کتب و ابزار علمی و پژوهشی — کتب و ابزار علمی در وضعیت پایدار

به موجب بند (د) ماده ۲۴ ق.ن.ا.م.م از دیگر نمونه های مستثنیات دین عبارت است از: کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق مناسب با شان آنها». برداشت ژرف از این حکم را به مبحث مستثنیات دین در دامنه طواری وارد بر اجرا واگذار می نماییم. اما در این مقام یادآور می شود که وسایل علمی، مطالعاتی و کتب و ابزار آموزشی و پژوهشی به نحو نسبی در زمره موانع بازداشت قرار می گیرد. دلایلی که موجب می شود منع بازداشت و همیشگی نباشد معطوف به شان و جایگاه داد باخته و نیز وضعیت این وسایل و اشیاء است. اگر شرایط لازم از دو مبنا پابرجا نباشد، امکان بازداشت و فروش آنها فراهم می شود. بنابراین شرایط ذیل باید جمع و فراهم شود تا ابزار و وسایل علمی و تحقیقاتی به طور حتم و برای همیشه از گزند بازداشت در امان باشد: ۱ - ابزار و وسایل علمی و تحقیقاتی در خور شان داد باخته باشد. بنابراین داد باخته ای که اهل تحقیق و مطالعه نیست و جایگاهی در پژوهش و آموزش ندارد، نمی تواند به کتابها و ابزار علمی تحت اختیار خویش وصف مستثنیات دین بگذارد. رشته تخصصی داد باخته در پیوند با ابزار و وسایل علمی و تحقیقاتی باشد. از اینرو چنانچه داد باخته شاعر و ادیب باشد اما کتب و ابزار تحقیقاتی مربوط به رشته معماری و مهندسی باشد، استناد او به مستثنیات دین و بند (د) ماده ۲۴ ق.ن.ا.م.م بیهوده خواهد بود. حجم و شمار کتب و ابزار متناسب با نیاز داد باخته باشد. به این شرط اگر چه در بند (د) ماده ۲۴ ق.ن.ا.م.م اشاره نشده است اما بیگمان اصل فراگیری دامنه بازداشت و روح مستقر در نهاد مستثنیات دین و از سویی اصل عدالت و انصاف اجازه نمی دهد تا در حالتی که داد باخته به تعداد کافی نسخه هایی از کتابهای مورد نیاز را در اختیار دارد، فراتر از این نیاز از کتابهای بیشتر در پوشش مستثنیات دین بهره مند شود. یا در شرایطی که نسخه دیجیتال منبع پژوهشی در اختیار او قرار دارد، با تشبث به حکم مزبور از نسخه های قدیمی و خطی همان منبع که ارزش هنگفت دارد، استناد نماید. ۴- کتب و ابزار علمی در وضعیت پایدار از حیث بهره علمی آموزشی و پژوهشی داد باخته باقی بماند. بنابراین چنانچه دادباخته ابزار و وسایل علمی را مورد معامله قرار دهد، نمی تواند ثمن حاصل را که صرف انگیزه های دیگر نموده برای مثال نزد تاجری برای - در پرونده کلاسه اجرایی ۷ نجح ۱۳۷ دادگستری تهران، رئیس اجرای احکام در خصوص اعتراض مدیون به توقیف عتراض م. ع. موجه نیست، چون کتب موجود در کتابخانه شخصی مشارالیه از جمله وسایل و ابزار تحقیقاتی نامبرده پیرو قاعده ای که در شرح ماده ۲۵ ق.ن.ا.م.م پیرامون مسکن و اثاثیه زندگی مطرح شد در مورد کتب و ابزار علمی و تحقیقاتی نیز چنانچه ثابت شود این وسایل با ترفند داد باخته مبنی بر فرار از پرداخت محکوم به از وجه و مال دریافتی از دادبرده، تهیه شده است، استناد به مستثنیات دین موثر در مقام نخواهد بود. پس تبدیل مبلغ قرض یا هر مال مرتبط با قرارداد و تعهدی به ابزار علمی کتب و وسایل تحقیقاتی و پژوهشی با قصد و انگیزه فرار از پرداخت محکوم به سودی به حال داد باخته ندارد. مال تبدیل شده بی توجه به کاربرد آن به عنوان جریمه اخذ و محکوم به از محل فروش آن برداشت می شود.