کسب مال حلال: آثار طلب روزی حلال

در پی کسب روزی حلال بودن برای انسان آثاری مترتب هست که در ذیل اشارتی به آن‌ها خواهیم داشت: ۷. ۱ - آمرزش گناهان خدای متعال با اسباب مختلفی گناهان انسان را می‌بخشد که توبه ، شفاعت ، عبادات ، ولایت اهل بیت (علیهم‌السّلام)، خدمت به مردم و... از این اسباب هستند. یکی از این سبب‌ها طلب حلال است. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «مَن باتَ کالّاً مِن طَلَبِ الحلالِ باتَ مَغفوراً له؛ کسی که با خستگی به سبب تلاش روزانه برای کسب حلال، شب را به صبح برساند، آمرزیده می‌شود». در روایتی دیگر از آن حضرت آمده است: «انَّ مِنَ الذُّنُوبِ ذُنُوباً لا یُکَفِّرُها صَلاةٌ وَ لا صَدَقَةٌ قِیلَ یا رسولَ اللهِ فَما یُکَفِّرُها قالَ الهُمُومُ فی طَلَبِ المَعِیشَةِ؛ بعضی از گناهان به وسیله نماز و صدقه هم آمرزیده نمی‌شوند. سؤال شد یا رسول الله! پس چه چیز موجب آمرزش آن است؟ فرمود: جدیت و تلاش در طلب معیشت». ۷. ۲ - رفاه خانواده امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «من لم یستحی مِن طلبِ المعاش خَفَّت مؤونَتُهُ وَرُخیَ باله و نُعِّمَ عِیالُهُ؛ کسی که از طلب حلال شرم نکند، بارش سبک، سختی‌هایش آسان و خانواده‌اش در رفاه قرار می‌گیرند». کسب را همچون زراعت دان عمو تا نکاری دخل نبود آن تو. در روایات اولیای گرامی اسلام تاکید شده است که افراد ثروت‌مند در زندگی خانواده سخت‌گیر نباشند و از تامین رفاه و آسایش آنان خودداری نکنند. امام رضا (علیه‌السّلام) فرمود: «صاحِبُ النِعمةِ یَجِبُ عَلَیه التَوسِعَةُ عَن عِیالِه؛ بر صاحبان نعمت واجب است که بر خانواده خود توسعه دهند و به زندگی آنان گشایش بخشند». امام سجاد (علیه‌السّلام) فرمود: «لَان ادخُلَ السوقَ و مَعی الدَراهمُ ابتاعُ بِه لِعِیالی لَحماً و قَد قَرِموا احَبُّ الَیَّ مِن ان اُعتِقَ نَسمَةً؛ اگر داخل بازار شوم و با من پول باشد و به وسیله آن برای خانواده خود گوشت تهیه کنم که به آن بسیار نیازمندند، در نزد من محبوب‌تر است از این که بنده‌ای را آزاد نمایم». رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «لَیسَ مِنّا مَن وُسّعَ عَلَیه ثُمّ قَتَرَ عَلی عِیالِه؛ کسی که وسعت مالی دارد و دارای تمکّن است؛ ولی بر خانواده خود سخت بگیرد و آنان را از زندگی راحت محروم بدارد، از ما نیست!» ۷. ۳ - سربار نبودن نتیجه بیکاری، نداشتن مهارت و دانش مفید و سودآور، کم‌کاری و تلف کردن وقت این است که انسان، خود و خانواده‌اش را سربار و نان‌خور دیگران کند و چنین کسی از رحمت خدا به دور است. عن النبی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قال: «ملعونٌ مَن القی کَلَّه عَلَی الناس مَلعونٌ مَلعونٌ مَن ضَیَّعَ مَن یَعول؛ رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرموده است: کسی که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیفکند (و بخواهد از دسترنج مردم زندگی خود را بگذراند (رانده و مطرود درگاه باری تعالی است و نیز کسی که حقوق خانواده خود را ضایع کند ملعون است». هیچ چاره نیست از قوت عیال از بن دندان کنم کسب حلال اولیای گرامی اسلام، به قدری به کار کردن مسلمانان مُصِرّ بودند و می‌خواستند زندگانی آنان با عزت بگذرد که اگر در مواقعی افراد نقص عضوی داشتند باز هم به آنان تاکید می‌کردند که از عضو سالم خود استفاده نموده و به کار اشتغال یابند. در این‌باره از امام صادق (علیه‌السّلام) حدیثی نقل شده که می‌فرماید: «انّ رَجُلاً اتاهُ فقالَ: انّی لا احسِنُ ان اعمَلَ عَمَلاً بِیَدی و لا اُحسِنُ ان اتجرؤ و انا محارِفٌ محتاجٌ، فقالَ: اعمَل و احمِل عَلی راسِکَ و استغنِ عَن الناس؛ مردی به حضور امام صادق (علیه‌السّلام) آمد و گفت: یابن رسول الله من نمی‌توانم با دستم کار کنم ـشاید دستش عیبی داشته که فاقد قدرت کار بوده است‌ـ و سرمایه‌ای هم ندارم که تجارت کنم و نیازمند هستم. حضرت (علیه‌السّلام) (دید که سر و گردن او سالم است (فرمود: کار کن و کالا را با سر خود حمل نما و از مردم بی‌نیاز باش». منبع: وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۲۴ · مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۱۳ · بحار الانوار، ج۶۷، ص۳۱۳ · اصول کافی، ج۴، ص۱۱ · اصول کافی، ج۴، ص۱۲ · مستدرک الوسائل، ج۱۵، ص۲۵۶ · مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۲ · اصول کافی، ج۵، ص۷۶