کمک به دیگران: آفات خدمت‌گزاری

خدمت‌گزاری آفاتی دارد که شخص خدمت‌گزار گاهی در حین عمل، دچارش می‌شود، مثل اینکه انگیزه خدمت‌رسانی او، الهی نباشد، بلکه برای جلب منفعت شخصی خدمت کند؛ قدمی بر می‌دارد، تا قدمی برایش برداشته شود، خدمت می‌کند، تا به نام و نانی برسد و شهرت و مقامی بدست آورد. یا به اهلش خدمت نمی‌کند و یا در حین خدمت‌گزاری موازین اخلاق اسلامی را زیر پا می‌گذارد. گاهی نیز شخص خدمت‌گزار بعد از عمل، آسیب می‌بیند و خدمت خود را با به رخ کشیدن، منّت نهادن، اذیت و آزار کردن و... تباه می‌سازد. اینک به عنوان نمونه به دو آفت مهمّ خدمتگزاری اشاره می‌کنیم: ۵. ۱ - ریا ریا یکی از آفت‌های عبادت است و خدمتی هم که در راستای رضا و خشنودی و تقرّب به خدا باشد، نیز عبادت است. بنابراین ریا و نمایش خدمت، از آفات خدمت‌گزاری محسوب می‌شود. امیرمؤمنان (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «کل حسنة لا یرادبها وجه الله تعالی فعلیها قبح الریاء و ثمرتها قبح الجزاء؛ هر نیکی و خدمتی که بدان خوشنودی خدا اراده نشود، زشتی ریا بر چهره آن مانده و نتیجه‌اش پاداشی زشت است. ۵. ۲ - منّت و آزار یکی از نشانه‌های خدمت عبادی، آن است که شخص خدمت‌گزار کارهای نیک خ. ر. ب. رخ خدمت‌شوندگان نکشد، بر آنان منّت ننهد و اذیّت و آزارشان نرساند وگرنه عمل خویش را پایمال کرده است. حضرت علی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: «من منّ بمعروفه افسده؛ هر کس با کارهای نیک خود (بر دیگران) منّت نهد، تباهش می‌سازد. و در جای دیگر خطاب به مالک اشتر و همه دولت‌مردان، هشدار می‌دهد که مبادا خدمات عمومی و فعالیت‌های مردم را با منت و... آلوده سازند: «ایاک و المن علی رعیتک باحسانک... فان المن یبطل الاحسان؛ مبادا با نیکی خود بر رعیّت، منّت بگذاری... که منّت نهادن نیکی را باطل می‌کند. منبع: شرح غررالحکم، ج۳، ص۹۹ · شرح غررالحکم، ج۴، ص۵۴۵ · شرح غررالحکم، ج۵، ص۴۷۳ · نامه ۵۳، ص۳۰۱