با احراز حادثه رانندگی هدم و حکم به توارث کیفیت ارث بری نیز مساله ای جالب و در عین حال مورد اختلاف در فقه است. توضیح اینکه در مورد نحوه ارث بری و تقدم یا تأخر یکی از متوارثین دو مبنای اساسی وجود دارد:
۱ - کدام یک از متوارثین مقدم بر دیگری ارث می برد و آیا این امر آثار متفاوتی دارد یا در هر حال فرقی ندارد که کدام یک زودتر ارث می برد؟ - آیا متوارثین از سهمی که از دارایی خود به طرف رسانده اند نیز ارث می برند؟
برخی از فقها معتقدند که ابتدا شخصی ارث می برد که سهم کمتری دارد؛ به عبارت دیگر فرض می شود که شخص دارای ارث بیشتر زودتر فوت نموده تا ابتدا ارث شخص مقابل احتساب و از دارایی شخص دارای ارت بیشتر کسر شود. حادثه رانندگی فوت نمایند و تقدم و تأخر فوت هیچ کدام معلوم نباشد، ابتدا فرض میشود که شوهر فوت نموده و ارث زن ربع یا ثمن از دارایی او کسر خواهد شد؛ سپس فرض می شود که زن فوت نموده و ارث شوهر نصف یا ربع) از دارایی او کسر میشود. یا در صورتی که پدر و فرزندی فوت نمایند ابتدا فرض میشود که فرزند فوت شده و ارث پدر از ۵۳۵ المقنع، ص ۵۰۵ المقنعة، ص ۱۶۹۹ المبسوط فی فقه الإمامیة، جلد ۴ ص ۱۹ المراسم العلویة الأحکام النبویة، ص ۲۲۵ المهذب، جلد ۲ ص ۱۶۸ الوسیلة إلی نیل الفضیلة، ص ۴۰۱.
دارایی پسر کسر میشود، سپس ارث فرزند از دارایی پدر کسر خواهد شد. معتقدان به این نظر به روایتی نیز استناد میکنند زیرا ظاهر روایت دلالت بر تقدم دارد و می گویند که اگر این تقدم نباشد، مستلزم لغو در نحوه بیان روایت است. ۵۲۶ در مقابل بسیاری از فقها این تقدم را واجب نمی دانند یا نهایت اینکه از نظر آنها روایت دلالت بر استحباب دارد نه وجوب. تقدم یا تأخر، به خودی خود اثر فقهی و حقوقی ندارد مگر اینکه به مبنای دوم نیز توجه شود و ارث شخص دوم متفاوت از ارث شخص اول باشد.
در مورد ارث بردن هر کدام از طرفین از مالی که به طرف مقابل رسانده اند، اختلاف نظر فقهی وجود دارد. فرض شود که زن از دارایی شوهر ارث برده و نوبت به احتساب ارث شوهر از دارایی زن است؛ در این وضع آیا شوهر از مالی که از دارایی او خارج و به عنوان ارث وارد دارایی زن شده است ارث میبرد یا اینکه باید آنچه را که از این طریق به دارایی زن وارد شده کنار نهاد و دارایی خالص زن را برای ارث شوهر احتساب نمود؟ ۵۲۸ اگر گفته شود که دارایی خالص را در نظر میگیرند، بدیهی است که فرقی بین تقدم یا تأخر متوارثین نخواهد بود. زیرا زن و شوهر یا فرزند و پدر تنها از دارایی خالص دیگری ارث می برد نه از مجموع دارایی خالص و آنچه که از دارایی خود به طرف مقابل ارث رسانده اند. در این صورت چه ارث زن مقدم باشد و چه ارث شوهر هیچ تفاوتی در مسأله ندارد. بیشتر فقها همین نظر را دارند زیرا اگر قرار باشد، زن از مجموع آنچه در دارایی مرد است از جمله ارث مرد از زن) ارث ببرد به معنای ارث شخص از خود است که نتیجه ای نامعقول م. ب.. ۵۳۹ ۵۲۶- فی امرآة وَ زَوْجِهَا سَقَطَ عَلَیْهِمَا بَیْتِ قَالَ تُوَرَّتُ الْمَرَأَةُ مِنَ الرَّجُلِ ثُمَّ یُوَرَّتُ الرَّجُلُ مِنَ المرأة». من لا یحضره الفقیه جلد ۴، ص ۳۰۷ این روایت را خالی از ضعف نمی دانند. مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، جلد ۱۳، ص ۲۷۵.
۵۳۷ من ذهب إلی الاستحباب إنما کان خوف إلغاء النص و قد ظهر أن لا إلغاء فلا وجوب و لا استحباب علی أن من أوجب التقدیم مطالب بالحکمة و الفائدة وهی معدومة علی المشهور مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، جلد ۸، ص ۲۶۶؛ صاحب جواهر نیز بیان می دارد: «أن الجمیع فی خصوص الزوج و الزوجة، و یحتمل فیه الترتیب الذکری نحو قوله تعالی مَن تابَ وَآمَن وَ عَمِل صالحً ثُمَّ اقتدی و إِنْ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ فِی سِتَّةِ أَیَامِ ثُمَّ اسْتَوَی عَلَی الْعَرْشِ» و غیر ذلک مما ورد فی الشعر و التر، و من هنا حمله بعضهم علی التدب و الأمر سهل بعد ما عرفت من عدم تغییر الحکم به عندنا جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد ۳۹، ص ۳۱۶.
۵۳۸- تالد ماله أو طرفه مالی که از قبل بوده یا به تازگی به دست آمده است. ۵۳۹- البته این ایراد را نیز نپذیرفته و پاسخ داده اند اما در مجموع با عدم ارث بری از آنچه که به طرف مقابل رسیده است موافق هستند. آن التوریث مما ورث منه یستدعی فرض الحیاة بعد فرض الموت و هو غیر ممکن اما برخی از فقها نظر دیگری دارند. این عده معتقدند که ابتدا باید ارث شخص دارای سهم کمتر را احتساب و خارج نمود و به دنبال آن، شخص دوم از تمام آنچه در دارایی نفر اول وارد شده است ارث می برد. بنابراین در مورد زن و شوهر ابتدا سهم زن را احتساب می کنند و وقتی نوبت به شوهر رسید ارث او را از مجموع دارایی خالص زن و نیز مالی که از مرد ارث برده است احتساب می کنند. جالب است که در این وضع، کسی که ارث کمتری دارد. در نتیجه نیز کمتر ارث میبرد زیرا تنها از دارایی خالص ارث خواهد برد در حالی که شخص دارای ارث بیشتر در نهایت هم بیشتر ارث می برد زیرا از مجموع دارایی خالص به علاوه ارث می برد.
با بیانی که گذشت؛ اگر زن و شوهر وارث دیگری داشته باشند سهم به ارث رسیده به زن و نیز سهم به ارث رسیده به شوهر به وراث دیگر می رسد و در غیر این صورت به امام حاکم) تعلق خواهد گرفت. ۵۲۲ عادة و هذا أیضاً غیر وارد علیه، لأن فرض الشیء لا ینافی اللامکان بالعادة. نعم یرد علیه أن الإرث لا یکون إلا فی ترکة المیت و ما ورثه غیر ما خلفه، فلا ارث فیه کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، جلد ۲، صص ۴۸۰ و ۴۸۱ ۵۴۰ این نظر را با شیخ مفید معرفی می نماید. ذکر مثالی از شیخ مناسب است: « او غرق رجل و امرأته أو انهدم علیهما جدار جعل الزوج المیت أولا و ورثت منه المرأة و جعلت المرأة المیتة بعد ذلک و الزوج هو الحی و ورث منها ما ورثه منه و ما کان ملکاً لها سواه المقنعة، ص ۶۹۹ علی ما ذهب إلیه المفید من عموم إرث الثانی من الأول للتالد و الطارف یکون للتقدیم و التأخیر ثمرة، فیکون سهم المتقدم فی التوریث مع کونه أقل فی نفسه، أقل مقدارً أیضاً، کما یکون سهم الثانی مع کونه أکثر فی نفسه، أکثر مقدارً، لأن الأول یرث من تالد الثانی و لا طرف له، الثانی یرث من تالد الأول و طرفه حیث إنه ورث من الثانی شیئاً طارفاً». نظام الإرث فی الشریعة الإسلامیة الغراء، ص ۴۰۶؛ برخی از فقها اثر مترتب بر نظر شیخ مفید را نیز مورد ایراد قرار داده و می گویند: هو ما ذکره المصنف و المحقق و أبو العباس و الشهید الثانی و الصیمری و غیرهم من أن الفائدة تطهر علی مذهب المفید فلم یظهر لی وجهه لأنه إن کان المراد أن الثمرة هی التوریث مما ورث منه فلا قدم الأقوی و یکون الثمرة التوریث مما ورث منه وإن کان مرادهم بالثمرة التفاوت فی الإرث کما هو الظاهر فلا شک فی حصوله علی مذهب المفید کما لا شک فی عریانه عن الحکمة أیضاً بحسب الظاهر علی أنه یلزمهم مثله حرف بحرف فیما إذا زادت الغرقی عن اثنین کما فیما إذا غرق الأبوان و الابن فإنه لا شک فی حصول التفاوت فی تقدیم الأضعف و تأخیرة علی المذهب المشهور مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، جلد ۸، ص ۲۶۶.
۵۴۱- ظهر هنا مشکلة أخری ما هو سر تقدیم الأضعف مع أنه ینتهی إلی قلة میراثه و تأخیر الأقوی و هو ینتهی إلی کثرة میرائه و هو خلاف ما تبادر من تقدیم الأضعف من الحکمة. فإن کار أصل التقدیم و التأخیر أونا هو الأقوی، و لو أبیت إلا و ان النص دال علیه فیحمل علی الأولویة من دون أن نقف علی نکته». نظام الإرث فی الشریعة الإسلامیة الغراء، ص ۴۰۶.
⚠ احتیاط: متنِ OCR در جاهایی ناخواناست.
۵۴۱- ظهر هنا مشکلة أخری ما هو سر تقدیم الأضعف مع أنه ینتهی إلی قلة میراثه و تأخیر الأقوی و هو ینتهی إلی کثرة میرائه و هو خلاف ما تبادر من تقدیم الأضعف من الحکمة. فإن کار أصل التقدیم و التأخیر أونا هو الأقوی، و لو أبیت إلا و ان النص دال علیه فیحمل علی الأولویة من دون أن نقف علی نکته». نظام الإرث فی الشریعة الإسلامیة الغراء، ص ۴۰۶.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
