کیفیت و چگونگی دادرسی در دادگاه اطفال و نوجوانان — ق

رسیدگی در دادگاه اطفال و نوجوانان تابع شرایط و قواعد ویژه ای است که مقنن به لحاظ وضعیت سنی و پایین بودن سن این دسته از متهمان در نظر گرفته است. به منظور تحقیق راجع به جرائم ارتکابی توسط متهمان زیر هجده سال یعنی اطفال و نوجوانان برابر ماده ۲۸۵ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲ مقرر شده تا شعبه ای از دادسرای عمومی و انقلاب با عنوان دادسرای ویژه نوجوانان به سرپرستی یکی از معاونان دادستان و با حضور یک یا چند بازپرس تشکیل شود. تحقیقات مقدماتی نسبت به جرائم افرادی که در سنین پانزده تا هجده سال قرار دارند به استثنای جرائم موضوع مواد ۳۰۶ و ۳۴۰ آن قانون که به طور مستقیم در دادگاه صورت می گیرد در دادسرای ویژه به عمل خواهد آمد. در عین حال برابر تبصره ۱ ماده ۲۸۵ قانون مزبور نیز تحقیقات مقدماتی راجع به تمامی جرائم افراد زیر پانزده سال نیز به طور مستقیم در دادگاه اطفال و نوجوانان مطرح و به انجام می رسد. تفاوت کیفیت رسیدگی در دادگاه اطفال و نوجوانان با رسیدگی در سایر دادگاههای کیفری را باید در اعمال امتیازاتی دانست که قانونگذار برای رسیدگی به اتهام افراد زیر ۱. ماده ۲۸۵ ق.آ..ک.ج سال ۱۳۹۲ : «در معیت دادگاه اطفال و نوجوانان و در محل آن، شعبه ای از دادسرای عمومی با عنوان دادسرای ویژه نوجوانان به سرپرستی یکی از معاونان دادستان و با حضور یک یا چند بازپرس تشکیل می شود. تحقیقات مقدماتی جرایم افراد پانزده تا هجده سال به جز جرایم موضوع مواد (۳۰۶) و (۳۴۰) این قانون که به طور مستقیم از سوی دادگاه صورت می گیرد، در این دادسرا به عمل می آید. تبصره ۱ - تحقیقات مقدماتی تمامی جرایم افراد زیر پانزده سال به طور مستقیم در دادگاه اطفال و نوجوانان به عمل می آید و دادگاه مذکور کلیه وظایفی را که طبق قانون بر عهده ضابطان دادگستری و دادسرا است انجام میدهد. تبصره ۲ - در جرایم مشهود، هرگاه مرتکب طفل یا نوجوان باشد، ضابطان دادگستری مکلفند نسبت به حفظ آلات، ادوات، آثار، علائم و دلایل جرم اقدام نمایند، لکن اجازه تحقیقات مقدماتی از طفل یا نوجوان را ندارند و در صورت دستگیری وی، موظفند متهم را حسب مورد، فوری به دادسرا یا دادگاه اطفال و نوجوانان تحویل انقضاء وقت اداری و نیز ایام تعطیل مانع از رجوع نیست.. ۴۱۵ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲)، عدم ضرورت حضور متهم به هنگام رسیدگی به دعوای امتیازات قابل اعمال در دادگاه اطفال و نوجوانان را می توان در مواد ۴۰۸ تا ۴۱۷ قانون برای مثال در رسیدگی به اتهام متهمان زیر هجده سال حضور مشاوران دادگاه اطفال و نوجوانان الزامی است؛ خواه این رسیدگی در دادگاه اطفال و نوجوانان انجام شود یا در دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان تبصره ۱ ماده ۳۱۵ و ماده ۴۱۰ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲). ابلاغ وقت جلسه رسیدگی به اولیاء یا سرپرست قانونی طفل یا نوجوان ماده ۴۱۲ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲) امکان حضور اولیاء یا سرپرست طفل و نوجوان در دادگاه اطفال در کنار متهم ماده ۴۱۳ قانون انجام دادرسی در غیاب طفل موضوع تبصره ۱ ماده ۳۰۴) قانون ماده ۴۱۴ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲)، اختیار ولی یا سرپرست م. د. د. از او یا تعیین وکیل در جرائمی که تحت صلاحیت دادگاه کیفری یک نیست (ماده ۴۱۵ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲)، عدم ضرورت حضور متهم به هنگام رسیدگی به دعوای ضرر و زیان ناشی از جرم ماده ۴۱۶ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲)، ابلاغ تصمیمات و آراء دادگاه اطفال و نوجوانان به متهم و ولی یا سرپرست وی و وکیل او (ماده ۴۱۷ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲) را می توان در زمره این امتیازات برای رسیدگی به اتهام افراد زیر هجده سال شمرد. وضعیت متهم زیر هجده سال و اعمال امتیازاتی است که به نفع و برای متهم در دادگاه به بیش از هجده سال تمام در آغاز رسیدگی یا ارتکاب یکی از جرائم مشمول صلاحیت صالح یعنی دادگاهی غیر از دادگاه اطفال و نوجوانان به عمل آید، دادگاه دیگر (صالح) مکلف است تمامی امتیازاتی را که برای متهم زیر هجده سال در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال می شود، در مورد متهم مزبور اجرا نماید. بر خلاف مقررات پیشین در دادگاه عمومی ویژه اطفال که به این مطلب توجهی نداشت، خوشبختانه این نکته مهم که در رسیدگی به جرائم ارتکابی از ناحیه اشخاص بالغ کمتر از ۱۸ سال لازم است تا همه امتیازات مقرر در دادگاه اطفال و نوجوانان برای چنین اشخاصی اعمال شود، در جدیدترین تحول قواعد دادرسی کیفری پیش بینی و برقرار شد؛ این نگاهی است که در قانون آئین دادرسی کیفری نوین مصوب ۱۳۹۲/۱۲/۴ نیز به درستی و با صراحت مورد توجه قرار گرفت تبصره ۲ ماده ۳۰۴ و مواد ۳۱۲ ۳۱۵ و ۴۰۲ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲). البته یادآوری این نکته نیز بجاست که در هر موردی که مقررات ویژه ای برای دادرسی جرائم اطفال و نوجوانان پیش بینی نشده رسیدگی به جرائم این دسته از متهمان تابع مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری است ماده ۵۶۸ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲). تمامی آراء صادره از دادگاه اطفال و نوجوانان در تمامی موارد قابل تجدید نظر خواهی است (ماده ۴۴۵ ق.آ.د.ک.ج سال ۱۳۹۲). بنابراین هیچگاه آراء دادگاه مزبور در مرحله نخستین قطعی نیست. مگر این که در مهلت مقرر از آن تجدیدنظر خواهی نشود.