گرایش علمی در تفاسیر معاصر: نکته

ما هیچ چیز را در این کتاب فروگذار نکردیم»، بیانگر جامع بودن قرآن نسبت به همه حقایقی است که در جهان هست. بخشی از آن حقایق همان چیزهایی است که به وسیله علم کشف و شناسایی می‌شود پس علم می‌تواند در فهم آن بخش از قرآن که با علم بستر یکسانی دارد، یاری رساند. ثالثا، بنابراین بر فرض که جامع بودن قرآن را با همان معنی گسترده آن بپذیریم، این مطلب هیچ گاه تجویز کننده تفسیر وحی به وسیله علم نمی‌شود. ۸.۲. ۳ - دلیل سوم مخالفان حقایق قرآنی قطعی است و داده‌های علم غیر قطعی. اما آنچه بحث‌های بشری به آن رسیده است هر چند از ابزار پیچیده استفاده کرده‌اند، لکن حقایق غیر قطعی و غیر نهایی بوده و بستگی به میزان تجربه دارند و صحیح نیست که حقایق قرآنی را به حقایق غیر نهایی (آنچه از راه علم بشری به دست آمده است) مشروط بکنیم.» در این دیدگاه اصل حمل یک حقیقت مطلق بر یک مطلب مقید و جزئی جدای از پیامدهای آن، امری نادرست دانسته شده است. این نظریه را می‌توان چنین شرح داد که قرآن تجلی علم الهی است و بنابر رسالتش که آخرین سخن درباره واقعیتهای انسان، طبیعت و رابطه انسان با خدا و طبیعت است، خاصیت کلی نگری و ژرفا بینی دارد. قرآن بر آن است که هستی را با تمام حدود و گستردگی آن نشان دهد، در حالی که علم همیشه پدیده را به صورت جزئی بریده از دیگران و گسسته از گذشته و آینده نشان می‌دهد و این امر گرچه به معنی ناسازگاری علم و وحی نیست؛ اما نارسایی علم در تفسیر وحی را می‌رساند. زیرا بستر چنین روشی آیات مربوط به طبیعت و پاره‌ای از مسائل مربوط به انسان است در صورتی که روش تفسیری می‌باید در کل آیات یا دست کم در بیش تر آیات راه گشا باشد. در این شیوه تفسیری گاه گونه‌ای تاویل گرایی افسار گسیخته دیده می‌شود که فراتر از قواعد زبان عربی نیز پیش می‌رود. یعنی؛ زیرا این روش است که آتش ناسازگاری علم و دین را دامن می‌زند و اما قسم دوم که بر مبنای حقایق قطعی و مسلم به تفسیر آیات می‌پردازد؛ منبع: انعام/سوره۶، آیه۳۸ · التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان، ص ۱۰۳ · آیات قرآنیة فی مشکاة العلم، ص ۱۱ · القرآن و العلم الحدیث، ص ۹ · التفسیر القرآن الکریم، ص۱۳ · قضایا انسانیة فی اعمال المفسرین، ص ۹۲ · فی ظلال القرآن، ج۱، ص۱۸۲ · تفسیر المیزان، ج۱، ص۸