سند تجاری و سند غیر تجاری

بر خلاف تصوری که در تقسیم اسناد به تجاری و عادی ایجاد شده است باید گفت که این تقسیم بندی صحیح به نظر نمی رسد؛ زیرا همان طور که گفته شد تقسیم سند به عادی و رسمی نشان میدهد که ممکن است سند تجاری به طور رسمی یا عادی تنظیم شود. به عبارت دیگر در صورتی که سند تجاری در قالب ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی تنظیم شود رسمی است؛ مانند اینکه چک از سوی مأموران دولتی در حدود وظایف و اختیارات قانونی آنان صادر شده باشد. در صورتی که حسابدار اداره دولتی چکی صادر کند و چک به امضای رئیس آن اداره برسد این سند به اعتبار تنظیم توسط مأموران دولتی در حدود اختیارات قانونی رسمی است و به جهت تجاری بودن آن سند تجاری محسوب میشود و اگر توسط غیر مأمور دولتی صادر شود یک سند عادی تجاری محسوب می شود. بنابراین تجاری یا غیر تجاری بودن سند به اعتبار وجود ویژگی تجاری در آن است. اگر دارای شرایط و خصوصیات مقرر برای اسناد تجاری باشد سند تجاری محسوب میشود و در غیر این صورت غیر تجاری خواهد بود. سند تجاری در قانون تجارت ایران تعریف نشده اما در مفهوم عام و کلی می توان گفت که هر سندی که به لحاظ نوع یا روابطی که مبنای استفاده از آن در روابط بازرگانی صادر شده است میتواند یک نوع سند تجاری باشد که در این مفهوم علاوه بر چک سفته و برات اسنادی نظیر بارنامه نقل و انتقال اوراق قرضه و دیگر اسناد از این نوع نیز مشمول این تعریف میشوند. اما در مفهوم خاص آن می توان گفت اسنادی تجاری تلقی می شوند که در مفهوم خاص آن مورد حمایت قانونگذار قرار گرفته و علاوه بر کارکرد تجاری دارای اوصاف خاص تجاری نیز باشند. سند تجاری در این نگاه صرفاً شامل چک سفته و برات میشود. اسناد غیر تجاری هم اسنادی هستند که فاقد وصف تجاری باشند؛ مانند اجاره نامه یا مبایعه نامه یا سایر اسناد از این نوع در مقایسه بین این دو نوع سند باید گفت که هرگاه صحبت از اعتبار سند و ارزش اثباتی آن در مراجع قضایی و رسمی بشود معتبرترین سند در بین انواع سند همان سند رسمی است. اما این برتری مطلق نیست. گاهی اسناد تجاری از همان امتیازاتی برخوردارند که سند رسمی از آن برخوردار است. به عنوان مثال، صدور قرار تأمین خواسته بدون خسارت احتمالی، امتیاز مشترک بین اسناد رسمی و تجاری است. گاهی این اسناد تجاری هستند که از اسناد رسمی پیشی گرفته و از امتیازاتی برخوردار هستند که اسناد رسمی از آن محروم اند. اوصافی که برای اسناد تجاری بیان شده یا امتیاز مسئولیت تضامنی امضا کنندگان اسناد تجاری از امتیازاتی است که اسناد رسمی از آن برخوردار نیستند.