گفتار نخست - صورت برداری اموال منقول — بررسی لزوم حضور طرفین و امضای آنها

⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. که با تمام حروف و اعداد باشد تنظیم نماید در مورد طلا و نقره عیار آنها هرگاه عیار آنها معین باشد و در جواهرات اسامی و مشخصات آنها و در کتاب نام کتاب و مؤلف و مترجم و خطی یا چاپی بودن آن با ذکر تاریخ تحریر یا چاپ اگر معلوم باشد و در تصویر و پرده نقاشی خصوصیات و اسم نقاش اگر معلوم باشد و در مصنوعات ساخت و مدل و در مورد فرش بافت و رنگ و در مورد سهام و اوراق بهادار نوع و تعداد و مبلغ اسمی آن و به طور کلی در هر مورد مشخصات و خصوصیاتی که معرف کامل مال باشد نوشته می شود. مصادیق اموالی که در ماه ۶۷ مزبور آمده تمثیلی است و به هر روی گویای این است که در صورت اموال باید وصف کامل اموالی که بازداشت می شود به ترتیبی نوشته شود که بتوان مال بازداشتی را از سایر اموال مشابه متمایز نمود. اهمیت این امر از این رو است که با استناد به این صورت هرگونه دخل و تصرف در مال بازداشت شده در زمان حفاظت قابل احراز گردیده و افزون بر آن چنانچه پس از بازداشت مال، شخص ثالث نسبت به آن ادعای حقی کند نک ش. ۹۰۴ به بعد) مرجع صالح خواهد توانست با تطبیق اوصاف مال بازداشت شده که در صورت اموال آمده با مشخصات و خصوصیات مالی که شخص ثالث نسبت به آن ادعای حق نموده و دلیل آن را ارائه می دهد درستی یا نادرستی ادعا را تشخیص دهد. وانگهی چون مال بازداشت شده ممکن است در زمان حفاظت معیوب یا تلف شود توصیف هر چه دقیق تر و کامل تر مال بازداشت شده در صورت اموال میتواند برآورد هر چه دقیق تر خسارات را آسان کند. چنانچه مال بازداشتی دارای وسایلی باشد که چنین اموالی به صورت متعارف نداشته باشند وسایل مزبور نیز باید جداگانه صورت برداری شود؛ برای نمونه اگر مال بازداشتی خودرو است نه تنها باید نوع کامیون)، شماره پلاک کارخانه سازنده ایران خودرو دیزل رنگ سال ساخت میزان کارکرد از روی کیلومتر شمار، و... آن باید در صورت مجلس بازداشت یعنی همان صورت اموال نوشته شود بلکه اگر دارای وسایل و لوازمی باشد که کامیونهایی با مشخصات مزبور به طور متعارف ندارند برای نمونه یخچال و البته معایبی که در ظاهر مال دیده می شود مانند شکسته بودن چراغ آن نیز باید در صورت اموال نوشته شود. ۳۲۶. مأمور اجرا که صورت اموال را تنظیم می کند اگر چه بتواند مشخصات و خصوصیات و وصف کامل برخی اموال را تشخیص داده و در صورت اموال درج کند اما تشخیص آنها در بیشتر اموال مستلزم داشتن دانش فنی و تخصصی است که مأمور اجرای نوعی از آن برخوردار نمی باشد و گفته شد که تا چه اندازه تعیین آنها می تواند در جلوگیری از تضییع حقوق م. ع. و محکوم له و حتی اشخاص ثالث نک ش. ۳۲۳ به بعد مؤثر باشد. از این رو همان گونه که آمده است ارزیابی اموال منقول... در صورت اموال درج میشود نک ش. ۳۳۷) به بعد برای این امر اگر طرفین نسبت به قیمت اموال تراضی نمایند یا حاضر نباشند، ارزیاب تعیین می شود و روشن است که چون ارزیاب باید دانش و تخصص لازم را داشته باشد مشخصات و خصوصیات و وصف کامل اموال و البته قیمت آن را باید در نظریه خود بنویسد. البته دسترسی نداشتن به ارزیاب مانع بازداشت مال نمی شود نک ش (۳۵۹)؛ اما هر جا که صرف وقت برای تعیین ارزیاب، موجب نشود که اموال معرفی شده از دسترس بیرون رود و به ویژه اگر تعیین مشخصات و توصیف اموال ب. ت. ب. نوع آنها در توانایی مأمور اجرا نباشد (مانند بازداشت ماشین آلات و دستگاه های صنعتی فرشهای قدیمی و تابلوهای نفیس معمولاً مأمور اجرا با همراهی ارزیاب رهسپار بازداشت اموال می شود؛ اگر چه عدم دسترسی به ارزیاب در عمل مانعی بر بازداشت مال تلقی نمی شود. بند سوم - شیوه تنظیم صورت اموال صورت مجلس بازداشت و تصحیح آن ۳۳۷ چنانچه در محلی که مأمور اجرا برای بازداشت مال حاضر می شود اموال متعددی برای بازداشت وجود داشته باشد معمولاً مأمور اجرا، وصف مشخصات و خصوصیات و البته قیمت هر یک از اموال را به ترتیبی که اقدام می نماید، در صورت اموال قید می کند. به هر روی به موجب ماده ۷۱ ق.ا.ا.م. در صورت اموال باید تاریخ و ساعت شروع و ختم عمل نوشته شود و به امضای دادورز مأمور اجرا) و حاضران برسد..... نوشتن تاریخ شروع و ختم عمل از این رو نیز اهمیت دارد که ممکن است پس از بازداشت مال شخص ثالثی ادعا کند و دلیلی اقامه نماید که نسبت به اموال حقی دارد؛ در این صورت، همچنان که گفته شده است تاریخ بازداشت در بررسی چنین ادعایی و تصمیم گیری نسبت به آن اثر تعیین کننده دارد نک ش. ۹۰۴ به بعد). در مقدمه این صورت تاریخ ساعت و محلی دقیق اقدام کلاسه پرونده اجرایی مشخصات محکوم له و م. ع. مشخصات خود مأمور و این امر که برای بازداشت به محل مراجعه نموده قید می گردد. ۳۲۸. بررسی لزوم حضور طرفین و امضای آنها پرسش این است که آیا حضور محکوم له و م. ع. د. میدان بازداشت اموال منقول و هنگام تنظیم صورت اموال ضروری است؟ ماده ۱۰ ق. . . م. به این پرسش پاسخ می دهد که به موجب آن عدم حضور محکوم له و م. ع. مانع از توقیف مال نمی شود ولی توقیف مال به طرفین اعلام خواهد شد. با این همه حضور محکوم له وکیل نماینده یا... وی دست کم برای ارائه و معرفی اموال علی القاعده، لازم است. صورت اموال به امضای محکوم له و م. ع. و سایر حاضران می رسد؛ اما به موجب ماده ۱۱ ق. . . م. ... هرگاه محکوم له و م. ع. ی. ن. ق. آنها از امضای ذیل صورت اموال امتناع نمایند مراتب در صورت قید میشود. بنابراین اگر هر یک از طرفین صورت اموال را امضا ننماید صورت از اعتبار و حتی رسمیت خارج نمی شود. ۳۲۹ تصحیح صورت اموال - به موجب ماده ق.ا.ا.م. تراشیدن و پاک کردن و الحاق و نوشتن بین سطرها در صورت اموال ممنوع است و اگر سهو و اشتباهی رخ داده باشد دادورز مأمور اجرا در ذیل صورت آن را تصحیح و به امضای حاضران می رساند. آنچه در این ماده ممنوع شده در این راستا است که صورت اموال به گونه ای که در زمان صورت برداری و بازداشت اموال تنظیم و امضا شده، باقی بماند و پس از آن دخل و تصرفی در آن نشود. هر یک از اقداماتی که ممنوع شده میتواند موجب شود که در تعداد نوع میزان مشخصات یا... اموال بازداشت شده تغییری داده شود که منطبق بودن صورت را با واقع با تردید روبه رو می نماید. اما آنچه در ماده ۸ یادشده مجاز اعلام شده تصحیح سهو و اشتباهی است که در صورت اموال رخ داده باشد و به خوبی روشن است که سهو و اشتباه باید در ذیل صورت تصحیح و به امضای حاضران برسد و به این معنی است که در همان مجلس و در همان زمانی که صورت تنظیم می شود مجاز است و پس از آن هرگونه تراشیدن و پاک کردن و الحاق و... در صورت اموال که سندی رسمی است ممنوع بوده و عامل آن ممکن است به اتهام جعل مادی با ضمانت اجراهای سنگین کیفری حقوقی و بسته به مورد انتظامی روبه رو شود نک 3 بند چهارم - ایراد به صورت اموال صورت مجلس بازداشت مرجع صالح و شیوه رسیدگی به آن ۳۳۰. به موجب ماده ۷۰ ق.ا ا م هرگاه محکوم له و م. ع. ی. ن. ق. أنها حاضر بوده و راجع به تنظیم صورت ایراد و اظهاری نمایند دادورز (مأمور اجرا) ایراد و اظهار آنان را با جهات رد یا قبول در آخر صورت قید می کند. بنابراین چنانچه راجع به تنظیم صورت اموال هر یک از محکوم له یا م. ع. که حاضرند ایراد یا اظهاری نمایند چنانچه مأمور اجراه آن را وارد بداند بر آن اساس اقدام می کند؛ مانند آنکه مأمور اجرا در شمارش سکه های موجود تعداد آنها را کمتر یا بیشتر اعلام کند که در این صورت با ایراد م. ع. یا محکوم له تعداد دقیق در صورت نوشته می شود و اگر تعداد غیر دقیق در صورت اموال نوشته شده در همان محل بازداشت تصحیح و به امضای حاضران می رسد (ماده ۱۸ ق. . ا. م.. اما چنانچه مأمور اجراء ایراد را وارد نداند باید ایراد را در صورت اموال نوشته و جهات رد ایراد را نیز قید کند. البته هریک از طرفین ی. ن. ق. او اگر حاضر باشد نه تنها اگر ایرادی نماید و مأمور اجرا رد کند. بلکه حتی اگر ایراد و اظهاری در زمان تنظیم صورت اموال نماید ظرف یک هفته از تاریخ تنظیم صورت اموال حق شکایت خواهد داشت ماه ۷۰ ق.ا.ا.م.). ۳۳۹. چنانچه هر یک از طرفین شخصاً یا توسط نماینده قانونی خود در محل بازداشت مال حاضر نباشد، قسمت اجراء باید صورت اموال را به طرف غایب ابلاغ کند که ... حق دارد ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ شکایت نمایده ماده ۷۰ ق. . ا. م.. آنچه باید به طرفی که در میدان بازداشت حاضر نیست ابلاغ شود صورت اموال است و اخطار به طرف برای دیدن صورت اموال در دفتر اجرا کافی نیست. چنانچه هر یک از طرفین در میدان بازداشت حاضر نباشد و صورت اموال نیز به وی ابلاغ نشود پرسش این است که آیا هر زمان که از صورت اموال آگاه شود می تواند ظرف یک هفته به آن شکایت کند؟ حتی اگر پس از مزایده و فروش مال باشد؟ و در این صورت چنانچه شکایت وارد و مؤثر باشد، از موجبات عدم صحت جریان مزایده و باعث بطلان آن می باشد؟ نظریه ای وجود دارد که بر مبنای آن پاسخ به تمام پرسشها، «آری» است (۱) ۳۳۲ ابلاغ صورت اموال به طرف غایب در صورتی است که مجهول المکان» برابر ماه ۷۰ قانون اجرای احکام مدنی در صورت عدم حضور طرفین صورت اموال از طرف قسمت اجرا به طرف غایب ابلاغ می شود و طرف غایب حق دارد ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ شکایت نماید بنابراین ابلاغ صورت مزبور تکلیف قسمت اجرا و شکایت از آن حق طرف غایب است و چنانچه به وی ابلاغ نشود. هرگاه مطلع شود، از تاریخ اطلاع ظرف یک هفته حتی شکایت دارد و باید به این شکایت رسیدگی شود و اگر پس از رسیدگی معلوم شود شکایت وی وارد و موثر در عملیات اجرایی از جمله فروش مال و مزایده م. ب. از موجبات عدم صحت جریان مزایده تلقی و باعث بطلان آن م. ب.. با این حال، اگر صورت مزبور ابلاغ نشده باشد ولی وی متعاقب از بقیه جریان عملیات اجرایی مطلع شده است. مثلا برای ابداع دستمزد ارزیاب به وی ابلاغ شده است یا از جلسه مزایده مطلع شده است ولی نسبت به توفیف و عدم لبلاغ صورت الموال اظهاری نکرده است. به معنای انصراف از حق شکایت مزبور است نما حق فی شماره ۷۹۵/۱۹۶۰ - ۱۳۹۵/۱۵ ، قوانین اجرای احکام مدنی (۱۳۵۶) و نظریه های مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، منبع نباشد زیرا اگر م. ع. مجهول المکان باشد چون برای عملیات اجرایی، تنها مفاد اجراییه یک نوبت در روزنامه آگهی میشود نه تنها صورت اموال بلکه هیچ ابلاغ یا اخطار دیگری به او ابلاغ نمی شود مگر نشانی خ. ر. ب. اجرا اعلام نماید که از آن پس اگر اخطاری صادر شود باید به همین نشانی ابلاغ گردد نکد ج ۱، ش. ۶۱۴ به بعد). . همانگونه که در ماده ۷۰ ق. . . م به روشنی آمده است شکایت از تنظیم صورت اموال که تنها شکایتی است که هر یک از طرفین می تواند نسبت به صورت اموال نماید برای محکوم له و م. ع. تعیین شده و مهلت آن یک هفته است و اگر در این مهلت شکایت نشود پس از آن بسیار دیر خواهد بود. مرجع صالح رسیدگی به این شکایت در ماده ۷۰ یاد شده پیش بینی نشده است؛ بنابراین پرسش این است که آیا مرجع شکایت دادگاه است یا مدیر اجرا؟ در پاسخ همچنان که گفته شده است، به موجب ماده ۱۰۵ ق. لا. م. مرجع شکایت از صورت اموال غیر منقول که آن را هم دادورز مأمور اجرا تنظیم می کند، مدیر اجرا م. ب.. با این همه ماده ۱۴۲ ق.ا.ا.م. شکایت راجع به تنظیم صورت ملکه و... را ظرف یک هفته از تاریخ وقوع تخلف در صلاحیت دادگاه قرار داده است. بنابراین چون باید تا آنجا که شدنی است نصوص را متعارض ندانسته و آنها را «جمع نمود الجمع مهما امکن اولی من الطرح باید پذیرفت که چنانچه شکایت از تنظیم صورت اموال باشد، بی آنکه ادعای وقوع تخلف شود، شکایت ب. ت. ب. ملاک ماده ۱۰۵ ق ا. . م. توسط مدیر اجرا رسیدگی می شود و اگر وارد باشد صورت راه بسته به مورد اصلاح یا تجدید می نماید؛ اما، چنانچه وقوع تخلف ادعا شود مرجع رسیدگی، طبق ماده ۱۴۲ مزبور دادگاه است و باید ظرف یک هفته از تاریخ موقوع تخلف شکایت مطرح شود نکه ش. ۱۳۹۹ به بعد).