گنج: اقسام

گنج چهار گونه است؛ زیرا منطقه‌ای که در آن گنج به دست آمده یا محل زندگی کفار است یا محل زندگی مسلمانان . در هر دو صورت یا اثر اسلام (نام الله ، رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ، شهادتین ، نام یکی از امامان (علیهم‌السّلام) و یا حاکمی از حاکمان اسلامی) بر آن وجود دارد یا ندارد. ۲. ۱ - احکام هر قسم اینک احکام هر یک از اقسام گنج: ۱. گنج به دست آمده در منطقه سکونت کفار، بدون وجود اثر اسلام بر آن، بدون شک، از آنِ یابنده آن است. البته در صورت رسیدن به حد نصاب، خمس آن را باید بپردازد. بنابراین، اگر ارزش گنج کمتر از مقدار یاد شده باشد، یا سهم هر یک از شرکا -در صورت مشارکت چند نفر برای به دست آوردن گنج- کمتر از آن باشد، خمس آن واجب نیست و همه آن از آنِ یابنده است. ۲. گنج به دست آمده در منطقه زندگی کفار با وجود اثر اسلام بر آن، که حکم آن مانند صورت نخست است. ۳. گنج به دست آمده در منطقه سکونت مسلمانان، بدون وجود اثر اسلام بر آن، اگر در زمینی که ملک کسی نیست یافت شود، یا در ملک یابنده که با احیا مالک زمین شده و یا به ارت از پدرانش به او رسیده است. اگر کسی در ملک دیگری یا ملکی که از دیگری با خریدن، هبه ، صلح و مانند آن به وی منتقل شده است، گنجی بیابد و علم داشته باشد که مال یکی از مالکان قبلی و یا مالک فعلی است، باید آن را به صاحبش بدهد و اگر احتمال بدهد که ملک مالک فعلی یا یکی از مالکان قبلی است، آیا اطلاع‌رسانی به مالک بر او واجب است و در صورت ادعای ملکیت از سوی کسی، وی باید بدون درخواست مدرک و سندی، گنج را به او تحویل دهد یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. ۴. گنج به دست آمده در منطقه زندگی مسلمانان با وجود اثر اسلام بر آن؛ خواه در زمین بدون مالک یافت شده باشد یا در زمینی که ملک یابنده یا غیر یابنده است، با علم به عدم مالکیت یکی از مالکان، آیا بر چنین گنجی مانند صورت‌های پیشین، حکم گنج بار می‌شود یا محکوم به حکم لقطه است؟ مسئله محل اختلاف است. قول دوم به مشهور متاخران، بلکه مشهور فقها نسبت داده شده است. در وجوب خمس گنج، تفاوت نمی‌کند یابنده آن بالغ باشد یا نابالغ؛ آزاد باشد یا برده ؛ عاقل باشد یا دیوانه . برخی گفته‌اند: اگر گنج، طلا و نقره سکه دار باشد، در صورت رسیدن به حدّ نصاب، خمس آن پرداخت می‌گردد؛ اما اگر غیر طلا و نقره باشد، پرداخت خمس منوط به اضافه آمدن آن از مخارج سال است. اگر کسی در زمینی که اجاره کرده است، گنجی بیابد و مالک زمین و مستاجر در ملکیت آن اختلاف کنند، آیا گنج به دست آمده از آنِ مالک است یا مستاجر؟ مسئله محل اختلاف م. ب.. مشهور قول نخست است. منبع: ج۱، ص۳۶۱ · ج۲، ص۶۲۰ · مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۲ · الحدائق الناضرة، ج۱۲، ص۳۳۳ - ۳۳۴ · شهید ثانی، تمهید القواعد، ص۳۱۴ · جواهر الکلام، ج۱۶، ص۷۸ · توضیح المسائل، ص۳۷۳ – ۳۷۴ · ج۲، ص۱۲۳ · جامع المقاصد، ج۳، ص۵۱