(۲) تردید درباره بقای آن وضع در زمان بعد ماده ۸۷۶ قانون

(۲) تردید درباره بقای آن وضع در زمان بعد ماده ۸۷۶ قانون مدنی). ۱ در باب رکن نخست باید دانست که مقصود از یقین گذشته منحصر ساختن استصحاب» به مواردی نیست که درباره آن علم حاصل شده است. باید وجود حکم یا وصفی در گذشته معلوم باشد خواه احراز آن از راه علم باشد یا ظن معتبر. ولی اگر به دلایلی معلوم شود که اعتقاد شخص نسبت به وضع گذشته نابجا بوده است با تردیدی که در این راه به میان می آید دیگر جایی برای استصحاب نیست؛ زیرا - بنا به فرض - در زمانی که شخص در پی رفع سرگردانی و یافتن حکم است اعتقاد نسبت به وضع گذشته از بین می رود و حالت سابقی وجود ندارد تا در زمان حاضر نیز معتبر دانسته شود. حالت تردید نیز باید بعد از یقین گذشته باشد. پس اگر درباره گذشته وضع موجود تردید شود حالت کنونی را برگذشته نمی توان بار کرد. برای مثال اگر متصرف کنونی ملکی ادعا کند که از بیست سال پیش تاکنون به همین منوال آن را در اختیار داشته است و دعوای مالکیت بر او پذیرفته نیست دادگاه نمی تواند تصرف فعلی را از راه استصحاب بر سابق بار کند و بدون خواستن دلیل دیگر دعوا را مشمول مرور زمان بداند.