مقرراتِ ملیِ ساختمان
((ل) تاریخ : ۱۳۹۲/۰۹/۲۴
⚠
((ل) تاریخ : ۱۳۹۲/۰۹/۲۴
جمهوری اسلامی ایران شماره :۹۲/۴۲۰/۷۷۰۷۲/د
وزارت راه و شهرسازی پیوست :
<a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AA">معاونت</a> امورمسکن و ساختمان
معاونت محترم عمرانی وزارت کشور
سلام علیکم
پس از حمید دا و دورد و صلوات پر محمل بو آل دام در اجرای ماده ۳۳ قانون نظام مهندسی و
«طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی) که مراحل تهیه» تدوین و تصوب را در وزارت راه و
شهرسازی گذرانده »جهت استحضار و دستور <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA">ابلاغ</a> به شهرداریهای کشور برای اجرا و رعایت مفاد آن از
اتدای اسفند ماه سال جاری ارسال میگردد.
ایرالفضل صومعلیو
معاون <a class="tagref" href="/واژه/%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1">وزیر</a>
رونوشت به :
آدرس نمیدان آرزانتین, بلوار آفریقاءاراضی عباس آباده‌ساختمان شهید دادمان,وزارت راه وشهرسازی(کدپستی:۱۵۱۹۷۱۳۱۱۱) تلفن:۸۸۸۷۸۰۳۱-۹
دورنگار: <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87">دبیرخانه</a> وزارتی: ۸۸۸۷۸۰۵ دبیرخانه منرکر :۸۸۶۴۶۳۳۳ ( نامه های فاقد مهر برجسته‌ی وزارت ره و شهرسازی از درجه اعتبار ساقط همین باشد)
طرح واجرای ساختمانهای بامصالح بنایی
وزارت راه و شهرسازی
<a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86">مقررات ملی ساختمان</a> ابران
( 2 ی ج ۰ مه
طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی
دفتر مقررات ملّی ساختمان
ویرایش دوم ۱۳۹۲
عنوان ونام پدیدآور: . _طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی | تهیه کننده دفتر امور مقررات ملّی ساختمان, وزارت راه و
شهرسازی, معاونت <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86">مسکن</a> و ساختمان.
وضعیت ویراست: [ویراست ۲].
مشخصات نشر: تهران: نشر توسعه ایرانء ۱۳۹۲.
مشخصات ظاهری: رء ۷۹ص. مصورء جدول
فروست: مقررات ملّی ساختمان ایران؛
مبحث ۸.
<a class="tagref" href="/واژه/%D8%B4%D8%A7%D8%A8%DA%A9">شابک</a>: ۹۷۸-۶۰۰-۳۰۱-۰۲۳-۹
وضعیت فهرست نویسی: فیپا
یادداشت: عنوان دیگر: مبحث هشتم - طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی
عنوان دیگر: مبحث هشتم - طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی.
موضوع: ساختمان سازی - - صنعت و تجارت - - <a class="tagref" href="/واژه/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86">قوانین</a> و مقررات - - ایران.
موضوع: <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C">مصالح ساختمانی</a>.
موضوع: مصالح ساختمانی - - استانداردها.
شناسه افزوده: ایران. وزارت راه و شهرسازی. دفتر امور مقررات ملّی ساختمان.
شناسه افزوده: مقررات ملّی ساختمان ایران؛
مبحث ۸.
رده بندی کنگره: ۲ ج. ۷م۹الف 16177۳۴۰۲۱
رده بندی دیویی: ۳۳۳/۹۵۵
شماره کتابشناسی ملّی: ۰ ۳۴۱۹۴۸۹
نام کتاب: مبحث هشتم طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی
تهیه کننده: دفتر مقررات ملّی ساختمان
ناشر: نشر توسعه ایران
شمارگان: ۰ جلد
٩۹۷۸-۶۰۰-۳۰۱-۰۲۳-۹ شابک:
نوبت چاپ: اول
تاریخ چاپ: ۱۳۹۲
چاپ و صحافی: کانون
حق چاپ برای تهیه کننده محفوظ است.
کاربری و بهره‌برداری از ساختمان که بد منظور تأمین ایمنی. بهره‌دهی مناسب. آسایش؛ <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA">بهداشت</a> و
صرفه اقتصادی فرد و جامعه وضع میگردد.
در کشور ما و در کنار مقررات ملّی ساختمان» مدارک فنی دیگر از قبیل آیین‌نامه‌های
ساختمانی, استانداردها و آیین کارهای <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C">ساختمان‌سازی</a>» مشخصات فنی ضمیمه پیمان‌ها و نشریات
ارشادی و آموزشی توسط مراجع مختلف تدوین و انتشار می‌یابد که گرچه از نظر کیفی و محتوایی
حایز اهمیت هستند. اما با مقررات ملّی ساختمان تمایزهای آشکاری دارند.
آنچه مقررات ملّی ساختمان را از این قبیل مدارک متمایز می‌سازد. الزامی بودنء اختصاری
بودن و سازگار بودن آن با شرایط کشور از حیث نیروی انسانی ماهر» کیفیت و کمیت مصالح
ساختمانی, توان اقتصادی و اقلیم و محیط می‌باشد تا از این طریق نیل به هدف‌های پیش گفته
در حقیقت مقررات ملّی ساختمان. مجموعه‌ای از حداقل‌های مورد نیاز و بایدها و نبایدهای
ساخت وساز است که با توجه به شرایط فنی و اجرائی و توان مهندسی کشور و با بهره‌گیری از
آخرین دستاوردهای روز ملّی و بین‌المللی و برای آحاد جامعه کشورء تهیه و تدوین شده است.
این وزارتخانه که در اجرای ماده ۳۳ <a class="lawref" href="/قانون/قانون-نظام-مهندسی-و-کنترل-ساختمان-law00435">قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان</a> وظیفه تدوین
مقررات ملّی را به عهده دارد. از چند سال پیش طرح کلی تدوین مقررات ملّی ساختمان را تهیه و
ساختمان» با عضویت اساتید و صاحبنظران برجسته کشور به منظور نظارت بر تهیه و هماهنگی
بین مباحث از حیث شکل, ادبیات. واژه‌پردازی» حدود و دامنه کاربرد تشکیل داده و در کنار آن
«کمیته‌های تخصصی» راء جهت مشارکت جامعه مهندسی کشور در تدوین مقررات ملّی ساختمان
زیر نظر شورا به وجود آورده است.
پس از تهیه پیش‌نویس مقدماتی مبحث موردنظرء کمیته‌های تخصصی مربوط به هر مبحث
پیش‌نویس مذکور را مورد بررسی و تبادل نظر قرار داده و با انجام نظرخواهی از مراجع دارای
صلاحیت نظیر سازمان‌های رسمی دولتی»؛ مراکز علمی و دانشگاهی, موْسسات تحقیقاتی و کاربردی»
انجمن‌ها و تشکل‌های حرفه‌ای و مهندسی» سازمان‌های نظام مهندسی ساختمان استان‌ها و
شهرداریهای سراسر کشورء آخرین اصلاحات و تغییرات لازم را اعمال می‌نمایند.
اعضای شورای مذکورء به شهرداری‌ها و دستگاه‌های اجرائی و جامعه مهندسی کشور ابلاغ گردیده
از زمانی که این وظيفهةٌ خطیر به این وزارتخانه محول گردیده» مجدانه سعی شده است با
تشکیل شورای تدوین مقررات ملّی ساختمان و کمیته‌های تخصصی مربوط به هر مبحث و کسب
نظر از صاحبنظران و مراجع دارای صلاحیت بر غنای هر چه بیشتر مقررات ملّی ساختمان بیفزاید
و این مجموعه را همان‌طور که منظور نظر قانون‌گذار بوده است در اختیار جامعه مهندسی کشور
قرار دهد.
بدین وسیله از تلاشها و زحمات جناب آقای مهندس ابوالفضل صومعلوء معاون محترم وزیر در
امور مسکن و ساختمان و جناب آقای دکتر غلامرضا هوائی» مدیرکل محترم مقررات ملّی ساختمان
و سایر کسانی که به نحوی در تدوین این مجلد همکاری نموده‌اندء سپاسگزاری می‌نمایم.
عباس آخوندی
وزیر راه و شهرسازی
0
مقدمه
در کشورهای مختلف به منظور نیل به اهدافی از جمله ایمنیء سلامت. بهداشت و صرفه اقتصادی فرد
و جامعه. تدوین و ضوابط و مقرراتی را در بخشهای مختلف فعالیتهای ساختمانی مدنظر قرار داده‌اند.
به نحوی که در دنیای امروز کمترین کشوری را می‌توان یافت که با تدوین قوانین عمومی یا اختصاصیء
فعالیتهای ساختمانی را تحت نظم در نیاورده باشد.
در کشور ما نیز وزارت راه و شهرسازی در اجرای ماده ۳۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان
تدوین و بازنگری مباحث مقررات ملّی ساختمان را با رویکرد توجه به شرایط اقلیمی و اجرایی کشور و
اقتصادی و معیشتی مردم در دستور کار خود قرار داده است.
در برنامه‌ریزی‌های انجام شده از سال ۱۳۸۷ تاکنون بر تدوین و بازنگری مباحث مقررات ملّی
ساختمان با هدف آشنایی و هماهنگی دست‌اندرکاران ساخت و ساز پا علوم فنی- مهندسی روز دنیا و
با هدف ارتقاء کیفیت ساخت و سازها توجه ویژه‌ای شده است. همچنین با هدف شفاف‌سازی و ارائه
توضیحات مفهومی درخصوص مباحث مذکورء تهیه راهنماهای مربوطه نیز به جدء در دستور کار دفتر
آنچه مسلم است شهرداری‌ها بعنوان دستگاه مسئول عهده‌دار کنترل ساخت و ساز در شهرها
مهمترین وظیفه را در رعایت مقررات ملّی ساختمان بر عهده دارند که می‌بایست با همکاری سازمان‌های
نظام مهندسی ساختمان و سازمان ملّی استاندارد ایران و همچنین با استفاده از کمک تشکل‌های
حرفه‌ای نسبت به ترغیب و تشویق استفاده از روش‌های نوین ساخت و حفاظت از طرح‌های بالادستی
شهری در این خصوص اقدام کنند.
لازم می‌دانم در اینخصوص از حمایت‌های وزیر محترم راه و شهرسازی, اعضای محترم شورای
تدوین مقررات ملّی ساختمان و کمیته‌های تخصصی مزبور و همکارانم در دفتر مقررات ملّی ساختمان
که تلاش آنها منتج به تهیه و ابلاغ این مبحث گردیده است. صمیمانه تقدیر و تشکر نمایم و از همه
علاقمندان و مهندسان و مرتبطین با حوزه ساخت و ساز تقاضا کنم که هرگونه ایراد و اصلاحی را که
نیاز می‌دانند به این دفتر ارسال نمایند.
غلامرضا هوائی
مدیر کل مقررات ملّی ساختمان
5۱۵9۳۱۵۹۵۱۲
ء‌ِ
(بر اساس حروف الفبا)
الف) شورای تدوین مقررات ملّی ساختمان
۹ دکتر اباذر اصغری عضو
دکتر شهریار افندی‌زاده عضو
دکتر محمدحسن بازیار عضو
دکتر منوچهر بهرویان عضو
مهندس علی‌اصغر جلال‌زاده عضو
مهندس ابوالفضل صومعلو رئیس
دکتر غلامرضا هوائی نایب رئیس و عضو
۰ دکتر مسعود سلطانی محمدی عضو
دکتر محمدزمان کبیر رئیس
دکتر محمودرضا ماهری عضو
ج) دبیرخانه شورای تدوین مقررات ملی ساختمان
مهندس سهیلا پاکروان معاون مدیرکل و مسئول دبیرخانه شورا
دکتر بهنام مهرپرور رئیس گروه تدوین مقررات ملّی ساختمان
5۱۵9۳۱۵۹۵۱۲
استفاده از مصالح بنایی در اجرای ساختمان‌ها از دیر باز در ایران رواج داشته است. اکثر
ساختمانهای موجود در کشور خصوصاً در شهرهای کوچک. بخش‌هاء روستاها و همچنین در
بافت‌های فرسوده و قدیمی کلان شهرها از نوع مصالح بنایی می‌باشد. آسیب‌پذیری قابل توجه این
ساختمان‌ها در <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86">زمین</a> لرزه‌های گذشته با عنایت به عدم رعایت صحیح ضوابط فنی» اهمیت تدوین
به‌روزرسانی» ترویج مقررات ملّی ساختمان را آشکار می‌سازد. با توجه به اهتمام جدی دفتر امور
آخرین ویرایش مبحث در سال ۰۱۳۸۴ کمیته بازنگری را در سال ۱۳۹۱ تشکیل و مجدداً ارزیابی و
بازنگری مطالب را آغاز نمود که خوشبختانه با برگزاری جلسات فشرده در تابستان ۱۳۹۲
پیش‌نویس ویرایش جدید این مبحث آماده شد و در معرض نظرخواهی صاحبنظران و مهندسان
۱ در فصل اول ویرایش جدید تعاریف اولیه مورد نیاز این مبحث از مقررات ملّی ساختمان به
صورت موردی ارائه شده است.
۲ فصل دوم از ویرایش جدید به معرفی خصوصیات مصالح مورد استفاده می‌پردازد که نسبت به
ویرایش پیشین مفصل‌تر بوده و اطلاعات بیشتری جهت انتخاب مصالح در اختیار مهندسان
قرار خواهد داد.
۳ در ویرایش جدید این مبحث.
فصل سوم تحت عنوان "الزامات عمومی " به مباحث قبلی اضافه
شده است که رعایت این ضوابط در کلیه ساختمانهای موضوع این مبحث الزامی می‌باشد.
۴ فصل چهارم ویرایش جدید به ارائه ضوابط "ساختمانهای بنایی مسلح" اختصاص داده شده
است. این ساختمان‌ها با توجه به اینکه عملکرد مناسبی در مقابل بار زلزله داشته و نیز به دلیل
هزینه ساخت کمتر نسبت به سایر ساختمان‌هاء در کشورهای دیگر بسیار مورد استفاده قرار
ح
ساختمان‌ها را به عنوان یک گام اولیه و با امید به استفاده هر چه بیشتر این سازه‌ها در کشورء
در فصل چهارم ارائه نموده است.
۵ در فصل ششم ویرایش جدید نیز فصل‌های "ساختمانهای بنایی بدون کلاف", "ساختمانهای
خشتی" و "ساختمانهای سنگی" ویرایش پیشین ادغام شده و قسمتهای تکراری آنها
ویرایش جدید مبحث هشتم نیز مانند سایر تألیفات بشری عاری از اشتباه نمی‌باشد. لذا از محققان
و مهندسان محترم خواهشمندیم نظرات اصلاحی و تکمیلی خود را جهت بررسی در اختیار این
د
۱-۸ کلیات ۱
۱-۱-۸ دامنه کاربرد ۱
۲-۱-۸ تعریف‌ها ۲
۲-۸ مشخصات مصالح و <a class="tagref" href="/واژه/%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA">کنترل کیفیت</a> ۹
۱-۲-۸ کلیات ۹
۲-۲-۸ مصالح ساختمانی ۹
۳-۸ الزامات عمومی ۲۳۳
۱-۳-۸ کلیات ۳۳
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح ۳۳
۱-۴-۸ کلیات ۳
۲-۴-۸ <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84">تحلیل</a> و طراحی ۲۳۴
د
۳-۳-۸ ضوابط و جزئیات مسلح کردن برای مناطق با خطر نسبی کم ۳۶
۴-۳-۸ ضوابط جزئیات مسلح کردن برای مناطق با خطر نسبی متوسط ۳۰
۵-۳-۸ ضوابط ویژه برای مناطق با خطر نسبی زیاد و خیلی زیاد ۴۳۱
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف ۴۵
۱-۵-۸ کلیات ۴۵
۲-۵-۸ محدوده کاربرد ۳۵
۲-۵-۸ ساختگاه ۳۵
۴-۵-۸ مصالح ۴۶
۵-۵-۸ طرح و اجرا ۴۶
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیر مسلح ۶۳
۱-۸ کلیات ۶
۲-۶-۸ محدوده کاربرد ۶۳
۳-۶-۸ ساختگاه ۳
۴۶-۸ مصالح ۶۴
۵-۶-۸ طرح و اجرا ۴
:
۱۸ کلیات
۱-۸ کلبات
۱-۱-۸ دامنه کاربرد
این مبحث شامل ضوابط طراحی مهندسی و ساخت ساختمانهای بنایی است و برای آن دسته از
اعضای سازه‌ای و غیرسازه‌ای تدوین شده است که در ساخت آنها از مصالح بنایی استفاده می‌شود.
مصالح مصرفی در ساخت ساختمانهای بنایی باید ضوابط مندرج در این مبحث را دارا باشند و باید
طوری انتخاب شوند که ضوابط طراحی از نظر ایمنی» عملکرد سازه‌ای» پایایی و شکل ظاهری سازه
با توجه کافی به شرایط محیطی تأمین شود.
استانداردهای پذیرفته شده در این مبحث. استانداره‌های ملّی ایران است و باید در همه زمینه‌ها به
آنها رجوع شود. اگر در مورد پاره‌ای از مسائل اشاره شده در این مبحث. استانداردهای داخلی تهیه
نشده باشد.ء استانداردهای معتبر بین‌المللی باید ملاک عمل قرار گیرد.
ضوابط کلی و مقررات مربوط به ساختمانهای بنایی باید در چارچوب مفاد مندرج در این مبحث و
سایر مباحث مرتبط مقررات ملّی ساختمان باشد.
این مبحث از مقررات ملّی ساختمان شامل ساختمانهای زیر می‌باشد:
الف- ساختمان بنایی مسلح
ساختمان بنایی مسلح ساختمانی است که با آجرء سنگ يا بلوک سیمانی یا ترکیبی از آنها ساخته
شده و در آن میلگردهای فولادی به همراه مصالح بنایی برای تحمل نیرو به‌کار می‌روند. در اين
ساختمان‌ها معمولاً از واحد بنایی برای تحمل فشار و از میلگردهای فولادی برای تحمل کشش
۱
ب- ساختمان بنایی محصور شده با کلاف
ساختمانی است که با آجرء سنگ یا بلوک سیمانی یا ترکیبی از آنها ساخته شده و در آن تمام
محصور کنندگی خود باعث افزایش یکپارچگی و شکل‌پذیری دیوارها می‌شوند.
ساختمانی است که در ساخت آن از آجرء بلوک سیمانی. سنکگ و یا خشت استفاده شده و در آن
دیوارها فشار ناشی از بارهای قائم و تا حدودی برش ناشی از نیروهای جانبی را تحمل می‌کنند.
۲-۱-۸ تعریف‌ها
در این مبحث واژه‌ها و عبارت‌های تعریف شده به صورت زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند و در مورد
۱-۲-۱-۸ آجر نما
آجری است که به طور خاص برای نمای ساختمان تولید می‌شود.
۲-۲-۱-۸ ابعاد مشخصه
به ابعادی از اجزای ساختمان مانند آجر و بند گفته می‌شود که کلیه محاسبات ابعاد بر مبنای آنها
صورت می‌گیرد.
۳-۲-۱-۸ ابعاد اسمی واحد مصالح بنایی
که در اطراف آن قرار دارد (به تعریف واحد مصالح بنایی مراجعه شود).
۴-۲-۱-۸ ابعاد واقعی
ابعاد واقعی عبارت است از ابعاد اندازه گیری شده عناصر بنایی مانند آجرء جررء <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86">ستون</a> ۲ دیوار.
۲
۱-۸ کلیات
۵-۲-1-۸ ارتفاع موّثر
۶-۲-۱-۸ بست دیوار
بست مکانیکی فولادی است که لایه‌های بنایی را به یکدیگر یا به مصالح دیگر متصل می‌کند.
۷-۲-1-۸ بند بستر(افقی)
لایه افقی ملات که واحد بنایی بر روی آن قرار داده می‌شود.
۸-۲-۱-۸ بند کله(قائم)
۹-۲-1-۸ بند گلویی
شده پشت آن قرار دارد و با ملات یا دوغاب پر شده باشد.
۱-۲-۱-۸ پشت بند
عضوی است سازه‌ای با ضخامت کافی که در فواصل معینی از امتداد دیوار به منظور تأمین تکیه‌گاه
۱-۲-۱-۸ پوسته
۱۲-۲-1۸ پیوند ممتد
چیدمان واحدهای مصالح بنایی که فاصله افقی بندهای کله (قائم) در آن» در ردیف‌های متوالی,
حداقل یک چهارم طول واحد مصالح بنایی باشد.
۳
۱۳-۲-۱۸ جان
۱۴-۲-۱۸ جرز
۱۵-۲-۱۸ چگالی حقیقی
جرم موجود در واحد حجم واقعی ماده است.
۱۶-۲-۱۸ چگالی ظاهری
جرم موجود در واحد حجم ظاهری ماده است.
۱۷-۲-۱۸ حفره
فضایی خالی است که مساحت آن بیش از ۱۰۰۰ میلیمتر مربع باشد.
۱۸-۲-۱۸ تنگ
میلگردی که برای مقاومت در برابر برش یا پیچجچش در یک عضو سازه‌ای استفاده می‌شود ۲ بد شکل‌های
۱-۲-۱-۸ دوغاب
مخلوطی از مصالح سنگی ریزدانه و سیمان است که آب کافی به آن اضافه شده تا مخلوط بدون این
که اجزای تشکیل‌دهنده آن از یکدیگر جدا گردد.ء ريخته شود. به دوغاب ملات روان نیز گفته
۴
۱-۸ کلیات
۲۰-۲-۱۸ دیوار
۲۱-۲-۱۸ دیوار باربر
دیواری است که بد طور عمده. بارهای قائم را همراه با لنگر خمشی یا بدون آن؛ تحمل می‌کند.
۲۲-۲-۱۸ دیوار سازه‌ای
۲۳-۲-۱۸ دیوار غیرباربر
دیواری است که به طور عمده هیچ باری غیر از وزن خود را تحمل نمی‌کند.
۲۴-۲-۱۸ ستون
عضو سازه‌ای قائمی است که بُعد بزرگ مقطع آن از سه برابر بُعد کوچک مقطع تجاوز نکند و ارتفاع
۲۵-۲-۱۸ ستون مسلح
عضو سازه‌ای قائمی است که در آن فولاد و واحد بنایی با هم بارهای قائم و جانبی را تحمل
۲۶-۲-۱۸ سوراخ
۲۷-۲-۱۸ ضخامت موّثر
۵
۲۸-۲-۱۸ طول موْثر
طول یک دیوار که برای محاسبه نسبت لاغری آن در نظر گرفته می‌شود.
۲۹-۲-۱۸ کلاف افقی
پایین بازشوها ساخته می‌شود. این کلاف‌ها به صورت اعضای کششی یا فشاری» نیروهای اینرسی
ناشی از زلزله را منتقل می‌کنند و مانع جدا شدن اجزای دیگر ساختمان مانند شالوده» سقف و
۳۰-۲-۱۸ کلاف قائُم
عضوی است در جهت قائم که به منظور پیوند دیوارها به یکدیگر به کار می‌رود.
۳۱-۲-۱۸ مساحت بستر
مساحتی که در صفحه‌ی بند در تماس با ملات باشد.
۳۲-۲-۱۸ مساحت خالص
مساحت کل منهای مساحت هسته‌های فاقد دوغاب. شکاف‌هاء سوراخ‌هاء حفره‌ها ۲ فرورفتگی‌ها ۲
۲۳-۲-۱۸ مساحت کل
عبارت است از کل مساحت مقطع عرضی در مقطع بنایی مورد نظر.
۲۴-۲-۱۸ مساحت موّثر
مساحتی که دوغاب ریخته شده است.
۶
۱-۸ کلیات
۳۵-۲-۱۸ ملات
مخلوطی از مصالح سنگی و سیمان و یا چسباننده‌ها است که پس از مصرف شدن می‌گیرد و سفت
و سخت می‌شود. ملات در بنایی بد عنوان چسباننده قطعات بنایی بد همدیگر و تبدیل آنها بد
جسمی یکیارچه به‌کار می‌رود.
۲۶-۲-۱۸ میلگرد بستر
میلگرد بستر از یک جفت مفتول طولی تغییرشکل یافته که مفتول‌های عرضی به صورت نردبانی یا
خرپایی بد آن جوش شده‌اند. تشکیل شده و در ابعاد مناسب برای قرارگیری در درزهای ملات بین
ردیف‌های واحدهای بنایی نصب می‌شود.
۳۷-۲-۱۸ واحد بنایی
واحد بنایی عبارت است از بخشی از دیوار» جرز و ستون که شامل ترکیبی از واحد مصالح بنایی و
۳۸-۲-1۸ واحد مصالح بنایی
۳۹-۲-۱۸ واحد مصالح بنایی توپر
واحد مصالح بنایی کاملاً همگنی است که هیچ <a class="tagref" href="/واژه/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87">گونه</a> حفره یا سوراخی در آن وجود نداشته باشد.
۴۰-۲-1۸ واحد مصالح بنایی توخالی
واحد مصالح بنایی دارای فضاهای مختلف اعم از سوراخ‌هاء حفره‌ها و فرورفتگی‌ها است که حجم
۴۱-۲-۱۸ واحد مصالح بنایی سوراخ‌دار
۷
5۳۱۵9۳۱۵۹۵۱۲
۲-۸ مشخصات مصالح و کنترل کیفیت
۱-۲-۸ کلیات
مصالح مصرفی در ساخت ساختمانهای مشمول این مبحث باید علاوه بر ویژگی‌های مندرج در
که برای مصالحی در این فصل و مباحث پنجم و نهم مقررات ملّی ساختمان, ضوابطی تصریح نشده
باشد» کیفیت مصالح باید بر مبنای نتایج آزمایش‌های مناسب تعیین شده و به تأیید دستگاه نظارت
در مورد مصالح مصرفی ساختمانهای مشمول این مبحث رعایت موارد کلی زیر الزامی است:
الف) لازم است تا حد امکان از مصالحی که نسبت مقاومت به وزن آنها زیاد است برای عضوهای
سازه‌ای و از مصالح سبک برای عضوهای غیرسازه‌ای استفاده شود تا وزن ساختمان کاهش
ب) کلیه مصالح مصرفی در ساختمانهای مشمول این مبحث باید به گونه‌ای انبار شوند که در زمان
۲-۲-۸ مصالح ساختمانی
۱-۲-۲-۸ سنگدانه‌ها
مصالح سنگی بتن سیمانی و آهکی» باید سخت. تمیز و بادوام بوده و از هرگونه پوسیدگی و
لایه‌های تورم پذیر یا تراکم پذیر (هنگام مجاورت با هوا) و مواد شیمیایی مضر برای بتن و میلگرد و
ش مممجچشجچشجچججججت
لایه‌های سست.ء کلوخه‌های رسی و ذرات میکا عاری باشد. مشخصات <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87">ماسه</a> مصرفی باید با موارد
عنوان شده در مباحث ۵ و ٩ مقررات ملّی ساختمان مطابقت داشته باشد.
۲-۲-۲-۸ چسباننده‌ها
الف) سیمان
با توجه به ملاحظات طراحی و شرایط محیطی, می‌توان از سیمان پرتلند نوع یک. دو یا سه. سیمان
سرباره‌ای و سیمان پرتلند سرباره‌ای انواع
پ-س, پ-س-۵ و س» سیمان پرتلند پوزولانی» سیمان پرتلند
آهکیء سیمان بنایی» سیمان پرتلند سفید و سیمان تراس در ساخت ساختمانهای بنایی استفاده کرد.
ویژگی‌های انواع مختلف سیمان مطابق با استانداردهایی است که در مبحث پنجم مقررات ملّی ساختمان
اشاره شده است. در مواردی که به عنوان و شماره استانداردها در مبحث پنجم اشاره نشده باشد.ء
استاندارهای ملّی ایران و در غیر این‌صورت استانداردهای معتبر خارجی ملاک عمل می‌باشد.
ب) آهک
آهک مصرفی در ساخت ملات. شفته و بتن آهکی و خشت‌های تثبیت شده معمولاً از نوع آهک
سفید است. ویژگی‌های آهک ساختمانی و آهک زنده برای مصارف ساختمانی باید مطابق با
استاندارد ملّی ایران باشند. همچنین آهک باید به صورت شیر آهک مصرف شود.
ت) <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D8%B1%D8%B3">خاک رس</a>
خاک رس مصرفی باید عاری از مواد آلی. ريشه گیاهان و سایر بقایای نباتی باشد و خاصیت واگرایی
۳-۲-۲-۸ آب
آب مصرفی باید تمیز و صاف بوده و عاری از مقادیر زیان‌آور روغن‌هاء اسیدهاء قلیایی‌هاء نمک‌هاء
مواد قندی» مواد آلی یا مواد دیگری باشد که ممکن است به کارهای ساختمانی به ویژه بتن.
ملات‌هاء میلگردها و سایر اقلام مدفون در کار آسیب برسانند. معمولاً آب آشامیدنی زلال» بی‌بو
۱۰
بی‌رنگ و بدون طعم را می‌توان در ساخت بتن و ملات در مناطقی که خطر خوردگی وجود نداشته
باشد مورد استفاده قرار داد. مصرف آبی که دارای خرزه است برای ساختن بتن و ملات مناسب
نیست. همچنین آب گل آلود را باید قبل از مصرف از میان حوضچه‌های ته‌نشین گذراند و یا با
روش‌های دیگر تصفیه کرد تا مقدار لای و رس آن کاهش یاید.
۴-۲-۲-۸ واحد مصالح بنایی
ب) واحدهای مصالح بنایی سوراخ‌دار
پ) واحدهای مصالح بنایی توخالی (انواع ۲۰۱ و ۳)
ضوابط هندسی واحدهای بنایی در جدول ۱-۲-۸ آمده است.
جدول ۱-۲-۸: ضوابط هندسی گروه‌های مختلف آجر رسی و بلوک‌های سیمانی
آجر رسی با بلوک سیمانی
> ۸/۳۵ > ۸/۴۵ >۵۵/ > ۳۵/ > ۵۰/ ۶۰ /
< ۳۵/ و و و و و و
< ۸۴۵ < ۸۵۵/. < ۸۷۰ < ۵۰/ < ۶۰ < ۷۰/.
7 > > ماخ > > محدود به مساحت
۱ ۵ ۱ ۸۱۲۸۵ مود به مسا ۵ ۱ ۸۱۲۵ (رجوع به بند زیر
محدود به محدود محدود برای چندحفره محدود محدود برای چندحفره
حجم به حجم_ | به حجم ۸۰۰ میلیمتر مریع به حجم_ | به حجم ۸۰۰ میلیمتر مریع
برای تک حفره برای تک حفره
مجموع ضخامت جان‌ها و پوسته‌ها در هر جهت نسبت به کل طول با عرض در همان جهت
(۱8
۴-۲-۲-۸(پ) در مناطق با خطر نسبی زلزله خیلی زیاد و زیادء واحدهای مصالح بنایی توخالی که
در دیوارهای سازه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند باید دارای شرایط زیر باشند:
۱- واحدهای مصالح بنایی توخالی نوع ۲ و ۳ تنها در دیوارهای غیر سازه‌ای مجاز است.
۲- در واحدهای مصالح بنایی سوراخ‌دار و توخالی, سوراخ‌ها باید عمود بر سطح بزرگ واحد مصالح
بنایی و به طور یکنواخت در سطح آن توزیع شود. اندازه سوراخ‌های مربعی و قطر سوراخ‌های
دایره‌ای باید حداکثر به ۲۵ میلیمتر محدود شود و ضخامت جداره بین سوراخ و لبه واحد
تأمین نشدن شرایط فوقء بکار بردن این واحدهای مصالح بنایی فقط در دیوارهای غیر سازه‌ای
۴- جان آجر توخالی باید در کل عرض واحد مصالح بنایی امتداد یابد.
۱۴-۲-۲۸ آجر
۱- آجر باید کاملاً پخته, یکپارچه و سخت باشد و هرگاه با یک آجر به آجر دیگر ضربه‌ای وارد آید.
۲- مقاومت فشاری آجر باید منطبق با مشخصات طراحی و حداقل ۵ مگاپاسکال باشد.
۳- چگالی حقیقی هر دو نوع آجر توپر و سوراخ‌دار نباید از ۱۷۰۰ و چگالی ظاهری آنها از ۱۳۰۰
کیلوگرم بر متر مکعب کمتر شود.
۴ آجرهای مصرفی در نما باید مطابق استاندارد ملّی ایران» عاری از معایب ظاهری مانند
ترک‌خوردگی» شوره‌زدگی» آلوئک و نظایر آن باشد. از آجرهای کاملاً پخته استفاده شود و
آجرها نباید مکنده آب باشند. درصد جذب آب برای آجرهای در مجاورت آب مانند آجرهای
۲-۴-۲-۸ بلوک سیمانی
الف) بلوک‌های دبواری
بلوک‌های سیمانی توخالی که در ساختمان مصرف می‌شود باید با ویژگی‌های مندرج در استاندارد
ملّی ایران و موارد زیر مطابق باشد:
۱۲
۱- بلوک‌های ساخته شده از شن و ماسه طبیعی رودخانه‌ای یا شکسته؛ دارای وزن ویژه‌ای
معمولی و در حدود ۲۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب هستند. بلوک‌های با وزن ویژه کمتر از
۰ کیلوگرم بر متر مکعب را سبک به حساب می‌آورند. در صورتی که وزن ویژه بلوک بین
۰ و ۲۰۰۰ کیلوگرم در متر مکعب باشد آنرا نیمه سبک به شمار می‌آورند.
۲- عرض لبه‌هایی از بلوک سیمانی که ملات روی آن پخش نمی‌شود باید حداقل ۱۰ میلیمتر و
حداکثر ۱۲ میلیمتر باشد.
۳- برای بلوک‌های سیمانی مورد استفاده در دیوار باربر»ه خلاصه ضوابط ضخامت جان‌ها و پوسته‌ها
در جدول ۲-۲-۸ آمده است.
۴- مخلوط بتن مصرفی در ساخت بلوک باید از یک پیمانه سیمان پرتلند و ۳/۵ پیمانه شن (به
درشتی حداکثر نصف ضخامت نازکترین دیواره بلوک) و ۲/۵ پیمانه ماسه و ۱۳۰-۱۵۰ لیتر
آب برای بتن لرزیده یا ۱۶۰-۱۸۰ لیتر برای بتن نلرزیده در هر متر مکعب تشکیل شده باشد.
جدول ۲-۲-۸: ضوابط ضخامت جان‌ها و پوسته‌ها
عرض بلوک سیمانی ۱ حداقل ضخامت پوسته حداقل ضخامت جان ضخامت جان معادل
۲ و ۱۰۲ ۳۰ .۳ ۱۳۶
۱۵۲ ٍ ۳۵ ٍ ۳۵ ٍ ۱۸۸
۳.۳ ٍ ۳۲ ٍ ۳۵ ٍ ۱۸۸
۴ و بزرگتر ۳۲ ۳۹ ۳۹
(۱) برای بلوک‌های سیمانی کاملاً دوغاب شده ضخامت پوسته و جان نباید کمتر از ۱۶ میلیمتر باشد
(۲) برای بلوک‌های سیمانی با فاصله بین جان‌ها کمتر از ۲۵ میلی‌مترء حداقل ضخامت جان ۲۰ میلیمتر می‌باشد.
(۳) بلوک‌های سیمانی دوغاب شده کامل یا به شکل جزئی از این ضوابط مستثنی هستند. در این موارد برای محاسبه
ضخامت جان معادل باید طول دوغاب شده از طول بلوک کسر شود.
۱۳
ب) بلوک‌های سقفی
ضخامت تیفه‌های بلوک سقفی باید حداقل ۱۵ میلیمتر و عرض تکیه‌گاه بلوک سقفی بر روی
۳-۴-۲-۸ سنگ
الف) ویژگی‌های سنگ مصرفی
۱- سنگ مصرفی در ساخت ساختمانهای سنگی از کوه تأمین می‌شود و در صورت بزرگ بودن
۲- وزن قطعه سنگ مورد مصرف برای ساخت دیوار سنگی باید در حدی باشد که یک نفر بتواند
آن را برداشته و در دیوار جای دهد.
۳- سنگ‌هایی که در ساخت اعضای باربر مانند دیوارهای باربر» دیوارهای حائل و شالوده‌ها به کار
برده می‌شوند باید از نظر ظاهر یکنواخت و بدون ترک» رگه‌های سست و سار کانی‌هایی باشند
که بر اثر عوامل جوی و هوازدگی خراب شده و به استحکام آنها لطمه می‌زنند.
۴ استفاده از قلوه سنگ مجاز نیست مگر اینکه به صورت شکسته و در ابعاد مورد نظر این فصل
۵- ابعاد قطعه سنگ مصرفی باید حداقل ۱۵۰ میلیمتر و حداکثر به اندازه پهنای دیوار باشد. در
صورت استفاده از سنگهای کوچکترء کاربرد آنها فقط به عنوان سنگهای پرکننده مجاز
۶- استفاده از سنگهای کهنه در صورتی که با شرایط این فصل منطبق باشند مجاز است.
۷- سنگهای مصرفی در اقلیم‌های سرد باید در برابر یخبندان پایدار بوده و ضوابط مندرج در
مشخصات و استانداردهای مربوطه را تأٌمین نمایند.
ب) حداقل ضوابط لازم برای سنگهای مصرفی
مقاومت فشاری سنگ‌ها برای کارهای بنایی باربر نباید کمتر از ۱۵ مگاپاسکال باشد. جذب آب
سنگهای رگی حداکثر 7۵ و ضریب نرم شدن سنگ در آبء در مورد سنگهای باربر و نما دست
کم ۷۰/ است. جذب آب مجاز در استاندارد ایران برای سنگهای آهکی متراکم 7/۱۵ سنگهای
آهکی متخلخل 7۲۵ و در مورد توف‌ها ۳۰/ تعیین شده است.
ان
تبصره: ضریب نرم شدن سنگ در آب عبارتست از نسبت مقاومت فشاری نمونه خیس شده در آب
به مدت حداقل ۲۴ ساعت به مقاومت فشاری همان سنگ در حالت خشک.
۴-۴-۲-۸ خشت
۱- سطوح خشت باید صاف باشد.
۲- مقاومت فشاری خشت باید حداقل ۱/۲ مگاپاسکال باشد.
۳- خشت باید در محیطی بدون باد و بدون احتمال ریزش برف و باران» خشک گردد به طوری که
در زمان مصرف رطوبت آن کمتر از ۴ درصد باشد.
۴- ابعاد خشت‌ها از ۲۰۰۱۲۰۰۱۵۰ میلیمتر تا ۲۵۰۹۲۵۰۱۶۰ میلیمتر بوده و باید هم‌اندازه
۵-۲-۲-۸ <a class="tagref" href="/واژه/%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF">فولاد</a>
الف) میلگرد
۱- ویژگی‌های میلگردهای گرم نوردیده فولادی باید مطابق با استاندارد ملّی ایران و مبحث نهم
مقررات ملّی ساختمان و میلگردهای فولادی تولید شده به روش کشش سرد و میلگردهای
گالوانیزه باید مطابق با استانداردهای معتبر بین‌المللی باشد.
۲- برای مسلح نمودن قائم و افقی دیوارها و کلاف‌هاء میلگرد آجدار با مقاومت <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85">تسلیم</a> ۴۰۰
مگاپاسکال قابل استفاده است.
۳- میلگردهای فولادی باید تمیز و عاری از پوسته‌های رنگ» روغن» گرد و خاک و هر نوع آلودگی
دیگر باشند. زیرا این آلودگی‌ها سبب کاهش چسبندگی بین ماده چسباننده (بتن» ملات
دوغابیء ملات) و میلگرد می‌شود.
ب) فولادهای ساختمانی
۱- قطعات فولادی اعم از نیمرخ‌های نورد شده و ورق باید از نواقصی که به مقاومت یا شکل
ظاهری آنها لطمه می‌زند. عاری باشند. استفاده از قطعات زنگ زده و پوسته پوسته شده مجاز
۱۸(
سطح مقطع نیمرخ‌ها ضعیف شده باشد. سطح واقعی ضعیف شده باید در محاسبات استحکام
سازه منظور گردد.
۲- فولادهای غیر استاندارد و نامشخص را در صورت نداشتن عیوب سطحی و ظاهری می‌توان در
بخش‌هایی از ساختمان که دارای اهمیت در ایمنی بهره‌برداری نبوده و در مکان‌هایی که این
فولادها روی استحکام ساختمان اثر سوئی به جا نمی‌گذارند. مانند اجزای غیر سازه‌ای به کار
۳- خواص فولادهای ساختمانی باید مطابق استانداردهای ملّی ایران باشد.
پ) اتصال دهنده‌ها
بست‌های دیوار و مهارهایی که با سیم‌های فولادی ساخته می‌شوند و دیگر بستها و مهارهای
فولادی, تا تعیین استاندارد لازم برای آنها باید مطابق با استاندارهای معتبر بین‌المللی تهیه و
استفاده شوند. بستها و مهارهای ساخته شده از مس برنج یا دیگر فلزات مقاوم در برابر خوردگی
باید حداقل مقاومت تسلیم ۲۰۰ مگاپاسکال را داشته باشند.
شبکه فولادی جوش شده باید مطابق با استاندارد ملّی ایران باشد.
۶-۲-۲-۸ ملات‌ها
ملات مخلوطی است از ماده‌ای چسباننده» ماسه و آب که در صورت لزوم برای رسیدن به کارایی مورد
نظرء مواد افزودنی به آن اضافه می‌شود. در استفاده از ملات محدودیت‌های زیر باید رعایت شود:
۱- در ساخت ساختمانهای خشتی استفاده از ملات گلء کاهگل و گل آهک مجاز است.
۲- در ساخت ساختمانهای سنگی استفاده از ملات گل مجاز نیست و باید از ملات‌های گل-
آهک. ماسه- سیمان و ماسه- سیمان- آهک استفاده شود.
۱-۶-۲-۲-۸ انواع ملات‌ها
الف) ملات‌های سیمانی
ملات‌های ماسه- سیمان و ماسه- سیمان- آهک در اين گروه قرار می‌گیرند.
۱۶
۲-۸ مشخصات مصالح و کنترل کیفیت
ملات ماسه- سیمان: این ملات متشکل از ماسه و سیمان بوده و نسبت ماسه به سیمان از ۵ به ۱ تا
۳به ۱ متغیر است. رعایت موارد زیر برای ملات ماسه سیمان ضروری است:
۱- برای زودگیر کردن ملات سیمانی هیچ‌گاه نباید به آن گچ افزوده شود.
۲- میزان مواد مضر نظیر خاک رس مواد آلی و سولفات‌ها در ملات باید محدود گردد.
ملات ماسه - سیمان - آهک (باتارد): ملات ماسه- سیمان- آهک با نسبت‌های مختلفی از سیمان,
آهک». ماسه و آب کافی ساخته می‌شود.
ب) ملات‌های آهکی
ملات‌های گل- آهک. ماسه- آهک و ملات‌های ساروج در این گروه قرار می‌گیرند.
ملات گل- آهک: نسبت حجمی خاک و آهک در ساخت ملات گل - آهک یک حجم آهک و سه
حجم خاک می‌باشد. برای ساخت این ملات باید نخست آهک را درون آب پاشید و به صورت شیر
آهک درآورد و سپس به خاک افزوده و بخوبی مخلوط نمود.
ملات ماسه- آهک: ماده پرکننده این ملاتء ماسه و ماده چسباننده آن» آهک است. نسبت حجمی
ماسه و آهک در ساخت ملات ماسه- آهک نیز یک حجم آهک و سه حجم ماسه می‌باشد. برای
ماسه کفی (ماسه خاکدار که حداکثر ۵ درصد خاک رس دارد) استفاده شود. از این ملات فقط
می‌توان برای اندود سطوح استفاده نمود.
ملات ساروج: از ملات‌های ساروج سرد و گرم به شرح زیر می‌توان در اندودکاری و آب‌بندی
قسمتهای مختلف ساختمان استفاده کرد.
۱- ملات ساروج گرم: ملات ساروج گرم: ملات ساروج گرم در واقع نوعی ملات آهک آبی است که
از پختن و آسیاب کردن سنگهای آهکی رس‌دار و افزودن آب به آن به دست می‌آید.
۲- ملات ساروج سرد: ملات ساروج سرد از اختلاط ۱۰ حجم گرد آهک شکفته, ۷ حجم خاکستر
الک شده یک حجم خاک رس, یک حجم ماسه بادی و ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم لوبی یا پشم بز
(برای هر متر مکعب ملات)» مقدار کافی آب و ورز دادن آنها به دست می‌آید.
۱۷
پ) ملات‌های گچی
ملات گچ برای رویه در گچ‌کاری, اتصالات قطعات گچی و در برخی موارد برای اندودهای زودگیر
مانند اندود آستر سقف‌های کاذب مصرف می‌شود. ملات گچ و خاک برای آستر در گچ‌کاری دیوارء
جرز و ستون استفاده می‌شود.
ت) ملات‌های گلی
ملات‌های گل و کاهگل در این گروه قرار می‌گیرند و ماده چسباننده آنها گل رس است. ملات گل
از اختلاط خوب خاک و آب و ورز دادن کامل آن ساخته می‌شود. این ملات پس از خشک شدن
جمع شده و ترک می‌خورد. از ملات گل فقط باید به عنوان لایه بستر (ملات بین ردیف‌های
مختلف) در دیوارهای خشتی استفاده شود.
برای جلوگیری از ترک خوردن ملات گل پس از خشک شدن به آن کاه می‌افزایند. برای ساختن هر
مترمکعب کاهگل حدود ۴۵ تا ۵۰ کیلوگرم کاه لازم است. از ملات کاهگل فقط برای ساخت خشت
و اندودکاری دیوارها و پوشش بام برای <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D9%82%E2%80%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C">عایقکاری</a> رطوبتی و حرارتی استفاده می‌شود.
۲-۶-۲-۸ روش انتخاب ملات
ملات‌ها به چهار گروه ملات خیلی قویء ملات قویء ملات متوسط و ملات ضعیف تقسیم می‌شوند.
ویژگی‌های این ملات‌ها وابسته به عوامل متعددی همچون نوع چسباننده» ویژگی‌های ماسه. حجم
مصالح سنگی و موارد دیگری است که کنترل آنها بدون استفاده از برخی آزمایش‌ها ممکن نیست.
نحوه استفاده از این ملات‌ها به شرح زیر می‌باشد:
ملات خیلی قوی: این ملات دارای مقاومت فشاری ۴۲ روزه برابر یا بیش از ۲۰ مگاپاسکال بوده و
برای عملیات بنایی در زیر سطح زمین استفاده می‌شود.
ملات قوی: این ملات دارای مقاومت فشاری ۴۲ روزه برابر یا بیش از ۱۲ مگاپاسکال بوده و برای
دیوارهایی که به مقاومت خمشی زیاد نیاز دارند.ء استفاده می‌شود.
ملات متوسط: ملات با مقاومت فشاری ۴۲ روزه برابر یا بیش از ۵ مگاپاسکال برای مصارف عمومی
مانند دیوارهای خارجی بالاتر از سطح زمین در معرض شرایط جوی بحرانی» جان‌پناه‌ها و
دودکش‌هاء استفاده می‌شود.
ملات ضعیف: ملات با مقاومت کم که فقط برای نازک کاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
1۱۸
۷-۲-۲-۸ دوغاب
دوغاب. مخلوطی از مواد چسباننده و سنگدانه است که آب کافی بد آن اضافه شده تا مخلوط بدون
این که اجزای تشکیل دهنده آن از یکدیگر جدا گردد. ریخته شود که به دو نوع دوغاب بنایی و
الف) دوغاب بنایی
این نوع دوغاب در ساختمانهای بنایی به عنوان پرکننده بین قطعات بنایی کاربرد دارد. انواع
دوغاب. مقاومت فشاری آن. نسبت اختلاط مصالح مورد استفاده در آن ۲ بقیه ویژگی‌ها باید مطابق
استاندارد ملّی ایران باشد.
ب) دوغاب سیمانی
دوغاب سیمانی در تقویت کارهای بنایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پس از ساخت هر پنج ردیف
آجرء عمل دوغاب‌ریزی سیمانی انجام می‌شود و باید این عمل تا پایان ساخت کامل دیوار ادامه یابد.
موارد زیر باید در دوغاب‌ریزی مورد توجه قرار گیرد:
۱- دوغاب سیمانی باید به نسبت حجمی یک سیمان و یک ماسه ریخته شود.
۲- دوغاب سیمانی باید در کمترین زمان ممکن بعد از اختلاط و پیش از آغاز گرفتن سیمان.
مورد مصرف قرار گیرد.
۳- استفاده از دوغاب سیمانی که سیمان آن گرفته و سخت شده. مجاز نیست. در هر حال. نباید
از دوغابی که از شروع اختلاط آن ۱/۵ ساعت گذشته است. استفاده گردد.
۴- لازم است از یخ زدن دوغاب سیمانی حداقل تا ۲۴ ساعت پس از اجراء جلوگیری شود.
۸-۲-۲-۸ افزودنی‌های ملات و دوغاب
هوادهی: از مواد هوازا نباید در ملات یا ملات دوغابی استفاده کردء مگر آن که آزمایش‌هایی برای
تأیید تطابق آنها با ضوابط این فصل انجام شود.
رنگ‌ها: فقط اکسید معدنی خالص, کربن سیاه یا رنگ‌های پلاستیکی را می‌توان مورد استفاده قرار
داد. مقدار کربن سیاه موجود باید به حداکثر ۳ درصد وزن سیمان محدود شود.
۹
۹-۲-۲-۸ شفته و بتن آهکی
هوایی و خاک رس يا خاک دارای خاک رس بدون ريشه گیاهی و سایر مواد آلی می‌سازند. بهترین
روش ساختن شفته آهکی استفاده از دوغاب آهک می‌باشد. معمولاً مقاومت فشاری شفته آهکی با
مرور زمان افزایش می‌یابد و برای لایه‌های زیر پی و برای بارگذاری‌های کم (مقاومت فشاری ۱
گرما و خشکی محل کار دارد. هر اندازه آب کمتر مصرف شود بهتر است زیرا شفته پوک
۲- مقدار آهکی که در ساختن شفته آهکی باید مصرف شود بستگی به مقاومت مورد نیاز و مقدار
خاک رس درون خاک دارد.
داشته باشد.ء بلامانع است.
۴- بهترین خاک برای ساختن شفته آهکی, خاک با دانه‌بندی پیوسته است که ریزدانه آن از ۲۵
درصد و خاک رس آن از ۱۵ درصد خاک کمتر نباشد.
ب) بتن آهکی مانند بتن سیمانی است با این تفاوت که چسبنده آن خمیر آهک است و مقدار
۱-۲-۲-۸ بتن سیمانی
کیفیت بتن از نظر مقاومت» پایایی و سایر نیازهای ویژه محیطی باید با ضوابط مندرج در مبحث
۳
بتن خرده سنگی برای پی‌سازی در ساختمانهای بنایی با مصرف حداقل ۷۰ درصد بتن با مقاومت
فشاری ۴۲ روزه ۲۰ مگاپاسکال و ۲۰ درصد <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%84%D8%A7%D8%B4%D9%87">سنگ لاشه</a> یا خرده سنگ. مجاز است.
۱-۲-۲-۸ چوب
۱- رطوبت الوارهای مصرفی باید با شرایط اقلیمی و مورد مصرف تناسب داشته باشد.
عوامل توجه کرد.
۳- چوب مصرفی در ساختمانهای چوبی باید با استفاده از مواد مناسب در برابر تهاجم موریانه
ایمن شده باشد و در برابر پوسیدگی محافظت شود.
۳۱
5۳۱۵9۳۱۵۹۵۱۲
۳-۸ الزامات عمومی
۳-۸ الزامات عمومی
۱-۳-۸ کلیات
رعایت ضوابط عمومی زیر در طراحی و اجرای ساختمانهای موضوع این مبحث الزامی است.
۱-۱-۳-۸ درز انقطاع
چنانچه یکی از ابعاد پلان ساختمان نسبت به بُعد دیگر بزرگ باشد و یا در قسمتهای مختلف
پلان بیش از حد مجاز باشد باید ساختمان را با استفاده از درزهای انقطاع به قسمتهای مختلف
تقسیم کرد. جهت تأمین حداقل عرض درز انقطاعء فاصله هر طبقه ساختمان از مرز زمین مجاور
حداقل باید برابر ۰/۰۰۵ ارتفاع آن طبقه از روی تراز پایه باشد. درز انقطاع لازم نیست در شالوده
ادامه یاید.
۲-۱-۳۸ پیو ستگو سازه‌ای
در مورد اجزای سازه‌ای ساختمانهای مشمول این : مسحث رعایت موارد کلی زبر الزامی است:
به طور یکپارچه عمل کند.
۲- دیوارهای باربر باید در یک راستای قائُم تا پی ادامه داشته باشند.
۳- کل ساختمان باید از نظر واژگونی پایدار باشد.
۲۳
می‌کنند به نحو مناسبی مهار شوند.
۳-۱-۳-۸ شالوده‌ها
است. در طراحی و اجرای شالوده‌ها باید ضوابط موجود در مباحث هفتم و نهم مقررات ملّی
۴-۱-۳-۸ دیوارهای زیرزمین
دیوارهای زیرزمین جهت تحمل بارهای قائم به اضافه بارهای جانبی که از خاک‌های مجاور ناشی
می‌شود باید دارای مقاومت و ضخامت کافی باشند. در ضمن رعایت ضوابط زیر برای این دیوارها
لازم است:
ب) کلیه نعل‌درگاه‌ها در طبقه زیرزمین باید از بتن درجا ساخته شده باشند و توسط میلگردهای
قائم پا کلاف‌های قائم به کلاف‌های افقی پایین و بالا متصل گردند.
ج) در صورت عدم استفاده از کلاف افقی زیر دیوار طبقه زیرزمین» باید کلیه میلگردهای قائم در
دیوار طبقه زیرزمین به میلگردهای شالوده متصل گردند.
د) دیوارها باید در برابر نفوذ آب و رطوبت عایقکاری شوند. عایقکاری رطوبتی زیر دیوار با قیر گونی
و سایر مصالح مشابه به دلیل کاهش مقاومت برشی در برابر بارهای جانبی» مجاز نیست و ۲۰
میلیمتر ملات ماسه- <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86">سیمان</a> با نسبت سیمان به ماسه یک به دو کافی است.
۵-۱-۳-۸ بازشوها و تقویت کننده‌های اطراف آنها
بازشوها باید حتی‌الامکان کوچک بوده و در قسمتهای مرکزی دیوار قرار گیرند. در دیوارهای باربرء
در صورت امکان باید از تعبیه بازشوها در یک راستای قائم احتراز شود. در غیر این صورت» باید
پیرامون بازشوها به نحو مناسبی مثلاً با میلگردء یا نعل‌درگاه یا کلاف تقویت شود.
ممشچ
۳-۸ الزامات عمومی
۶-۱-۳-۸ دیوارهای چند جداره
فاصله بین کلیه جدارهای دیوارهای چند جداره باید توسط دوغاب پر شوند یا با بست‌های مقاوم در
برابر خوردگی يا میلگردهای بستر به یکدیگر محکم شوند.
۷-۱-۳-۸ بست‌های دیواری در اجرای دیوار میان تهی
طول کلی بست‌های دیواری باید به اندازه کافی بلند باشد تا حداقل ۲ بند کله از هر جداره را در
برگیرد. بخشی از بست‌های دیواری که درون جدار قرار دارند باید کاملاً در ملات یا دوغاب محصور
باشند. دو انتهای بست‌های دیواری باید با زاویه ۹۰ درجه و حداقل به طول ۵ میلیمتر خم شوند.
به ازای هر ۰/۶ متر مربع از مساحت دیوارء باید حداقل یک بست دیواری با قطر ۱۳ میلیمتر تعبیه
شود. اگر فاصله بین دو جداره بزرگتر از ۷۵ میلیمتر و کوچکتر از ۱۱۵ میلیمتر باشد. باید برای
هر ۰/۴ متر مربع از مساحت دیوار» حداقل یک بست دیواری به قطر ۱۳ میلیمتر در نظر گرفته
شود. بستها در صفحه قائم دیوار باید یک در میان (بصورت متناوب) تعبیه شوند. حداکثر فاصله
قائم میان بستها نباید از ۶۰۰ میلیمتر و حداکثر فاصله افقی میان آنها نباید از ۹۰۰ میلیمتر
تجاوز نماید. در اطراف بازشوها فاصله افقی بستها باید کمتر از ۹۰۰ میلیمتر و حداکثر ۳۰۰
میلیمتر دورتر از لبه بازشوء تعبیه گردند.
۸-۱-۳-۸ بست‌های دیواری در دیوارهای چند جداره حفره پر
در هر ۰/۲ متر مربع از دیوارهای چند جداره» جداره‌ها باید با بست‌های دیواری به قطر حداقل ۵
میلیمتر به یکدیگر بسته شوند. می‌توان از بست‌های دیواری با اندازه و فاصله متفاوت که مقاومت
یکسانی را میان جداره‌ها ایجاد می‌کنند استفاده کرد.
۹-۱-۳-۸ میلگرد بستر
میلگره بستر پیش‌ساخته برای دیوارهای بنایی باید دارای حداقل یک سیم عرضی با قطر حدود ۳
میلیمتر برای هر ۰/۲ مترمربع از مساحت دیوار باشد. فاصله عمودی میلگرد بستر نباید بیش از
۰ میلیمتر باشد. سیم‌های طولی باید کاملاً در ملات بند افقی خوابانده شوند. میلگردهای بستر
و
باید همه جداره‌ها را در بر گیرند. در جایی که فضای بین جدارهای پیوند داده شده کاملاً با دوغاب
یا ملات پر و سفت شده باشد. باید از ضوابط مربوط به تنش‌های مجاز و سایر شرایط ذیربط. که
برای دیوارهای بنایی (معمولی) بکار برده شود استفاده کرد اما اگر این فضا پر نشده باشدء ضوابط
مربوط به تنش‌های مجازء شرایط تکیه‌گاه جانبی» ضخامت (منهای حفره)» ارتفاع و شرایط بست
دیوارهای دو جداره را ارضا کند.
۱-۱-۳-۸ کنترل نسبت لاغری
الف) کنترل نسبت لاغری در دیوارها
در دیوارهای باربر غیر مسلح, نسبت لاغری (که از تقسیم ارتفاع موّْثر بر ضخامت يا تقسیم طول
مور دیوار بر ضخامت. هر کدام کمتر است. به دست می‌آید) نباید از ۱۵ بیشتر شود. در دیوارهای
مسلح, این نسبت به مقادیر جدول ۱-۳-۸ محدود می‌شود.
جدول ۱-۳-۸ حداکثر نسبت لاغری در دیوارهای باربر مسلح
ب) کنترل نسبت لاغری در ستون‌ها
نسبت لاغری در ستون‌ها از تقسیم ارتفاع مور ستون بر ضخامت موْئر در هر جهت. هر کدام بیشتر
استء به دست می‌آید. این نسبت در ستون‌های غیرمسلح باید کمتر از ۱۵ باشد. در ستون‌های
مسلح,ء این نسبت به عدد ۲۰ محدود می‌شود. در محاسبات باید حداکثر خروج از مرکزیتی معادل
با ۱۰ درصد بعد ستون در هر جهت در نظر گرفت.
۲۳۶
۳-۸ الزامات عمومی
۱-۱-۳-۸ دیوارهای غیرسازه‌ای و تیغه‌ها
۱- برای اتصال اجزای غیرسازه‌ای به اجزای سازه‌ای طرح‌های مناسبی باید تهیه گردد که صدمات
وارده به اجزای غیر سازه‌ای در اثر تغییر شکل اجزای سازه‌ای حداقل باشد.
۲ حداکثر ارتفاع مجاز دیوارهای غیرسازه‌ای و تیغه‌ها از تراز کف مجاور ۳/۵ متر می‌باشد. در
صورت تجاوز از این حد باید با استفاده از مهارهای مناسب. پایداری بیشتری برای دیوار تأمین
گردد.
۳- تیغه‌هایی که در تمام ارتفاع طبقه ادامه دارند باید کاملاً به زیر پوشش سقف مهار شوند.
۴- لبه قائم تیغه‌ها نباید آزاد باشد. این لبه باید به یک تیغه و یا یک دیوار عمود بر آنء یکی از
اجزای سازه و یا عنصر قائم (همانند یک ستونک) که بهمین منظور از فولادء بتن‌آرمه و با
چوب ساخته شده است. با اتصال کافی تکیه داشته باشد. چنانچه طول تیغه پشت‌بند کمتر از
۵ متر باشد لبه آن می‌تواند آزاد باشد.
۵- در صورتیکه دیوار و تیغه متکی به آن بطور همزمان و یا بصورت لاریز و یا بصورت هشت‌گیر
چیده شوند.» اتصال تیغه به دیوار کافی تلقی میگردد ولی چنانچه تیغه بعد از احداث دیوار و
بدون اتصال به آن ساخته شود باید در محل تقاطع به نحو مناسبی به دیوار متصل و محکم
۱۳-۱-۳۸ نعل‌درگاه
۱- به جز نعل‌درگاه‌ها در طبقه زیرزمین» نعل‌درگاه می‌تواند از مصالحی مانند آجر مسلحء چوب»
۲ بار وارد بر نعل‌درگاه عبارت است از بخشی از دیوار مثلشی شکل که اضلاع جانبی آن با افق
زاویه ۶۰ درجه می‌سازد. تمام بار مثلث به اضافه کف‌ها و تیرها بایستی در نظر گرفته شوند.
۳ طول تکیه‌گاه تیر نعل‌درگاه در هر طرف بایستی حداقل ۳۵۰ میلیمتر یا یک دهم طول دهانه
۳۷
ایجاد شده در واحد بنایی زیرین (ناشی از ترکیب وزن دیوار» تنش حاصل از عملکرد قوسی و
۱۳-۱-۲-۸نما
۱- اتصالات نما به سازه باید توانایی انتقال نیروی زلزله ایجاد شده در اثر جرم دیوار به سازه را دارا
به شکل مناسبی به نما منتقل کنند. در انتخاب نماء تا آنجا که ممکن است مصالح می‌بایست
سبک و انعطاف‌پذیر انتخاب شوند.
۲- نما باید با سطح زیر کار اتصال مناسب و کافی داشته باشد تا هنگام بروز زلزله خطر جداشدن
و فروریختن آن وجود نداشته باشد.
۱۴-۱-۳۸ جان‌پناه
ارتفاع جان‌پناه اطراف بام و بالکن‌ها از کف تمام شده باید حداکثر ۷۰۰ میلیمتر و ضخامت آن حداقل
۱۵-۱-۳۸ دودکش
ارتفاعی برایر با ارتفاع جان‌پناه به روش مناسبی مهار شود. ساخت دودکش با مصالح بنایی مجاز
نیست. ارتفاع دودکش نباید بیش از ۱/۵ متر از کف بام باشد و در صورتی که ارتفاع آن از این مقدار
تجاوز نماید باید به وسیله عناصر قائم فولادی یا <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A8%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD">بتن مسلح</a> به گونه مناسبی تقویت و در کف بام
۱۶-۱-۳۸ بادگیر
بادگیر ساخته شده با مصالح بنایی و اجزای مشابه نباید از کف بام» بلندتر از ۱/۵ متر باشد. در
صورتی که ارتفاع بادگیر از این مقدار تجاوز کند باید به وسیله عناصر قائم فولادی یا بتن مسلح به
نحو مناسبی تقویت و در کف بام گیردار شود.
۲۸
۳-۸ الزامات عمومی
۱۷-۱-۳۸ تکیه‌گاه بنایی
الف) تکیه‌گاه قائم
سطح باربر اعضای سازه‌ای که نقش تکیه‌گاه قائْم را به عهده دارند. باید به نحوی باشد که ضخامت
مواد نسوز انتخاب شوند.
ب) تکیه‌گاه جانبی
تکیه‌گاه جانبی را می‌توان بوسیله دیوارهای عرضی, ستون‌هاء یا پشت‌بندها که با فاصله افقی معینی
از یکدیگر قرار گرفته باشند. یا بوسیله کف‌هاء تیرهاء یا سقف‌ها که بطور عمودی دارای فاصله
معینی باشند» تأمین کرد. در صورتیکه از تیر بعنوان تکیه‌گاه جانبی استفاده شودء فاصله آزاد بین
۱۸-۱-۳۸ حفاظت از بستها و میلگردهای بستر
می‌شود. می‌توان آنها را در بندهای افقی که حداقل ضخامت آنها دو برابر ضخامت میلگرد یا پیچ
است جایگذاری کرد.
۱۹-۱-۳۸ لوله‌ها و مجاری تنوکار
عبور دادن لوله‌ها و مجاری توکار در صورتی مجاز است که قطر آنها از یک ششم ضخامت دیوار
۲۰-۱-۳۸ ابعاد هندسی موّْثر در دیوارها و ستون‌ها
۱-۲۰-۱-۳-۸ ضخامت موْثر
ضخامت موْثر دیوارها و ستون‌ها در سازه‌های بنایی در بندهای الف تا ت ارائه شده است.
۳۹
الف) دیوارهای تک جداره
ضخامت مور دیوارهای تک جداره واحدهای توپر یا میان خالی, ضخامت مشخصه دیوار است.
ب) دیوارهای چند جداره
ضخامت موْثر دیوارهای چند جدارهء که فضای بین جدارها با ملات یا ملات دوغابی پر شده باشد.ء
برابر ضخامت مشخصه دیوار است. برای دیوارهای با فضای باز در بین جدارهاء ضخامت موْثر همانند
دیوارهای میان‌تهی تعیین خواهد شد.
پ) دیوارهای میان هی
اگر هر دو جدار از دیوارهای میان‌تهی» به طور محوری بارگذاری شده باشد. هر جدار باید برای
جدار تحت بار محوری باشد» ضخامت موْئر دیوار میان‌تهی از ريشه دوم مجموع مربعات
و هر دو طرف تحت بار محوری باشندء هر طرف دیوار میان‌تهی» باید برای عملکرد مستقل, در نظر
گرفته شود و ضخامت مور هر طرف طبق قسمتهای الف وب خواهد بود. اگر یک طرف دیوار
مشخصه دو طرف خواهد بود.
ت) ستون‌ها
عرض موْئثر برای ستون‌های مستطیلی در امتداد مورد نظرء عرض مشخصه است. عرض موْئر برای
ستون‌های غیر مستطیلیء ضخامت یک ستون مربعی با همان ممان اینرسی» حول محوری می‌باشد
که در ستون واقعی مورد نظر است.
۲-۲۰-۳۸ ارتفاع موّثر
ارتفاع موّثر ستون‌ها و دیوارهاء برابر با ارتفاع آزادی است که بین تکیه‌گاه‌های جانبی بالا و پایین و
در امتداد عمود بر محور مورد نظر قرار دارد. برای اعضایی که در بالا و در امتداد عمود بر محور
مورد نظرء دارای تکیه‌گاه نیستند» ارتفاع موْئْرء دو برابر ارتفاع عضو از بالای تکیه‌گاه پایین است. اگر
ارتفاع مور کمتر از ارتفاع آزاد باشدء می‌توان آن را در صورتی که قابل توجیه باشدء بکار برد.
سس
۳-۸ الزامات عمومی
۳-۲-۱-۸ مساحت موْثر
مساحت موّئْر برای واحدهای توخالی برابر است با مساحت خالص بستر و برای واحدهای توپر برابر
است با مساحت خالص به اضافه مساحتی که در آن ملات دوغابی ريخته شده باشد. اگر از واحدهای
باشندء مساحت موّئثر به همان نسبت کاهش خواهد یافت. مساحت موّئثر برای دیوارهای توخالی باید
مقداری باشد که از جدارهای تحت بار بدست می‌آید.
۱-۱-۳-۸ جاگذاری پیچ‌های مهاری مدفون
ضوابط جاگذاری پیچ‌های مهارء اعم از پیچ‌های مهار با مهره و یا پیچ‌های مهار از میلگرد خم شده.
مطابق مقررات این قسمت تعیین می‌شود. پیچ‌های مهار از میلگرد خم شده باید داری یک قلاب ٩۹۰
درجه خم با قطر داخلی سه برابر قطر پیچء به اضافة طول مستقیمی مساوی ۱/۵ برابر قطر پیچ بعد از
انتهای آزاد باشند. پیچ‌های مهار با مهره دارای یک مهرهٌ استاندارد خواهند بود. پیچ‌های مهار صفحهء
دارای صفحه‌ای خواهند بود که به بدنه پیچ. جوش می‌شود تا معادل پیچ مهار با مهره را تأمین کند.
عمق موْثر مدفون برای پیچ‌های مهار صفحه یا پیچ‌های مهار با مهره برابر با طول مدفون است که
از سطح واحد بنایی تا سطح باربر صفحه یا مهره مهار در جهت عمود اندازه‌گیری می‌شود. عمق
مور مدفون برای مهار با میلگرد خم شدهء طول توکاری است که از سطح واحد بنایی تا سطح باربر
خود. با حداقل ۲۵ میلیمتر ملات دوغابی بین پیچ و واحد بنایی محصور شوندء مگر پیچ‌های به
قطر ۶ میلیمتر که آنها را می‌توان در بندهای افقی با ضخامت حداقل ۱۳ میلیمتر جای داد.
حداقل فاصله مرکز تا مرکز پیچ‌ها ۴۰ برابر قطر پیچ است.
۲۲-۱-۳۸ میلگرد بازشوها
حداقل میلگرد افقی و قائم برای بالا و پایین و اطراف بازشوها ۱۳۰ میلیمتر مربع می‌باشد که
میلگردهای افقی باید حداقل بطول کمترین عدد از دو مقدار ۶۰۰۲ میلیمتر» و ۴۰۲ برابر قطر
۳۱
میلگرد» بعد از بازشو امتداد یابند. در صورت استفاده از کلاف‌هاء باید طرفین بازشو را با تعبیه
کلاف‌های قائم که به کلاف‌های افقی بالا و پایین آن طبقه متصل می‌شوند و همچنین با مهار
نعل‌درگاه بازشو در کلاف‌های قائم طرفین تقویت کرد.
۲۳-۱-۳۸ دیوارهای جدا شده از سیستم اصلی سازه‌ای
دیوارهای بنایی که در جهت عمود بر صفحه خود (در جهت جانبی) دارای تکیه‌گاه هستند ولی از
لحاظ سازه‌ای مستقل و از سه طرف بطور جدا شده از سیستم اصلی سازه‌ای عمل می‌کنند.
می‌بایست دارای حداقل میلگرد افقی برابر با ۰/۰۰۷ مساحت مقطع عرضی دیوار باشند. این ضابطه
می‌بایست با توزیع یکنواخت میلگرد بستر یا با میلگردهای افقی که فاصله آنها از یکدیگر بیش از
۰ میلیمتر نباشدء و بطور کامل در ملات یا ملات دوغابی مدفون باشندء ارضا گردد. اجزای
معماری (غیرسازه‌ای) دیوارهای بنایی از مطالب حداقل میلگره مستثنی می‌باشد.
۲۴-۱-۳۸ حداقل ضخامت دیوار باربر
ضخامت اسمی دیوارهای باربر مسلح نباید از ۱۵۰ میلیمتر کمتر باشد. در مورد دیوارهای باربر
بنایی مسلح با واحد آجر مجوف» ضخامت اسمی ۱۰۰ میلیمتر مجاز است. به شرط آنکه مقاومت
واحد سطح خالص بیشتر از ۵۵ مگاپاسکال باشد. نسبت لاغری بزرگتر از ۲۷ نباشد. واحدها در
پیوند ممتد قرار گیرند. اندازه میلگرد کمتر از یا مساوی ۱۳ میلیمتر باشد و حداکثر دو میلگرد با
یک وصله در هر حفره قرار گیردء و بندها به شکل صاف محدب یا صاف ۷ شکل باشند.
۲۵-۱-۳۸ ضوابط استفاده از بتن برای تقوبت دبوارهای سازه‌ای
هر جا بتن به واحد بنایی سازه‌ای» نظیر لایه‌های شروع یا تقاطع دیوارها و بند بین مصالح که به
عنوان یک درز انقطاع طراحی نشده‌اند. متصل میگردد. سطح بتن می‌بایست زبر شود بطوریکه
ارتفاع متوسط ظاهر شده سنگدانه‌ها برابر با ۱/۶ میلیمتر باشد و بتن می‌بایست به واحد بنایی عیناً
۳۲
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
۱-۴-۸ کلیات
در اجرای ساختمانهای بنایی مسلح علاوه بر رعایت الزامات عمومی ذکر شده در فصل ۳ رعایت
ضوابط این فصل ضروری می‌باشد. اجرای ساختمانهای مشمول این فصل به دلیل رفتار
۱-۱-۴-۸ محدوده کاربرد
مسلح و یا قرار دادن میلگردهای فولادی درون حفره‌های واحدهای بنایی مجوف و پر کردن آنها
توسط ملات یا بتن مانند شکل ۱-۴-۸ انجام می‌شود. حداکثر ارتفاع ساختمانهای بنایی مسلح ۱۵
متر از تراز پایه می‌باشد.
۲-۱-۴-۸ مصالح
مصالح مصرفی باید با کلیه مقررات و ضوابط ارائه شده در مبحث پنجم مقررات ملّی ساختمان و فصل
۳۳
وی
و ری
ی
ی
و ۹
۳ ۹
دیوار آجری مسلح دیوار بلوک سیمانی مسلح
شکل ۱-۴-۸ نمونه‌هایی از دیوارهای بنایی مسلح
۲-۴-۸ تحلیل و طراحی
طراحی ساختمانهای بنایی به دو روش تنش مجاز و مقاومت نهایی صورت می‌گیرد.
فرضیات طراحی به روش تنش مجاز بر اساس تنش‌های مجاز و فرض توزیع خطی تنش و کرنش و
در نظر گرفتن این که کلیه تنش‌ها در محدوده ارتجاعی می‌باشند به قرار زیر است:
۱(- مقاطع صفحه‌ای پیش از خمش,» پس از خمش نیز مستوی باقی می‌مانند.
۳ ترکیب اعضای بنایی» یک عضو همگن را تشکیل می‌دهد.
۴- بنایی هیچگونه تنش کششی را تحمل نمی‌نماید.
۵- میلگرد کاملا توسط ملات یا دوغاب محصور و با واحد بنایی پیوند دارد» به طوری که مجموعاً
دارای رفتار همگن بوده و در محدوده تنش‌های مجازء عمل می‌کنند.
مشش
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
روش طراحی مقاومت نهایی بر اساس فرضیات زیر استوار است:
۱- میلگرد کاملاً توسط مصالح بنایی محصور شده و پیوستگی کرنش بین ملات و میلگرد وجود
دارد» به طوریکه بارهای اعمالی به صورت مرکب تحمل می‌شوند.
۲- مقاومت اسمی مقاطع بنایی مسلح برای ترکیب خمش و بار محوری بایستی بر اساس اعمال
شرایط تعادل و سازگاری کرنش‌ها باشد.
۳ توزیع کرنش در عمق مقطع» خطی در نظر گرفته می‌شود.
۴- حداکثر کرنش قابل استفاده در دورترین تار فشاری بنایی باید برابر با ۰/۰۰۳ برای بنایی رسی
و ۰/۰۰۲۵ برای بنایی بتنی فرض شود.
۵- مقدار تنش میلگرد در محدوده ارتجاعی از حاصلضرب مدول الاستیسیته در کرنش میلگرد به
دست می‌آید. برای کرنش‌های بزرگتر از کرنش حد ارتجاعی, تنش در میلگرد باید مستقل از
کرنش و برابر با مقاومت تسلیم در نظر گرفته شود.
۶- در محاسبات خمش و نیروهای محوری باید از مقاومت کششی بنایی صرفنظر کردء ولی برای
یکنواخت توزیع می‌شود.
در طراحی به روش تنش مجازء تنش‌های ایجاد شده در بنایی بتنی یا رسی نباید از مقادیر مجاز
ارائه شده در آیین‌نامه‌های معتبر تجاوز نماید.
در طراحی به روش مقاومت نهایی, مقاومت طراحی ارائه شده در آیین‌نامه‌های معتبر که عبارت
است از مقاومت اسمی ضربدر ضریب کاهش مقاومت باید برابر یا بیشتر از مقاومت لازم باشد.
تحلیل و طراحی این ساختمان‌ها تا زمان تدوین مقررات مربوط به این فصل, با استفاده از
۳۵
۳-۴-۸ ضوابط و جزئیات مسلح کردن برای مناطق با خطر نسبی کم
۱-۳-۴-۸ کلیات
ضوابط و جزئیات مسلح کردن برای مناطق با خطر نسبی کم باید با بندهای ۲-۳-۴-۸ تا ۱۰-۳-۴-۸
۲-۳-۴-۸ الزامات میلگردها
لف) اندازه قطر میلگرد طولی نباید از ۲۸ میلیمتر بیشتر باشد. همچنین قطر میلگرد طولی نباید
بیشتر از یک هشتم ضخامت اسمی دیوار یا یک چهارم هر یک از موارد زیر باشد:
۱( بعد کوچک حفره
ب) درصد نسبی میلگردهای طولی در حفره یا در ردیف‌های واحدهای بنایی توخالی نباید بیش از
۴ درصد در محل‌های بدون وصله و ۸ درصد در محل وصله میلگردها باشد. همچنین در یک
تبصره: درصد نسبی میلگرد.ء نسبت سطح مقطع میلگرد به مساحت حفره و یا هسته مسلح معادل
می‌باشد.
۲-۳-۴-۸ فاصله میلگردها
۱- فاصله آزاد بین میلگردهای موازی بجز در ستون‌هاء نباید کمتر از قطر اسمی میلگردها یا ۲۵
۲- در ستون‌ها و ستونک‌ها فاصله آزاد بین میلگردهای طولی نباید از هیچ‌یک از دو مقدار ۱/۵
برابر قطر اسمی و ۳۸ میلیمتر کمتر باشد.
۳- محدودیت فواصل آزاد بین میلگردها باید برای فاصله آزاد بین یک وصله پوششی و وصله‌ها یا
۴- فاصله آزاد بین یک میلگرد و هر سطح واحد بنایی» در صورت استفاده از دوغاب درشت دانه و
ریزدانه به ترتیب نباید کمتر از ۱۳ میلیمتر و ۷ میلیمتر باشد.
۳۶
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
۵- در گروه میلگردهای موازی که میلگردها در تماس با یکدیگر بسته می‌شوند تا به‌صورت یک
واحد عمل کنند. تعداد میلگردهای هر گروه باید به دو عدد محدود شود و این میلگردهای
۴-۳-۴-۸ مهار میلگردهای خمشی
۱- فشار یا کشش محاسبه شده در میلگرد در هر مقطع از اعضای سازه‌ای باید در هر طرف آن
مقطع بوسیله طول گیرایی مستقیم قلاب یا وسایل مکانیکی, يا ترکیبی از آنها قابل حصول
۲- میلگرد کششی را می‌توان بوسیله خم کردن در ارتفاع جان عضو بطوری که یا مستقیماً گیردار
شود و یا با میلگرد موجود در وجه مخالف عضو پیوسته شود.ء مهار کرد.
۳- مقاطع بحرانی برای مهار میلگرد در اعضای خمشی عبارتند از نقاط تنش حداکثر و نقاطی در
طول دهانه که در آن نقاط میلگرد مجاور قطع يا خم می‌شود.
۴- میلگرد باید از نقطه‌ای که از نظر مقاومت خمشی دیگر به آن نیازی نیست تا فاصله‌ای برابر با
بزرگترین دو مقدار عمق موْثر عضو و ۱۳ برابر قطر اسمی میلگرد امتداد یابد» مگر در
تکیه‌گاه‌های دهانه‌های ساده و در انتهای آزاد اعضای طره‌ای.
۵- میلگرد خمشی نباید در یک ناحیه کششی قطع شود. مگر اینکه یکی از شرایط زیر برآورده
لف) برش در نقطه قطع میلگرد از دو سوم مقدار مجاز آن» با در نظر گرفتن مقاومت برشی
میلگردهای برشی موجود» فراتر نرود.
ب) میلگرد امتداد یافته دو برابر مساحت لازم برای خمش در نقطه قطع را دارا باشد و برش از سه
چهارم مقدار مجاز آن (ظرفیت برشی مقطع) فراتر نرود.
۶ میلگردهای فشاری در اعضای خمشی باید توسط بستها یا تنگ‌ها مهار شوند. قطر این
بستها پا تنگ‌ها نباید کمتر از ۶ میلیمتر و فاصله بین آنها نباید بیشتر از ۱۶ برابر قطر
اسمی میلگرد یا ۴۸ برابر قطر بست باشد. این بستها یا تنگ‌هاء باید در سرتاسر فاصله‌ای که
در آن به فولاد فشاری نیاز هست. به کار روند.
مشش
۵-۳-۴-۸ مهار میلگردهای برشی
۱- میلگرد برشی باید تا حدی که ضوابط مربوط به پوشش بتنی و مجاورت به سایر میلگردها
اجازه می‌دهد تا نزدیکی وجوه فشاری و کششی عضو ادامه یابد.
۲- میلگردهای طولی که جهت رفتار به عنوان میلگرد برشی خم می‌شوند. اگر به داخل یک ناحیه
کششی امتداد یابند باید با میلگرد طولی وصله گردند و چنانچه به داخل ناحیه فشاری امتداد
۶-۳-۴-۸ تنگ‌های جانبی
۱- میلگردهای طولی باید توسط تنگ‌های جانبی حداقل به قطر ۶ میلیمتر محصور شوند.
۲- فاصله قائم تنگ‌های جانبی نباید از هیچ‌یک از مقادیر ۱۶ برابر قطر میلگردهای طولی, ۴۸
۳- تنگ‌های جانبی باید بگونه‌ای ترتیب یابند که تمام میلگردهای گوشه و نیز میلگردهای طولی به
طور حداقل یک در میان» در گوشه یک تنگ با زاویه داخلی حداکثر ۱۳۵ درجه قرار گرفته و به
طور جانبی نگه داشته شوند. به علاوه هیچ میلگردی نباید از میلگردهای دو طرف خود که در
میلگردهای طولی روی محیط یک دایره قرار می‌گیرندء می‌توان از یک تنگ به شکل یک دایره
کامل استفاده کرد طول همپوشانی برای تنگ‌های دایره‌ای باید ۴۸ برابر قطر تنگ‌ها باشد.
۴- در هر طبقه»ء فاصله قائم تنگ‌های جانبی واقع شده در بالای دال یا پی از سطح فوقانی دال یا
پی» نباید از نصف یک فاصله تنگ بیشتر شود و باید در طول عضو و با فاصله تعیین شده
بگونه‌ای قرار گیرند که فاصله آخرین تنگ از پایین‌ترین میلگرد افقی موجود در تیرء شاه‌تیرء
۵- در مواردی که تیرها یا دستک‌ها از چهار طرف به داخل یک ستون قاب می‌شوند.ء می‌توان در
مقطعی که فاصله آن از زیر یا پایین‌ترین میلگرد افقی موجود در کم عمق‌ترین آن تیرها یا
۳۸
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
۷-۳-۴-۸ ضوابط میلگردها در ستون و جرز
۱- درصد میلگرد طولی در ستون‌ها و جرزها نبایستی کمتر از ۰/۵ درصد و بیشتر از ۴ درصد
۲- فاصله آزاد میان میلگردهای طولی نباید کمتر از ۱/۵ برابر قطر اسمی میلگرد و نیز کمتر از ۳۸
۸-۳-۴-۸ پوشش میلگرد
الف) برای میلگرد باید حداقل پوشش بنایی ذیل تأمین شود:
۱- نمای بنایی در معرض خاک یا هوا: ۵۰ میلیمتر برای میلگردهای به قطر بزرگتر از ۱۶
میلیمتر و ۳۸ میلیمتر برای میلگردهای به قطر ۱۶ میلیمتر و کوچکتر.
۲- ۳۸ میلیمتر برای بنایی که در معرض خاک یا زمین نیست.
ب) سیم‌های طولی میلگرد بستر باید کاملاً در ملات یا دوغاب مدفون شود. حداقل پوشش برای
حالتی که در معرض خاک يا هوا باشد برابر با ۱۶ میلیمتر و برای حالتی که در معرض خاک
یا هوا نمی‌باشد برابر با ۱۳ میلیمتر می‌باشد. میلگرد بستر باید از نوع فولاد ضد زنگ باشد و
در بنایی واقع در معرض خاک يا هوا و یا در دیوارهای داخلی که در معرض میانگین رطوبت
نسبی بیش از ۷۵ درصد می‌باشند» توسط روکش گالوانیزه یا اپوکسی در برابر خوردگی
محافظت شود. تمام میلگردهای بستر باید از فولاد گالوانیزه و ضد زنگ باشند.
۹-۳-۴-۸ قلاب
در مورد قلاب‌ها موارد زیر باید رعایت شود:
۱- کاربرد قلاب در مناطق کششی تیر مجاز نمی‌باشد. مگر در انتهای تیرهای ساده و طره‌ای یا در
تکیه‌گاه انتهایی تیرهای سرتاسری و گیردار
۲- قلاب‌ها نباید برای تحمل باری که تنش کششی بیش از ۵۲ مگاپاسکال در میلگرد ایجاد
می‌کند به کاربرده شوند.
مج
۵- از هر وسیله مکانیکی که قادر باشد مقاومت میلگرد را بدون آسیب رساندن به واحد بنایی
افزایش دهد.ء می‌توان به جای قلاب استفاده کرد. باید داده‌هایی برای نشان دادن کفایت این
۱-۳-۴-۸ حداقل قطر خم برای میلگرد
قطر داخلی خم میلگردهاء به جز برای تنگ‌هاء نباید از مقادیر مندرج در جدول ۱-۴-۸ کمتر باشد.
برای تنگ‌های ساخته شده از میلگرد با قطر ۱۶ میلیمتر و کوچکتره قطر داخلی خم نباید از ۴
برابر قطر میلگرد کمتر باشد. برای میلگردهای بزرگتر از ۱۶ میلی‌مترء قطر خم باید با مقادیر مندرج
در جدول ۱-۴-۸ مطابقت کند.
جدول ۱-۴-۸ حداقل قطر خم
قطر میلگرد (۵0) ا تنش جاری شدن (۸1۳2) | حداقل قطر خم
تسش که
طراحی این فصل و ضوابط خاص بندهای ۱-۴-۴-۸ تا ۴-۴-۴-۸ طراحی شوند.
۱-۴-۴-۸ میلگردگذاری ستون‌ها
در این ساختمان‌ها ستون‌ها باید مطابق بند ۷-۳-۴-۸ میلگردگذاری شوند.
۴۰
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
۲-۴-۴-۸ میلگرد قائم در دبوارها
حداقل میلگردهای قائم برایر با ۱۳۰ میلی‌مترمریع است که باید بطور متمرکز در هر تقاطع دو یا
چند دیوار و نیز در انتهای دیوارها تعبیه شوند. همچنین حداقل ۱۳۰ میلی‌مترمربع از میلگردهای
قائم باید برای طول دیوار و به فاصله افقی حداکثر ۱۲۰۰ میلیمتر (در سرتاسر دیوار) تعبیه گردد.
۲-۴-۴-۸ میلگرد افقی در دبوارها
حداقل میلگرد افقی برای هر یک از موارد زیر با مساحت مقطع عرضی برابر با ۱۳۰ میلیمتر مربع
الف) در بالای دیوار و در محل اتصال پیوسته سقف يا کف به دیوار.
ب) در پایین دیوار یا در بالای پی‌ها در صورتی که پی‌ها به دیوارها متصل شده باشند.
ج) به صورت متمرکز در فواصل حداکثر ۳ مترء یا به صورت یکنواخت در ارتفاع.
د) میلگردهای بالا و پایین هر بازشو باید به سمت داخل و به اندازه مقدار مندرج در بند ۲۳-۱-۳-۸
۴-۴-۴-۸ دبوارهای جدا شده از سیستم اصلی سازه‌ای
دیوارهای بنایی که در جهت عمود به صفحه خود (در جهت جانبی) دارای تکیه‌گاه هستند ولی از
لحاظ سازه‌ای مستقل و از سه طرف بطور جدا شده از سیستم اصلی سازه‌ای عمل می‌کنند.
می‌بایست دارای حداقل میلگرد افقی برابر با ۰/۰۰۷ مساحت مقطع عرضی دیوار باشند. این ضابطه
می‌بایست با توزیع یکنواخت میلگرد بستر یا با میلگردهای افقی که فاصله آنها از یکدیگر بیش از
۳ متر نباشد.ء و بطور کامل در ملات یا ملات دوغابی مدفون باشند. ارضا گردد. اجزای معماری
۵-۳-۸ ضوابط ویژه برای مناطق با خطر نسبی زیاد و خیلی زیاد
برای این مناطق علاوه بر ضوابط بند ۴-۴-۸ ضوابط این بند نیز باید تأمین شود. ساختمانهای
یک یا دو طبقه با اهمیت کم که در مناطق با خطر نسبی زلزله زیاد واقع شده‌اند از این قاعده
۴۳۱
۱-۵-۴-۸ میلگرد عرضی ستون‌ها
در ستون‌هایی که تحت اثر تنش‌های فشاری یا کششی محوری ناشی از نیروهای واژگونی ناشی از
زلزله می‌باشند» حداکثر فاصله میلگردهای عرضی ستون نباید بیش از ۲۰۰ میلیمتر برای ارتفاع
کل ستون باشد. میلگردهای عرضی باید از نوع بست‌های ویژه بوده و شرایط آن مطابق ضوابط بند
۳-۱-۵-۴-۸ باشد.
در غیر موارد ذکر شده در بند ۳-۱-۵-۳۴-۸ در قسمتهای بحرانی در بالا و پایین ستون» میلگرد
عرضی باید از نوع بست ویژه بوده و شرایط آن طبق ضوابط بند ۳-۱-۵-۴-۸ در نظر گرفته شودء و
فاصله آنها از یکدیگر بیشتر از ۲۰۰ میلیمتر اختیار نشود مگر آنکه طراحی برای برش نیاز به
۱-۱-۵-۳-۸ طول قسمت بحرانی در بالا و پایین ستون نباید کمتر از بیشترین مقادیر زیر در نظر
الف- یک ششم ارتفاع آزاد ستون
ب- ۴۵۰ میلیمتر
۲-1-۵-۴-۸ فاصله میلگردهای عرضی در ارتفاع باقیمانده ستون نباید از ۱۶ برابر قطر میلگرد
طولی یا ۴۸ برابر قطر میلگرد عرضی یا بعد کوچکتر مقطع عرضی ستون يا ۴۵۰ میلیمتر تجاوز
کند.
۳-۱-۵-۴-۸ تنگ‌های ویژه ستون باید در دو انتها دارای قلاب ویژه باشند. حداقل طول این قلاب
باید ۶ برابر قطر میلگرد یا ۱۰۰ میلیمتر » هرکدام بیشتر است. بوده و زاویه خم آن ۱۳۵ درجه
باشد. این قلاب‌ها باید میلگرد طولی ستون را در برگیرند و به درون ستون نفوذ کنند. قلاب‌ها به
شکل کلی باید ضوابط بند ۹-۳-۴-۸ و ۱۰-۳-۴-۸ را نیز تأمین نمایند.
۲-۵-۴-۸ حداقل ابعاد ستون
ابعاد اسمی یک ستون بنایی نباید کمتر از ۳۰۰ میلیمتر در نظر گرفته شود.
ار
۴-۸ ساختمانهای بنایی مسلح
۳-۵-۴-۸ میلگرد گذاری دبوار
کلیه دیوارها باید بطور افقی و قائم میلگردگذاری شوند. مجموع مساحت میلگردهای افقی و عمودی
نباید کمتر از ۰/۰۰۰۷ برابر مساحت کل مقطع عرضی دیوار باشد. فواصل میلگردها نباید از ۱/۳
متر تجاوز کند و قطر میلگرد نباید از ۱۰ میلیمتر کمتر باشد (به غیر از میلگرد بستر که ممکن
است به عنوان تمام یا بخشی از حداقل میلگرد مورد نیازء در نظر گرفته شود). میلگردها باید در
اطراف گوشه‌های دیوار و در محل تقاطع دیوارها به صورت پیوسته قرار داده شوند.ء مگر اینکه
سس
5۳۱۵9۳۱۵۹۵۱۲
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
۱-۵-۸ کلیات
احداث ساختمانهای آجری با کلاف باید بر اساس مقررات این فصل انجام گیرد. ساختمانهای
مشمول این فصل در مقایسه با ساختمانهای آجری سنتی» رفتاری نسبتاً شکل‌پذیر داشته ولیکن
استفاده از ساختمانهای بنایی مسلح ترجیح دارد.
۲-۵-۸ محدوده کاربرد
این فصل از مبحث هشتم مقررات ملّی ساختمان شامل حداقل ضوابط برای طراحی و ساخت
ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف می‌باشد. در این ساختمان‌ها در حالتی که از میلگرد برای
۲-۵-۸ ساختگاه
احداث ساختمانهای مشمول این فصل بر روی زمینهای ناپایدار یا در معرض سیل, مجاز
نمی‌باشد. منظور از رمین ناپایدار زمینی است که احتمال وقوع پدیده‌هایی مانند روانگرایی؛ نشست
زیاده سنگ ریزش و زمین لغزش در آن وجود داشته باشد یا اینکه زمین متشکل از خاک رس
۴۳۵
۴-۵-۸ مصالح
مصالح مصرفی باید با کلیه مقررات و ضوابط ارائه شده در مبحث پنجم مقررات ملّی ساختمان و
۵-۵-۸ طرح و اجرا
۱-۵-۵-۸ الزامات عمومی
پلان ساختمان باید واجد خصوصیات زیر باشد:
الف) طول ساختمان از سه برابر عرض آن یا ۲۵ متر بیشتر نباشد.
ب) نسبت به هر دو محور اصلی تقریباً قرینه باشد.
پ) پیشامدگی‌های آن الزامات زیر را برآورده نماید:
این قسمت پیشامدگی تلقی نمی‌شود و در این صورت محدودیتی برای بُعد دیگر وجود ندارد
مشروط بر آن که پلان ساختمان به طور نامناسبی نامتقارن نگردد.
در صورت نداشتن هر یک از الزامات فوق» باید با ایجاد درز انقطاعء ساختمان را به قطعات مناسب
تقسیم نمود.ء به‌گونه‌ای که هر قطعه واجد شرایط یاد شده باشد. لازم نیست که درز انقطاع در
۲-۵-۵-۸ ارتفاع و تعداد طبقات ساختمان
در مورد ساختمانهای مشمول این فصل رعایت نکات زیر الزامی است:
الف) حداکثر تعداد طبقات بدون احتساب زیرزمین به دو محدود می‌شود.
ب) در احتساب تعداد طبقات» تراز روی سقف زیرزمین نباید نسبت به متوسط تراز زمین مجاور
بیش از ۱/۵ متر باشدء در غیر این صورت. این طبقه نیز به عنوان طبقه‌ای از ساختمان منظور
میگردد.
رس
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
پ) تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور نباید بیش از ۸ متر باشد.
ت) حداکثر ارتفاع طبقه (از روی کلاف زیرین تا زیر سقف) محدود به ۴ متر می‌باشد و در صورت
تجاوز از این حد.ء باید یک کلاف افقی اضافی در داخل دیوارها و در ارتفاع حداکثر ۴ متر از
روی کلاف زیرین تعبیه گردد. به این ترتیب می‌توان ارتفاع طبقه را حداکثر تا ۶ متر افزایش
داد.
۳-۵-۵-۸ برش قائُم
در صورت وجود پیشامدگی سقف لازم است ضوابط زیر رعایت گردد:
۱- طول پیشامده طره در مورد بالکن‌های سه طرف باز از ۱/۲ متر و برای بالکن‌های دو طرف باز
۲- در صورتیکه طول پیشامده طره از حدود مذکور در فوق تجاوز نماید طره باید در برابر
نیروهای قائم زلزله مطابق مبحث ششم مقررات ملّی ساختمان محاسبه گردد.
۳ روی هیچ قسمت پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود ولی ساخت جان‌پناه تا ارتفاع
۰ میلیمتر مجاز است.
ب) اختلاف سطح در طبقه
حتی‌المقدور از ایجاد اختلاف سطح در طبقه پرهیز شود. در صورت وجود اختلاف سطح در طبقه»
باید دیوارهای حد فاصل دو قسمتی که اختلاف سطح دارند با کلاف‌بندی مناسب تقویت شوند و یا
اینکه دو قسمت ساختمان بوسیله درز انقطاع از یکدیگر جدا شوند.
۴-۵-۵-۸ سازه
در مورد اجزای سازه‌ای ساختمانهای مشمول اين فصل رعایت موارد کلی زیر الزامی است:
۱- تمامی اجزای ساختمان باید به گونه مناسبی به هم پیوسته باشند تا ساختمان در برابر نیروها
به طور یکپارچه عمل‌کند. بویژه سقف باید با حفظ انسجام خود به صورت یکپارچه. نیروی
ناشی از زلزله را به اجزای قائم منتقل نماید.
۳۷
۲- دیوارهای باربر باید در یک راستای قائم تا پی ادامه داشته باشند.
۳- ساختمان باید دارای تقارن سازه‌ای مناسب باشد.ء در غیر این صورت باید از درز انقطاع استفاده
۴ از قرار دادن اجزای ساختمانی, تأسیسات و پا اجسام سنگین روی طره‌هاء اجزای لاغرء
دهانه‌های بزرگ و بام پرهیز شود.
۵-۵-۵-۸ شالوده
رعایت ضوابط زیر برای شالوده‌ها الزامی است:
الف) شالوده‌ها باید در یک تراز ساخته شوند و هر گاه احداث شالوده به هر دلیل در یک تراز ممکن
نباشد.ء هر بخشی از شالوده باید به صورت افقی در یک تراز قرار گیرد.
ب) ساخت شالوده شیب‌دار به هیچ وجه مجاز نیست. در زمینهای شیب‌دار چنانچه ساخت
شالوده ساختمان در یک تراز ممکن نباشد باید از شالوده‌های پلکانی استفاده شودء به طوری
که این شالوده‌ها در جهت افقی حداقل ۶۰۰ میلیمتر همپوشانی داشته و ارتفاع هر پله نباید
پ) برای دیوارهای باربر» عرض شالوده نواری باید حداقل ۱/۵ برابر عرض کرسی چینی و عمق آن
حداقل ۵۰۰ میلیمتر باشد.
ت) شالوده دیوارها باید با استفاده از بتن یا حداقل شفته آهکی با <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1">عیار</a> ۳۵۰ کیلوگرم آهک در متر
مکعب شفته و یا سنگ لاشه با یکی از ملات‌های گل- آهک. ماسه- سیمان- آهک (باتارد) و
یا ماسه- سیمان ساخته شود.
ث) در مناطق سردسیر و دارای یخبندان تراز روی شالوده حداقل ۴۰۰ میلیمتر زیر سطح زمین
۶-۵-۵-۸ کرسی چینی
اگر از کلاف افقی به عنوان شالوده استفاده شود. باید کلاف‌های افقی بر روی کرسی چینی با مصالح
بنایی اجرا شود. در این حالت رعایت موارد زیر الزامی است:
۴۸
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
الف) کرسی چینی باید از روی سطح شالوده تا حداقل ۳۰۰ میلیمتر بالاتر از کف تمام شده محوطه
ب) برای جلوگیری از نفوذ رطوبت باید سطح کرسی چینی با ۲۰ میلیمتر ملات ماسه-سیمان
با نسبت سیمان به ماسه یک به دو پوشانده شود.
پ) عرض کرسی چینی باید حداقل ۱۰۰ میلیمتر بیشتر از عرض دیوار باشد.
ت) کرسی چینی دیوارها با استفاده از سنگ لاشه, آجر یا بلوک سیمانی توپر با یکی از
ملات‌های زیر اجرا شود:
۱(- ملات ماسه- سیمان با نسبت حجمی یک به سه (یک قسمت سیمان. سه قسمت ماسه)
۲ ملات ماسه- سیمان- آهک (باتارد) با نسبت حجمی یک به یک به شش (یک قسمت سیمان,
۳- ملات ماسه- آهک با نسبت حجمی دو به پنج (دو قسمت آهک». پنج قسمت ماسه خاکی)
ث) در صورت استفاده از بلوک سیمانی حفره‌دارء لازم است داخل حفره از ترکیب ملات و شن پر
ج) در زمینهای مرطوبء» در صورت استفاده از آجر در کرسی چینیء مصرف آجرهای ماسه آهکی
یا رسی مرغوب (مهندسی) الزامی است.
تبصره: به جای استفاده از کلاف افقی با کرسی چینی مصالح بنایی می‌توان از شالوده بتن مسلح با
رعایت شرایط مندرج در جدول ۱-۵-۸ استفاده کرد. در این حالت رعایت موارد زیر الزامی
است:
۳- فولاد عرضی باید به میزان فولاد خمشی در نظر گرفته شود.
3333333333333333
جدول ۱-۵-۸ حداقل قطر میلگردهای خمشی شالوده در هر سفره
فولاد خمشی مورد نیاز شالوده در هر سفره
خاک‌هایی که مقاومت آنها در حدود ۲ تا ۲/۵ کیلو؟ سانتیمت
خاک‌هایی که مقاومت آنها بیش از ۱/۵ و کمتر از ۲ کیلوگرم بر سانتیمتر
۳۰ ۲ ۲۵۱۲
خاک‌هایی که مقاومت آنها بیش از ۱ و کمتر از ۱/۵ کیلوگرم بر سانتیمت
۷-۵-۵-۸ دیوار
الف) دبوارهای باربر
دیوارهای باربر باید به طور یکنواخت در دو جهت عمود بر هم توزیع شوند. همچنین از نظر مقدار سطح
کف و سقف محکم شوند. برای رفتار مناسب سازه‌ای دیوارها باید مشخصات زیر را دار باشند:
۱- کلیه دیوارهای پیرامونی (باربر و یا غیر باربر) باید دارای ضخامت ۳۵۰ میلیمتر باشند.
باربر در طبقه اول و دوم نباید از ۲۲۰ میلیمتر و در زیر زمین از ۳۵۰ میلیمتر کمتر باشد.
۳- حداکثر طول مجاز محصور بین دو کلاف قائم نباید از ۵ متر بیشتر باشد ارتفاع دیوارهای باربر
باید با مفاد بند (۲-۵-۵-۸) تطبیق نماید.
ب) دیوار نسبی
در هر یک از امتدادهای طولی و عرضی ساختمان مقدار دیوار نسبی مورد نیاز باید بر اساس
محاسبات پایداری تعیین گردد ولی این مقدار در هر طبقه نباید از مقادیر مندرج در جدول ۲-۵-۸
۵۰
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
جدول ۲-۵-۸ حداقل درصد دیوار نسبی در هر امتداد ساختمان آجری محصور شده با کلاف
خطر نسبی مناطق
ساختان کسق رآ تا شا ۲ات
اس
ساختان کشق گر شا تا شا
سس سس ی
پ) دیوارهای جداگر
علاوه بر موارد ذکر شده در بند ۱۱-۱-۳-۸ دیوارهای جداگر باید مشخصات زیر را نیز دارا باشند:
۱- دیوارهای جداگر منحصراً به منظور جدا سازی فضاهای ساختمان به کار می‌روند. وزن این
دیوارها یا مستقیماً بد وسیله شالوده یا با واسطه کف‌ها توسط دیوارهای باربر تحمل می‌شود.
متره هر کدام کمتر باشد. پشت‌بند باید به ضخامت حداقل معادل ضخامت دیوار و به طول
حداقل یک ششم بزرگترین دهانه طرفین پشت‌بند باشد. به‌جای پشت‌بند می‌توان اجزای قائم
فولادی» بتن مسلح يا چوبی در داخل دیوار قرار داد و دو سر این اجزا را به‌گونه مناسبی در
کف و سقف طبقه مهار نمود.
۵- حداکثر ارتفاع مجاز دیوارهای جداگر از تراز کف مجاور ۲/۵ متر می‌باشد. در صورت تجاوز از
این حد باید با تعبیه کلاف‌های افقی به گونه مناسبی به تقویت دیوار جداگر مبادرت گردد.
۵۱
۶- جداگرهایی که در تمام ارتفاع طبقه ادامه دارند باید کاملاً به زیر پوشش سقف مهار شوندء یعنی
رج آخر دیوار با فشار و ملات کافی یا روش‌های مناسب دیگرء در زیر سقف مهار شود.
۷- لبه فوقانی جداگرهایی که در تمام ارتفاع طبقه ادامه ندارند باید با کلاف مناسب به دیوار یا
کلاف‌های احاطه کننده جداگر متصل شود.
۸- لبه قائم جداگرها نباید آزاد باشد. لبه جداگر باید به دیوار یا جداگر عمود بر آن یا یک ستونک به
نحو مناسب متصلگردد. ستونک می‌تواند از فولاد. بتن مسلح یا چوب ساخته شود. برای ستونک
چنانچه طول دیوار جداگر پشت‌بند کمتر از ۱/۵ متر باشد لبه آن می‌تواند آزاد باشد.
ت) دبوار چینی
در مورد اجرای دیوارهای آجری رعایت نکات زیر الزامی است:
۱- در ساخت دیوارهای باربر از یک نوع آجر استفاده شود.
۲- قبل از اجراء آجرها در آب خیس شوند تا آب ملات را به خود جذب نکنند.
۳- دیوار چینی باید با ملات ماسه- سیمان یا حداقل ملات ماسه- سیمان- آهک (باتارد) با نسبت
اختلاط مندرج در بند (۶-۵-۵-۸-ت) و با اطمینان از تأمین مقاومت فشاری تعیین شده در
۴- آجرها حداقل به اندازه یک چهارم طول خود با آجرهای ردیف قبلی همپوشانی داشته باشند.
۵- امتداد رگ‌ها کاملاً افقی باشد.
۶- بندهای قائم در دو رگ متوالی» در یک امتداد نبوده (یک رگ در میان در مقابل هم قرار
گرفته باشند) و شاقولی باشند.
۸ بندهای قائم باید از ملات پر شوند.
-٩ در دیوارهای باربر باید حداقل از سه میلگرد آجدار به قطر ۱۰ میلیمتر که هر یک به ترتیب
در فواصل یک سوم یک دوم و دو سوم ارتفاع دیوار و به صورت سرتاسری در طول دیوار در
داده شده و در داخل آنها مهار گردد.
۵۲
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
۰- رگ‌های دیوار چینی در تمام قسمتهای ساختمان باید همزمان (در ارتفاع) اجرا شود و
استفاده از روش هشت‌گیر در ساخت دیوارها مجاز نمی‌باشد.
۱- دیوار چینی باید کاملاً شاقولی باشد.
۳- دیوارهای مهاری باید همزمان با دیوارهای باربر اجرا شوند.
۳- دیوارها در محل اجرای کلاف‌های قائم بتن مسلح باید به صورت هشت‌گیر اجرا گردند. در این
حالت حداقل فاصله بین آجرهای هشت‌گیر نباید از بعد لازم کلاف کمتر باشد. به جای
استفاده از هشت‌گیر می‌توان در هنگام اجرای دیوار با تعبیه شاخک‌ها یا میلگردهای افقی در
هر ۵۰۰ میلیمتر ارتفاع, اتصال بین دیوار و کلاف را تأمین نمود.
۴۳- دیوارها باید پس از اجرا حداقل به مدت سه روز مرطوب نگه داشته شود.
۵- برای حفظ انسجام ساختمان باید دیوارهای باربر با کلاف روی آن به نحو مناسب درگیر شود.
۸-۵-۵-۸ بازشوها و تقویت کننده‌های اطراف آنها
علاوه بر موارد ذکر شده در بند ۵-۱-۳-۸ رعایت موارد زیر در مورد اندازه و محل بازشوها الزامی است:
۲- مجموع سطح بازشوها در هر دیوار باربر از یک سوم سطح آن دیوار بیشتر نباشد.
۳ مجموع طول بازشوها در هر دیوار پاربر از یک دوم طول دیوار بیشتر نباشد.
۳- فاصله اولین بازشو در هر دیوار باربر از بر خارجی ساختمان (از انتهای دیوار) کمتر از دو
سوم ارتفاع بازشو يا کمتر از ۷۵۰ میلیمتر نباشد. مگر آنکه در طرفین بازشو کلاف قائم (از
کف تا سقف) قرار داده شود.
۵- فاصله دو بازشو نباید از دو سوم ارتفاع کوچکترین بازشوی طرفین خود و همچنین از یک
ششم مجموع طول آن دو بازشو کمتر باشد. در غیر این صورت جرز بین دو بازشو جزئی از
بازشو منظور می‌شود و نباید آن را به عنوان دیوار باربر به حساب آورد.
۶- نعل‌درگاه روی بازشوهای مجاور باید به صورت یکسره با دهانه‌ای برابر مجموع طول بازشوها به
اضافه طول جرز بین آنها و ۲۰۰ میلیمتر اضافه در هر طرف با رعایت نکات بند (۹-۵-۵-۸)
۵۳
۷- هیچ یک از ابعاد بازشوها از ۲/۵ متر بیشتر نباشد. در غیر این صورت باید طرفین بازشو را با
تعبیه کلاف‌های قائْم که به‌کلاف‌های افقی متصل می‌شوند.ء تقویت نمود.
۹-۵-۵-۸ نعل‌درگاه
برای نصب نعل درگاه‌ها علاوه بر ضوابط بند ۱۳-۱-۳-۸ رعایت ضوابط زیر نیز الزامی است:
۱- در صورت استفاده از کلاف‌های قائم در اطراف بازشوهاء نعل‌درگاه باید به نحو مناسبی به آنها
۲- عرض نعل‌درگاه باید مساوی ضخامت دیوار باشد.
۱-۵-۵-۸ کلاف‌ها
۱-۱۰-۵-۵-۸ کلاف‌بندی افقی
الف) محل‌های تعبیه و مشخصات کلاف‌های افقی
در کلیه دیوارهای باربر باید کلاف‌های افقی در تراز زیر دیوار و زیر سقف با رعایت ضوابط زیرء
۱- در تراز زیر دیوار: این کلاف باید با بتن مسلح (با عیار سیمان حداقل ۲۵۰ کیلوگرم در متر
مکعب بتن) ساخته شود به طوری که عرض آن از عرض دیوار و یا ۲۵۰ میلیمتر و ارتفاع آن
از دو سوم عرض دیوار و یا ۲۵۰ میلیمتر کمتر نباشد.
۲ در تراز زیر سقف: کلاف سقف چنانچه با بتن مسلح ساخته شود» باید عرض آن هم عرض دیوار
بوده مگر در دیوارهای خارجی که به منظور نماسازی می‌توان عرض کلاف را حداکثر تا ۱۲۰
میلیمتر از عرض دیوار کمتر اختیار نمود ولی در هیچ حال عرض کلاف افقی نباید از ۲۰۰
میلیمتر کمتر باشد. ارتفاع کلاف نیز نباید از ۲۰۰ میلیمتر کمتر باشد. به جای کلاف بتن
مسلح می‌توان از نیمرخ‌های فولادی معادل تیرآهن <a class="tagref" href="/واژه/%D9%86%D9%85%D8%B1%D9%87">نمره</a> ۱۰ (1۳۳:100) استفاده نمود مشروط
بر آن که کلاف فولادی به خوبی به سقف متصل شده و همچنین این کلاف‌ها به نحوی
مناسب به کلاف قائم یا دیوار متصل گردد. هنگام اجرای کلاف سقفء تدابیر لازم برای اتصال
مناسب آن به تیرهای سقف اتخاذ شود.
۵۴
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
ب) مشخصات و محل تعبیه میلگردها در کلاف‌های افقی بتنی
۲- میلگردهای طولی باید در چهار گوشه کلاف با پوشش بتنی مناسب قرار گیرند. در صورتی که
عرض کلاف از ۳۵۰ میلیمتر تجاوز نماید تعداد میلگردهای طولی باید به ۶ عدد و یا بیشتر
افزایش داده شود به گونه‌ای که فاصله هر دو میلگرد مجاور از ۰ میلیمتر بیشتر نباشد.
۳- میلگردهای طولی باید با تنگ‌های ساده‌ای به قطر حداقل ۶ میلیمتر به یکدیگر بسته شوند.
فاصله ۴۵۰ میلیمتر از بر کلاف قائم باید حداقل به ۱۵۰ میلیمتر کاهش یابد.
۴- پوشش بتن اطراف میلگردهای طولی نباید در مورد کلاف زیر دیوارها از ۵۰ میلیمتر و در
پ) اتصال کلاف‌های افقی
۱(- در هر ترازء کلاف‌ها باید به یکدیگر متصل شوند تا کلاف‌بندی به صورت شبکه به هم
۲- میلگردها در محل تلاقی کلاف‌ها باید به اندازه ۵۰۰ میلیمتر همپوشانی داشته باشند تا اتصال
۳- کلاف افقی نباید در هیچ جا منقطع باشد. عبور لوله یا دودکش به قطر بیش از یک ششم
عرض کلاف از درون کلاف مجاز نمی‌باشد. بدیهی است لوله یا دودکش باید از وسط کلاف
عبور نموده و نباید باعث قطع میلگردها گردد. همچنین لوله آب گرم و دودکش باید با <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D9%82">عایق</a>
حرارتی پوشانده شوند.
۲-۱۰-۵-۵-۸ کلاف‌بندی قائم
الف) محل‌های تعبیه و مشخصات کلاف‌های قائم
۱- کلاف‌های قائم باید در محل تقاطع دیوارها تعبیه گردند. در صورتی که طول دیوار بین دو
کلاف بیشتر از ۵ متر باشد باید کلاف‌های قائم با توزیع یکنواخت در فواصل کمتر از ۵ متر در
داخل دیوارء» تعبیه گردد.
۵۵
۲- هیچ یک از ابعاد مقطع کلاف قائم بتن مسلح (با عیار سیمان حداقل ۲۵۰ کیلوگرم در متر
مکعب بتن) نباید کمتر از ۲۰۰ میلیمتر باشد. به جای کلاف بتن مسلح می‌توان از تیرآهن
نمره ۱۰ (۳۳100]) یا نیمرخ فولادی معادل آن استفاده نمودء مشروط بر آن که اتصال کلاف
فولادی با دیوار به وسیله میلگردهای افقی بخوبی تأمین شود.
ب) مشخصات و محل تعبیه میلگردها در کلاف‌های قائم بتنی
۲- میلگردهای طولی باید در چهار گوشه کلاف با پوشش بتنی مناسب قرار گیرند و به نحو
مناسبی با میلگردهای طولی کلاف افقی مهار شوند.
۳ میلگره‌های طولی باید با تنگ‌هایی به قطر حداقل ۶ میلیمتر به یکدیگر بسته شوند. فاصله
تنگ‌ها از یکدیگر نباید از ۲۵۰ میلیمتر یا عرض کلاف هر کدام که کمتر استء بیشتر باشد.
حداکثر فاصله تنگ‌ها در ناحیه بحرانی باید به ۱۵۰ میلیمتر کاهش یابد. طول ناحیه بحرانی
در کلاف قائم از بر داخلی کلاف افقی محاسبه شده و برابر با بزرگترین مقادیر زیر است:
- دو برابر ضخامت کلاف قائم در راستای عمود بر دیوار
پ) اتصال کلاف‌های قائم
کلاف‌های قائم باید به نحوی مناسب در کلیه محل‌های تقاطع, به کلاف‌های افقی متصل شوند. در
نقاط تقاطعی که کلاف قائم ادامه نمی‌یابد میلگردهای طولی کلاف قائم باید حداقل به اندازه ۴۰۰
ت) معادل کردن کلاف‌های قائُم
به جای هر کلاف قائم به شرح مذکور در بند (۲-۱۰-۵-۵-۸) می‌توان میلگردهایی را در طول و
ارتفاع دیوار بر اساس ضوابط زیرء توزیع نمود:
۱- برای اجرای دیوار از ملات ماسه- سیمان (با عیار سیمان حداقل ۲۵۰ کیلوگرم در متر مکعب
ملات) استفاده شود.
۲ فاصله دو میلگرد قائم متوالی از ۶۰۰ میلیمتر کمتر و از ۱/۲ متر بیشتر نباشد.
۵۶
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
۳- میلگردهای قائم در فاصله حداکثر ۲۵۰ میلی‌مترء با میلگردهای افقی به قطر حداقل ۶
میلی‌مترء به یکدیگر بسته شوند.
۴- اطراف میلگردها به صورت غوطه‌ای چیده شده و بندهای قائم کاملاً پر گردند. دور هر میلگرد
قائُم. فضایی که کوچکترین بعد آن از ۶۰ میلیمتر کمتر نباشد ایجاد گردیده و ضمن چیدن
۱-۵-۵-۸ سقف
سقف ساختمانهای مشمول این فصل می‌تواند به صورت تخت. شیب‌دار و قوسی با رعایت شرایط
بتنی با عرض حداقل مساوی ضخامت دیوار و ارتفاع ۲۰۰ میلیمتر و با حداقل چهار میلگرد طولی
آجدار نمره ۱۰ و میلگردهای عرضی ساده نمره ۶ به فاصله حداکثر ۲۰۰ میلی‌مترء اجرا شود. هنگام
بخش طره‌ای سقف باید همزمان با سقف اجرا شده و تیرهای آن ادامه تیرهای سقف باشد.
در مواردی که اجرای سقف‌های طاق ضربی یا تیرچه بلوک مد نظر باشد. باید شرایط زیر در مورد
۲- تیرآهن‌های سقف باید در فواصل حداکثر ۲ متر توسط تیرآهن‌های عرضی (حداکثر یک شماره
کمتر از تیرآهن اصلی) که در دل تیرآهن‌های سقف قرار می‌گیرند. به یکدیگر متصل گردند.
۳- لازم است انتهای تیرآهن‌های سقف توسط تیرآهن‌های دیگری که در امتداد عمود بر تیرهای
سقف هستند.ء به یکدیگر متصل شوند.
۴- تیرآهن‌های سقف به گونه مناسبی به کلاف افقی متصل شوند.
۵۷
۵- تیرآهن انتهایی سقف باید در چشمه‌های ۱ متری» حداقل به صورت یک چشمه در میان» با
تسمه یا میلگرد به شکل ضربدری به تیرآهن کناری خود مهار شود.
۶- تکیه‌گاه مناسبی برای پاطاق آخرین دهانه طاق ضربی تعبیه گردد. این تکیه‌گاه می‌تواند با قرار
دادن یک نیمرخ فولادی و اتصال آن با کلاف زیر خود یا با جاسازی در کلاف بتنی تأمین شود.
چنانچه این تکیه‌گاه فولادی باشد باید با میلگردها یا تسمه‌های کاملاً کشیده و مستقیم در دو
انتهای تیر و همچنین در فواصل کمتر از ۲ متر به آخرین تیرآهن سقف متصل گردد.
کردن آخرین دهانه به‌کار می‌رود» میلگرد با قطر ۱۴ میلیمتر یا تسمه معادل آن می‌باشد.
ب) سقف‌های تیرچه بلوک
۱- تیرچه‌های سقف به نحو مناسبی به کلاف افقی متصل شوند.
۲- میلگرد مورد استفاده در بتن پوشش سقف حداقل به قطر ۶ میلیمتر به فواصل حداکثر ۲۵۰
میلیمتر در جهت عمود بر تیرچه‌هاء قرار داده شود.
۴- در صورت تجاوز دهانه تیرچه‌ها از ۴ مترء تیرچه‌ها به وسیله کلاف عرضی که عرض مقطع آن
حداقل ۱۰۰ میلیمتر باشد به هم متصل شوند. این کلاف باید دارای حداقل ۲ میلگرد آجدار
سراسری به قطر ۱۰ میلیمتر (یکی در بالا و یکی در پائین مقطع کلاف) باشد.
۵- در صورت وجود طره در سقف. لازم است حداقل به اندازه میلگردهای پایین در بالا و به طول
حداقل ۱/۵ متر تعبیه شود.
پ) سقف کاذب
سقف کاذب سقفی است که وزن آن از طریق اتصال به سیستم باربر ساختمان به آن منتقل شده و
بین آن و سقف اصلی فضای خالی به وجود می‌آید. سقف‌های کاذب به صورت مستوی یا غیر
مستوی ساخته می‌شوند. این سقف‌ها باید از مصالح سبک ساخته شده و قاب بندی آن به گونه
مناسبی به سقف اصلی بالای آن یا به دیوار یا کلاف‌بندی ساختمان متصل گردد تا ضربه تکان‌های
ناشی از زلزله در آن‌هاء موجب خرابی دیوارهای مجاور نگردد.
در اجرای سقف کاذب رعایت موارد زیر الزامی است:
۵۸
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
۱- آویزها در سقف‌های کاذب به سازه اصلی ساختمان (دیوارهای باربر»ه کلاف‌ها و یا سقف) متصل
۲- از آویزهایی استفاده شود که مقاومت کافی داشته و در برابر عوامل خورنده و زنگ‌زدگی مقاوم
۳- تعداد و فاصله آویزها بسته به نوع پوشش سقف کاذب محاسبه و برآورد شود.ء اما در هر حال
نباید از ۳ عدد در هر متر مربع سقف کمتر باشد.
۴- آویزها باید شاقولی و صاف بوده و با اتصالات مناسب به سازه اصلی متصل شوند.
۵- بار وارد از طرف آویزها از باری که سقف بر اساس آن طراحی شده تجاوز نکند.
۶ مقاطع نیمرخ‌های اصلی و فرعی افقی که برای نگه داشتن سقف‌های کاذب به کار می‌روند باید
با محاسبه تعیین شود ولی به هر حال سطح مقطع نیمرخ‌های اصلی و فرعی از هر لحاظ نباید
به ترتیب از سطح مقاومت میلگردهای فولادی نمره ۱۰ و ۶ کمتر باشد.
۷ سقف‌های کاذب باید در برابر نیروهای جانبی مقاوم باشند.
۸- در صورتی که تأسیسات حرارتی در فضای بین سقف اصلی و سقف کاذب قرار می‌گیرد. ایجاد درز
انبساط در اطراف سقف کاذب به منظور تأمین جا برای تغییر مکان‌های حرارتی ضروری است.
۳-۵-۵-۸ ۱ نما
رعایت نکات زیر در نماسازی علاوه بر موارد بند ۰۱۳-۱-۳-۸ الزامی است:
۱- نما باید با سطح زیر کار اتصال مناسبء پایدارء بادوام و کافی داشته باشد تا در طول عمر آن
پایداری آن تأمین بوده و هنگام بروز زلزله خطر جدا شدن و فرو ریختن آن وجود نداشته
۲- نما باید قابلیت تحمل شرایط اقلیمی خاص هر منطقه را داشته باشد و حتی‌المقدور از مصالح
سبک وزن استفاده شود.
۳- نما باید به گونه‌ای انتخاب و اجرا شود که بروز اشکالاتی در آن (مانند ترک خوردگی) موجب
آسیب دیدن اتصال آن به سطح زیر کار و اجزای سازه‌ای نشود.
۴- از اجرای نماهای مجزا قبل از تکمیل سطح زیر کار پرهیز شود.
۵۹
۱۳-۵-۵۸ جان پناه
رعایت ضوابط بند ۱۴-۱-۳-۸ در مورد جان‌پناه الزامی است.
۱۴-۵-۵۸ دودکش
رعایت ضوابط بند ۱۵-۱-۳-۸ برای اجرای دودکش الزامی است.
۱۵-۵-۵۸ بادگیر
رعایت ضوابط بند ۱۶-۱-۳-۸ برای بادگیر الزامی است.
۶-۵-۵-۸ عایقکاری رطوبتی
اجرای عایقکاری رطوبتی در موارد زیر لازم است:
الف) بام‌های تخت, شیب‌دار» قوسی و گنبدها
ب) ایوانگاه‌ها و ایوان‌ها
پ) کف‌ها (در تماس با زمین نمناک و کف سرویس‌ها و آشپزخانه)
ت) شالوده‌ها (در تماس با زمین نمناک)
ث) دیوارهای زیرزمین و دیوارهای در تماس با زمین نمناک: برای عایقکاری زیر دیوارها استفاده
از مواد قیری يا مشابه مجاز نیست و باید عایقکاری با ۲۰ میلیمتر ملات ماسه- سیمان با
نسبت سیمان به ماسه یک به دو استفاده شود.
ج) سایر قسمت‌ها از قبیل کف پنجره‌های در تماس با محیط اطراف» درپوش و دیوار جان‌پناه»
دودکش‌هاء بدنه و کف استخرها و منابع آب. نماهایی که در معرض بوران قرار می‌گیرند.
چ) اگر عایقکاری با قیر و گونی و گونی قیر اندود انجام می‌شود باید موارد زیر رعایت شود:
۱- ایجاد زیرسازی مناسب برای انجام عایقکاری ضروری است.
۲ عایقکاری به هنگام بارندگی مجاز نیست.
۳- عایقکاری بر روی سطوح مرطوب مجاز نیست.
۴ فیرهای جامد را تا هنگامی که گرم و روانند باید مصرف کرد.
شمشمشمشمشمشمشچشچشجچشجیت
۵-۸ ساختمانهای بنایی محصور شده با کلاف
۵- عایقکاری در هوای سرد (زیر ۴+ درجه سلسیوس) مجاز نیست.
۶ راه رفتن روی سطوح عایقکاری شده باید با احتیاط و با استفاده از کفش‌های بدون میخ انجام
۸- لایه‌های عایق باید از هر طرف حداقل ۱۰۰ میلیمتر همپوشانی داشته و با قیر کاملاً به هم
چسبانده شوند. در همپوشانی لایه‌ها باید لایه‌های رویی در سمتی قرار گیرند که مطابق شیب‌بندی
انجام شده آب از روی آنها به سمت لایه زیری سرازیر گردد.
-٩ هنگامی که عایقکاری در بیش از یک لایه انجام می‌شود.ء لایه‌های متوالی عایق باید عمود بر
۰-سطوح عایقکاری شده باید پس از تکمیل با لایه محافظی پوشانده شوند.
ح) عایقکاری با عایق‌های رطوبتی آماده, باید مطابق روش‌های توصیه شده توسط تولیدکنندگان و
خ) اطراف ساختمان تا فاصله یک متر باید با شیب ۳ درصد برای عدم نفوذ آب برف و باران به
دیوارء با بتن سیمانی. بتن آسفالتی یا مصالح مناسب پوشیده شود.
۶
5۳۱۵9۳۱۵۹۵۱۲
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیر مسلح
۱-۶-۸ کلیات
ساختمان‌ها بد علت عدم وجود عناصر پیوند دهنده بنایی مسلح و یا بنایی محصور شده با کلاف,
دیوارها یکپارچگی خود را در برابر حرکت‌های ناشی از زلزله حفظ نکرده لذا در برابر نیروی زلزله
مقاومت چندانی ندارند بنابراین احداث آنها توصیه نمی‌شود. ساخت ساختمانهای مشمول این
فصل در مناطق با خطر نسبی زیادء خیلی زیاد و متوسط ممنوع می‌باشد.
۲-۶-۸ محدوده کاربرد
ضوابط این فصل به مسایل اجرایی و مصالح ساختمانهای بنایی غیر مسلح محدود می‌شود و برای
ساختمان‌هایی در نظر گرفته شده است که در نواحی با خطر نسبی کم می‌توانند ساخته شوند.
مجاز است. حداکثر ارتفاع طبقات به ۸ برابر ضخامت دیوار باربر یا ۳/۵ متر هر کدام که کوچکتر
باشدء محدود میگردد.
۳-۶-۸ ساختگاه
احداث ساختمانهای مشمول این فصل بر روی زمینهای ناپایدار یا در معرض سیلء مجاز
۶۳
۴-۶-۸ مصالح
مصالح مصرفی باید با ویژگی‌های ارائه شده در مبحث پنجم مقررات ملّی ساختمان و فصل دوم این
۵-۶-۸ طرح و اجرا
اجزای اصلی ساختمانهای مشمول این فصل عبارتند از شالوده» کرسی چینی. دیوارهای باربر و غیر
باربر و سقف. این اجزا باید چنان اجرا شوند که هر یک پایداری موضعی خود را حفظ کرده و اتصال
آنها به یکدیگر پایداری کلی ساختمان را تأمین کند. با توجه به اثر نیروهای ناشی از زلزله.
پایداری کلی ساختمان منوط به انتقال صحیح نیروهای زلزله به شالوده می‌باشد. بدین منظور علاوه
۱-۵-۶-۸ الزامات عمومی
ب) نسبت به هر دو محور اصلی تقریباً قرینه باشد.
اندازه پیشامدگی در هر راستایی نباید از یک پنجم بعد ساختمان در همان راستا بیشتر باشد و
بر آن که پلان ساختمان به طور نامناسبی نامتقارن نگردد.
۶۴
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
در صورت نداشتن هر یک از الزامات فوق, باید با ایجاد درز انقطاعء ساختمان را به قطعات مناسب
تقسیم نمود.ء به‌گونه‌ای که هر قطعه واجد شرایط یاد شده باشد. لازم نیست که درز انقطاع در
۲-۵-۶-۸ برش قائُم
ولی در ساختمانهای آجری با رعایت ضوابط الف و ب مجاز می‌باشد.
در صورت وجود پیشامدگی سقف لازم است ضوابط زیر رعایت گردد:
۰ میلیمتر مجاز است.
ب) اختلاف سطح در طبقه
حتی‌المقدور از ایجاد اختلاف سطح در طبقه باید پرهیز شود. در صورت وجود اختلاف سطح در
طبقه, باید دیوارهای حد فاصل دو قسمتی که اختلاف سطح دارند با کلاف‌بندی مناسب تقویت
۳-۵-۶-۸ سازه
در مورد اجزای سازه‌ای ساختمانهای مشمول اين فصل رعایت موارد کلی زیر الزامی است:
۱- تمامی اجزای باربر ساختمان باید به گونه مناسبی به هم پیوسته باشند تا ساختمان در برابر
نیروها به طور یکپارچه عمل کند. به ویژه لازم است سقف با حفظ انسجام خود به صورت
یکپارچه» نیروی ناشی از زلزله را به اجزای قائم منتقل نماید.
۲- ساختمان باید در دو امتداد عمود بر هم قادر به تحمل نیروهای افقی ناشی از زلزله باشد و در
هر یک از این امتدادها نیز باید نیروهای افقی به سمت شالوده به گونه‌ای مناسب منتقل گردد.
۳ دیوارهای باربر باید در یک راستای قائم تا پی ادامه داشته باشند.
۶۵
۴- ساختمان باید دارای تقارن سازه‌ای مناسب باشد.ء در غیر این صورت باید از درز انقطاع استفاده
۵- از قرار دادن اجزای ساختمانی, تأسیسات و پا اجسام سنگین روی طره‌هاء اجزای لاغرء
دهانه‌های بزرگ و بام پرهیز شود.
۴-۵-۶-۸ شالوده
رعایت ضوابط زیر برای شالوده‌ها الزامی است:
الف) شالوده‌ها باید در یک سطح افقی ساخته شوند و هر گاه احداث شالوده به هر دلیل در یک تراز
ممکن نباشد» هر بخشی از شالوده باید در یک سطح افقی قرار گیرد.
ب) ساخت شالوده شیب‌دار به هیچ وجه مجاز نیست. در زمینهای شیب‌دار چنانچه ساخت
شالوده ساختمان در یک تراز ممکن نباشد باید از شالوده‌های پلکانی استفاده شودء به طوری
پ) برای دیوارهای باربر»ء عرض شالوده نواری باید حداقل ۱/۵ برابر عرض کرسی چینی و عمق آن
حداقل ۵۰۰ میلیمتر باشد.
ت) شالوده باید به یکی از دو روش زیر ساخته شود:
روش اول: با استفاده از سنگ لاشه و ملات با نسبت حجمی اختلاط زیر در ساختمانهای خشتی و
- دوازده قسمت ماسه
- آب تمیز به اندازه کافی
و یا با استفاده از سنگ لاشه با یکی از ملات‌های گل- آهک. ماسه- آهک. ماسه- سیمان- آهک
(باتارد) و یا ماسه- سیمان در ساختمانهای آجری.
روش دوم: با استفاده از شفته آهکی با عیار ۳۵۰ کیلوگرم آهک در مترمکعب شفته.
۶۶
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
ثُ) در مناطق سردسیر و دارای یخبندان تراز روی شالوده حداقل ۴۰۰ میلیمتر زیر سطح زمین
۵-۵-۶-۸ کرسی چینی
در مورد کرسی چینی رعایت ضوابط زیر الزامی است:
الف) کرسی چینی باید از روی سطح شالوده تا حداقل ۳۰۰ میلیمتر بالاتر از کف تمام شده محوطه
پیرامون ساختمان باشد.
ب) برای جلوگیری از نفوذ رطوبت باید سطح کرسی چینی با ۲۰ میلیمتر ملات ماسه- سیمان با
نسبت سیمان به ماسه دو به یک کافی است
پ) عرض کرسی چینی باید حداقل ۱۰۰ میلیمتر بیشتر از عرض دیوار باشد.
ت) کرسی چینی دیوارها با استفاده از سنگ لاشه, آجر یا بلوک سیمانی توپر با یکی از ملات‌های
زیر اجرا شود:
- ملات ماسه - سیمان با نسبت حجمی یک به سه (یک قسمت سیمانء سه قسمت ماسه)
- ملات ماسه - سیمان - آهک (باتارد) با نسبت حجمی یک به یک به شش (یک قسمت
سیمان» یک قسمت آهک. شش قسمت ماسه)
- ملات ماسه آهک با نسبت حجمی دو به پنج (دو قسمت آهک. پنج قسمت ماسه خاکی)
تبصره ۱: در صورت استفاده از بلوک سیمانی حفره‌دارء لازم است داخل حفره از ترکیب ملات و
تبصره ۲: برای کرسی‌چینی در زمینهای مرطوب استفاده از آجرهای ماسه آهکی يا رسی مرغوب
(مهندسی) الزامی است.
۶-۵-۶-۸ دیوار
۱-۶-۵-۶-۸ دیوارهای باربر
دیوارهای باربر باید به‌طور یکنواخت در هر دو جهت عمود بر هم در پلان ساختمان توزیع شوند.
برای تأمین مقاومت در برابر نیروهای جانبی ناشی از زلزله, دیوارها باید در کف و سقف به نحو
۶۷
دیوارهای باربر باید دارای مشخصات زیر باشند:
۱- هواکش, لوله بخاری یا فاضلاب نباید در دیوارهای باربر قرار گیرند.
۲- رگ‌های دیوار چینی در تمام قسمتهای ساختمان باید همزمان (در ارتفاع) اجرا شود و
استفاده از روش هشت‌گیر در ساخت دیوارها مجاز نمی‌باشد.
۳- بندهای قائم (کوره‌بند) در دو رگ متوالی, در یک امتداد نبودهء یک رگ در میان در مقابل هم
قرار گرفته باشند و از اجرای بندهای مورب ممتد پرهیز شود.
۴ برای رفتار مناسب سازه‌ای» دیوارها در ساختمانهای آجری باید علاوه بر موارد ۱ تا ۳
مشخصات زیر را دارا باشند:
الف) حداقل ضخامت دیوارهای باربر آجری یک دهم ارتفاع آن دیوار یا ۳۵۰ میلیمتر (طول یک و
نیم آجر)» هر کدام بیشتر باشد در نظر گرفته می‌شود.
ب) حداکثر طول آزاد دیوار باربر بین دو پشت‌بند نباید از ۵ متر بیشتر باشد. مقصود از پشت‌بند.
دیواری است که در امتداد عمود با دیوار باربر تلاقی می‌نماید. دیواری به عنوان پشت‌بند تلقی
می‌شود که ضخامت آن حداقل ۲۰۰ میلیمتر و طول آن با احتساب ضخامت دیوار باربر
حداقل برابر یک ششم بزرگترین دهانه طرفین پشت‌بند باشد. کلاف قائُم نیز می‌تواند به عنوان
۵- دیوارهای باربر در ساختمانهای خشتی باید علاوه بر موارد ۱ تا ۳ دارای مشخصات زیر باشند:
الف) ارتفاع هر دیوار نباید بیش از ۸ برابر ضخامت آن باشد.
ب) حداکثر طول آزاد دیوار واقع بین دو دیوار عمود بر آنء ۴/۵ متر می‌باشد.
پ) اگر استفاده از دیوار درازتر از ۴/۵ متر ضروری باشد. باید برای ارضای بند (ب) از پشت‌بند
استفاده شود. ضخامت پشت‌بند باید حداقل ۳۵۰ میلیمتر و طول قاعده آن یک چهارم
بزرگترین دهانه طرفین پشت‌بند و حداقل یک متر باشد. پشت‌بند باید همراه با دیوار اجرا شود
و ارتفاع آن به اندازه ارتفاع دیوار باشد.
ت) حداقل ضخامت دیوارهای باربر خشتی که دارای تکیه‌گاه جانبی هستندء ۲۳۵۰ میلیمتر باشد.
ث) برای اتصال مناسب‌تر دیوارهای گوشه باید از کلاف‌های گوشه حداکثر در هر ۷۰۰ میلیمتر
ارتفاع دیوار استفاده شود. کلاف گوشه از سه قطعه چوب به ضخامت یک خشت و عرض ۱۰۰
۶۸
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
میلیمتر به شکل گونیا ساخته می‌شود. طول قطعه‌های متعامد یک متر و قطعه مورب نیم متر
می‌باشد.
ج) در بالای تمام دیوارهای باربر در تراز سقف باید از کلاف چوبی به قطر حدود ۱۰۰ میلیمتر
چ) خشت‌ها حداقل به اندازه یک چهارم طول خود با خشت‌های ردیف قبلی همپوشانی داشته
۶- دیوارهای ساختمانهای سنگی علاوه بر موارد ۱ تا ۳ باید ضوابط زیر را نیز برآورده نمایند:
الف) ارتفاع هر دیوار نباید بیش از ۸ برابر ضخامت آن باشد.
ب) حداکثر طول آزاد دیوار واقع بین دو دیوار عمود بر آنء ۴ متر می‌باشد. اگر طول دیوار بیش از
۴ متر ضروری باشد» باید برای ارضای بند (ب) از پشت‌بند استفاده شود. ضخامت پشت‌بند باید
حداقل به اندازه ضخامت دیوار و طول قاعده آن یک چهارم بزرگترین دهانه طرفین پشت‌بند و
حداقل یک متر باشد. پشت بند باید همراه با دیوار اجرا شود و ارتفاع آن به اندازه ارتفاع دیوار
پ) حداکثر ضخامت مجاز ملات ۴۰ میلیمتر است. ملات مورد استفاده در دیوار چینی باید مشابه
ت) حداقل ضخامت دیوارهای باربر سنگی که دارای تکیه‌گاه جانبی هستند باید ۴۵۰ میلیمتر
ث) از سنگهای گرد و سنگهای با زوایای تیز و شکننده نباید استفاده گردد. مگر اینکه قبلاً
گوشه‌های تیز آن زده شود.
ج) ارتفاع هیچ سنگی نباید از عرض (قاعده) آن زیادتر باشد.
ح) فاصله بین سنگ‌ها باید با حداقل ۲۰ میلیمتر ملات پر شود.
خ) ارتفاع سنگهای پای دیوار (فاصله اولین بند افقی تا زمین) نباید از ۳۰۰ میلیمتر کمتر باشد.
د) فاصله دو سنگ کله از هم نباید بیش از ۱/۲ متر شود و در هر رگ باید از سنگ کله در دیوار
مج
ر) توزیع سنگ‌ها در دیوار چینی به گونه‌ای باشد که سنگهای بزرگتر در پایین دیوار و سنگهای
کوچکتر در بالای دیوار قرار داده شوند.
۲-۶-۵-۶-۸ دیوارهای جداگر
دیوارهای جداگر منحصراً به منظور جدا سازی فضاهای ساختمان به کار می‌روند. وزن این دیوارها یا
مستقیماً به وسیله شالوده یا با واسطه کف‌ها توسط دیوارهای باربر تحمل می‌شود.
الف) دیوارهای جداگر در ساختمانهای آجری باید مطابق ضوابط بند ۷-۵-۵-۸ بء اجرا شوند.
ب) دیوارهای جداگر در ساختمانهای خشتی و سنگی باید مطابق ضوابط زیر اجرا شوند:
۱- دراین ساختمان‌ها دیوار جداگر می‌تواند خشتی يا آجری باشد» استفاده از دیوار جداگر سنگی
در این ساختمان‌ها مجاز نمی‌باشد.
۲- دیوار جداگر باید در امتداد اضلاع قائم خود به دیوارهای باربر و در امتداد ضلع افقی فوقانی به
طور مناسب به سقف متصل شود.
۳- دیوار جداگر باید همزمان با دیوارهای باربر ساخته شده و اتصال با قفل و بست مناسب در
هنگام چیدن دو دیوار انجام شود.
۴- اتصال دیوار جداگر به دیوار باربر به وسیله چوب‌هایی به قطر حداقل ۵۰ میلیمتر و طول حداقل
۰ میلیمتر که به فاصله حداکثر ۱ متر در دیوار باربر قرار داده می‌شوند» تأمین گردد.
۶- حداقل ضخامت دیوار جداگر آجری ۱۱۰ میلیمتر می‌باشد (آجرها به صورت تیغه‌ای چیده
نشوند). دیوار چینی باید با ملات ماسه- سیمان, ماسه- سیمان- آهک (باتارد) یا ملات گچ
اجرا شود. رعایت تمام موارد دیوار چینی در اجرای دیوارهای جداگر آجری الزامی است.
۷ لبه آزاد افقی دیوار جداگر باید با تیر چوبی مهار شود.
۸- حداکثر طول آزاد دیوارهای جداگر ۱/۵ متر می‌باشد و در صورت تجاوز از این مقدار باید در
فواصل ۱/۵ متر از پشت‌بند يا وادار چوبی استفاده شود.
۹- دیوار جداگر در یک ساختمان خشتی باید در یک کلاف چویی چهارتراش محصورکننده اجرا شود.
اج
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
۳-۶-۵-۶-۸ دبوار چینی
در مورد اجرای دیوارهای آجری رعایت نکات زیر الزامی است:
۱- در ساخت دیوارهای باربر از یک نوع آجر استفاده شود.
۲- قبل از اجراء آجرها در آب خیس شوند تا آب ملات را به خود جذب نکنند.
۳ آجرها حداقل به اندازه یک چهارم طول خود با آجرهای ردیف قبلی همپوشانی داشته باشند.
۴- امتداد رگ‌ها کاملاً افقی باشد.
۷- باید بندهای قائم از ملات پر شوند.
۸- رگ‌های دیوار چینی در تمام قسمتهای ساختمان باید همزمان (در ارتفاع) اجرا شود و استفاده
از روش هشت‌گیر در ساخت دیوارها مجاز نمی‌باشد.
۹- دیوار چینی باید کاملاً شاقولی باشد.
۰-دیوارهای پشت‌بند باید همزمان با دیوارهای باربر اجرا شوند.
۱-دیوارها باید پس از اجرا حداقل به مدت سه روز مرطوب نگه داشته شود.
۷-۵-۶-۸ بازشوها و تقویت کننده‌های اطراف آنها
رعایت موارد زیر در مورد اندازه و محل بازشوها الزامی است:
الف) بازشوها حتی‌الامکان در قسمت مرکزی طول دیوارها تعبیه شوند.
ب) مجموع سطح بازشوها در هر دیوار باربر از یک سوم سطح آن دیوار بیشتر نباشد.
پ) طول کل بازشوها در هر دیوار از یک دوم طول دیوار بیشتر نباشد.
ت) فاصله اولین بازشو در هر دیوار باربر از بر خارجی ساختمان کمتر از دو سوم ارتفاع بازشو نباشد
مگر اینکه در طرفین‌بازشو کلاف قائم (از کف تا سقف) قرار داده شود.
ث) در ساختمانهای آجری علاوه بر رعایت موارد الف تا ت رعایت موارد زیر الزامی است:
۷۱
۱- فاصله دو بازشو در ساختمانهای آجری نباید از دو سوم ارتفاع کوچکترین بازشوی طرفین
خود و همچنین از یک ششم مجموع طول آن دو بازشو کمتر باشد. در غیر این صورت جرز
بین دو بازشو جزئی از بازشو منظور می‌شود و نباید آن را به عنوان دیوار باربر به حساب آورد.
۲- هیچ یک از ابعاد بازشوها از ۲/۵ متر بیشتر نباشد. در غیر این صورت باید طرفین بازشو را با
تعبیه کلاف‌های قائم و افقی» تقویت نمود.
۳- نعل‌درگاه روی بازشوهای مجاور باید به صورت یکسره با دهانه‌ای برابر مجموع طول بازشوها به
اضافه جرز بین آنها باشد.
ج) در ساختمانهای خشتی و سنگی علاوه بر رعایت موارد الف تا ات رعایت موارد زیر الزامی است:
۱- حداکثر دهانه بازشوها ۱/۲ متر می‌باشد. در صورتی که دهانه بازشوها از این مقدار بیشتر باشد.
با قرار دادن کلاف‌های قائم و افقی در دو طرف. بازشوها تقویت می‌شوند.
۲- حداقل فاصله افقی بین دو بازشو برابر ضخامت دیوار می‌باشد به شرطی که از ۶۵۰ میلیمتر
کمتر نباشد. در صورت عدم رعایت این فاصله, دو بازشوی نزدیک به یکدیگر مانند یک بازشو
در نظر گرفته می‌شوند. در این حالت دیواری که در بین دو بازشو قرار می‌گیردء باربر محسوب
نمی‌شود و باید فاصله دو بازشو با مهاربندی چوبی به صورت قطری» تقویت گردد.
۳- حداکثر ارتفاع بازشوها ۲/۲ متر است. در صورت تجاوز از این حده اطراف بازشوها باید به
وسیله کلاف‌های افقی و قائم تقویت گردد.
۳- در هر یک از امتدادهای طولی و عرضی ساختمان مقدار دیوار نسبی در هر طبقه نباید از ۱۰
مقطع افقی دیوارهای موازی با امتداد مورد نظر به مساحت زیربنای ساختمان. برای تعیین
مقدار دیوار نسبی فقط دیوارهایی که ضخامت آنها ۳۵۰ میلیمتر یا بیشتر است. به حساب
می‌آیند. دیوارهای بالا و پایین بازشوها در محاسبه دیوار نسبی منظور نمی‌شوند. به عبارت
دیگر برای تعیین مقدار دیوار نسبی مقطع افقی شکسته‌ای که حداقل مساحت دیوار را به
۵- در بالا و پایین تمام بازشوهای بزرگ باید کلاف افقی چوبی قرار داده شود. این دو کلاف باید
به وسیله کلاف‌های قائم به یکدیگر متصل شوند. حداقل قطر کلاف چوبی با مقطع دایره‌ای
۷۲
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
۰ میلیمتر می‌باشد. برای ساخت کلاف‌های چوبی می‌توان تیر و الوار چوبی يا ترکیبی از
این دو که به نحو مناسبی به یکدیگر متصل شده‌اند استفاده کرد. در این صورت حداقل عرض
و ضخامت کلاف باید ۱۰۰ میلیمتر باشد. ضخامت هیچ یک از تیرها یا الوارهای به کار رفته
در کلاف نباید از ۳۰ میلیمتر کمتر باشد. لازم است از تخته‌های زیرسری به طول برابر با
ضخامت دیواره عرض ۱۵۰ میلیمتر و حداقل ضخامت ۱۵ میلیمتر . به فاصله ۶۵۰ میلیمتر
۶ کلاف‌های افقی و قائم باید کاملاً به یکدیگر متصل شوند. اتصال کلاف‌های چوبی می‌تواند
توسط میخ» بست‌های فلزی یا قطعات چوبی مناسب تأمین گردد.
۷- در طرفین تمام بازشوهای بزرگ در ساختمانهای خشتی باید کلاف قائم چوبی قرار داده شود.
حداقل ضخامت کلاف‌های قائم باید ۷۵ میلیمتر باشد. برای ساخت کلاف‌های چوبی می‌توان
از تیر یا الوار چوبی يا ترکیبی از این دو که به نحو مناسبی به یکدیگر متصل شده‌اند استفاده
کرد. ضخامت هیچ یک از تیرها یا الوارهای به کار رفته در کلاف قائم نباید از ۳۰ میلیمتر
۸-۵-۶-۸ سقف
۱-۸-۵-۶-۸ سقف ساختمانهای آجری مشمول این فصل می‌تواند به صورت تخت. شیب‌دار و
قوسی با رعایت شرایط زیر ساخته شود.
در زیر سقف یک کلاف افقی فولادی از تیر آهن حداقل نمره ۱۲ (120 1۳1) و یا معادل آن یا یک
کلاف افقی بتنی با عرض حداقل مساوی ضخامت دیوار و ارتفاع ۲۰۰ میلیمتر و با حداقل چهار
میلگرد طولی نمره ۱۰ و میلگردهای عرضی نمره ۶ به فاصله حداکثر ۲۰۰ میلی‌مترء اجرا شود.
هنگام اجرای کلاف سقف تدابیر لازم برای اتصال مناسب آن به تیرهای سقف اتخاذ گردد.
سقف‌های مندرج در بند (۲-۸-۵-۶-۸) (مربوط به ساختمانهای خشتی و سنگی) با رعایت ضوابط
مربوط می‌تواند در ساختمانهای مشمول این فصل نیز اجرا شود.
بخش طره‌ای سقف باید همزمان با سقف اجرا شده و تیرهای آن ادامه تیرهای سقف باشد.
۷۳
در مواردی که اجرای سقف‌های طاق ضربی يا تیرچه بلوک مد نظر باشدء باید ضوابط بند ۱۱-۵-۵-۸
الف و ب» در مورد هر یک رعایت گردد.
۲-۸-۵-۶-۸ سقف ساختمانهای خشتی و سنگی مشمول اين فصل می‌تواند به صورت تخت.
شیب‌دار و قوسی با رعایت شرایط زیر ساخته شود.
تبصره: استفاده از سقف شیب‌دار ناشی از اختلاف ارتفاع دیوارهای نگهدارنده سقف مجاز نمی‌باشد.
می‌باشد و رعایت موارد زیر در مورد آن الزامی است:
۱- تیرهای اصلی سقف باید روی تکیه‌گاه چوبی یکسره (در طول دیوار) قرار گرفته و به آن متصل
گردد.
۲- تیرهای چوبی سقف باید در روی دیوارها به وسیله چارچوب چوبی افقی مهار شوند. برای
اتصال تیرهای چوبی باید از میخ‌های چوبی یا فولادی که اتصال مناسب را تأمین می‌کند
۳ حداکثر فاصله محور تا محور تیرهای اصلی نباید از ۶۰۰ میلیمتر بیشتر باشد.
۴- حداقل قطر تیرها باید بر اساس جدول ۱-۶-۸ تعیین گردد.
۵- تیرهای اصلی سقف باید از هر طرف ساختمان حداقل ۳۰۰ میلیمتر و حداکثر ۶۰۰ میلیمتر
به صورت طره ادامه یابند.
۶- در صورتی که مقطع تیرهای سقف مدور باشد. باید به صورت سر و ته کنار هم قرار گيرند.
۷ روی تیرها به وسیله تخته‌هایی با ضخامت حداقل ۱۰ میلیمتر یا مصالح مناسب دیگر به
صورت کاملاً به هم چسبیده پوشیده شود.
۸- روی تخته‌ها با غوره گل به ضخامت حداکثر ۱۰۰ میلیمتر پوشیده شود.
٩ به منظور عایق کاری» روی غوره گل, با کاهگل به ضخامت حداکثر ۳۰ میلیمتر اندود شود.
۰-برای عایق کاری مجدد لایه کاهگل قبلی باید برداشته شود.
۷۴
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
جدول ۱-۶-۸ حداقل قطر تیرهای اصلی به میلیمتر
لا ۱۳۳ ۱۳
ب) سقف شیب‌دار
سقف شیب‌دار متشکل از خرپاهای چوبی» تیرچه‌های فرعی و پوشش مناسب روی تیرچه‌های فرعی
می‌باشد و رعایت ضوابط زیر در مورد آن الزامی است:
۱- حداکثر فاصله خرپاها از یکدیگر ۴/۵ متر می‌باشد.
۲- خرپاهای چوبی شامل اعضای فوقانی» تحتانی و اعضای مورب و یا قائم متصل کننده اعضای
فوقانی و تحتانی می‌باشند.
۳- اعضای فوقانی و تحتانی خرپاها باید از چوب‌هایی با قطر حداقل ۸۰ میلیمتر باشد.
۴ اعضای مورب و یا قائم باید از چوب‌هایی با قطر حداقل ۵۰ میلیمتر و طول حداکثر ۱/۳ متر
۵- فاصله مرکز به مرکز تقاطع‌های موجود روی اعضای فوقانی و تحتانی حداکثر ۱/۳ متر باشد.
۶- اعضای مورب باید به طور مناسبی به اعضای فوقانی و تحتانی متصل شوند. همواره باید امتداد
تمام اعضا در یک محل اتصال از یک نقطه به نام مفصل بگذرد.
۷ تیرچه‌ها باید به نحو مناسبی به اعضای فوقانی متصل شوند.
۸- فاصله محور به محور تیرچه‌ها نباید بیشتر از ۶۰۰ میلیمتر باشد.
-٩ حداقل قطر تیرچه‌ها براساس جدول ۲-۶-۸ به دست می‌آید.
۷۵
جدول ۲-۶-۸ حداقل قطر تیرچه‌های روی خرپاها به میلیمتر
لک
توجه: برای پوشش فلزی اعداد این جدول در عدد ۰/۷۵ ضرب می‌شوند.
پوشش‌های سقف شیب دار
پوشش روی تیرچه‌ها باید به روش مناسبی مانند یکی از موارد زیر انجام پذیرد:
- ورق‌های فلزی موجدار
- تخته‌های نازک و غوره گل و اندود کاهگل
۱- پوشش فلزی
در این نوع پوشش روی تیرچه‌ها با استفاده از ورق‌های فلزی موجدار پوشانده می‌شود. این ورق‌ها
باید به وسیله پیچ‌های خم شده (پیچ سرخم) و واشرهای لاستیکی جهت آب‌بندی به تیرچه‌ها
۲- پوشش سفالی
در این نوع پوشش روی تیرچه‌ها باید با تخته‌هایی به ضخامت حداقل ۱۰ میلیمتر کاملاً پوشیده
شود. تخته‌ها با میخ‌های چوبی یا فلزی به تیرچه‌ها وصل می‌شوند. زهوار نگهدارنده سفال‌ها باید
توسط میخ به تخته‌ها متصل شود. سفال‌ها باید چنان قرار داده شوند که همپوشانی مناسب جهت
آب‌بندی سقف را داشته باشند.
۳- پوشش غوره گل
در این نوع پوشش روی تیرچه‌ها باید با تخته‌هایی به ضخامت حداقل ۱۰ میلیمتر کاملاً پوشیده
شوند. تخته‌ها باید با میخ‌های چوبی یا فلزی به تیرچه‌ها وصل شوند. روی تخته‌ها با استفاده از غوره
۷۶
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
گل به ضخامت حداکثر ۱۰۰ میلیمتر به طور کامل پوشیده شده و روی غوره گل» اندود کاهگل به
پ) سقف قوسی
سقف قوسی از نوع خشتیء آجری يا چوبی می‌باشد. این سقف‌ها می‌توانند به شکل استوانه‌ای یا
گنبدی ساخته شوند. سقف‌های قوسی روی چارچوب چوبی قرار می‌گیرند که باید به طور مناسب
به آن وصل شوند. پوشش روی این سقف‌ها باید به روش مناسبی مانند اندود کاهگل یا آجر فرش با
ت) سقف‌های استوانه‌ای
- حداقل بلندی قوس‌های استوانه‌ای برای دهانه‌های کناری باید برابر نصف دهانه و برای
دهانه‌های میانی یک سوم دهانه باشد.
- به منظور جذب نیروی رانش افقی باید به یکی از شیوه‌های زیر عمل شود:
۱- چارچوب چوبی در جهت دهانه قوس باید به فاصله هر ۱/۵ متر به وسیله یک عضو افقی
۲- دیوارهای کناری باید به فاصله هر ۱/۵ متر توسط پشت‌بند مناسبی تقویت شوند.
ث) سقف‌های گنبدی
سقف‌های گنبدی باید دارای پلان دایره‌ای یا چند ضلعی منتظم باشند. حداقل بلندی قوس‌های این
نوع سقف‌ها یک سوم دهانه گنبد است. در این قبیل سقف‌ها لازم است یک کلاف چوبی پیوسته بر
روی دیوارها و زیر گنبد تعبیه گردد.
۹-۵-۶-۸ نما
رعایت نکات بند ۱۳-۵-۵-۸ در نماسازی الزامی است.
۱-۵-۶-۸ نعل‌درگاه
برای نصب نعل‌درگاه‌ها علاوه بر ضوابط بند ۱۳-۱-۳-۸ رعایت شرایط ذیل نیز الزامی است:
۷۷
الف) ساختمانهای آجری
۱- در صورت استفاده از کلاف‌های قائم در اطراف بازشوهاء نعل‌درگاه باید به نحو مناسبی به آنها
۲- عرض نعل‌درگاه باید مساوی ضخامت دیوار باشد.
ب) ساختمانهای خشتی و سنگی
۱- نعل‌درگاه می‌تواند از چوب یا خشت باشد. در صورتی که نعل‌درگاه چوبی باشد باید از
چوب‌هایی به قطر یا ضخامت حداقل ۵۰ میلیمتر استفاده شود.
۲- مجموع قطر یا عرض چوب‌های به کار رفته در نعل‌درگاه باید دو سوم ضخامت دیوار را
۳- نعل‌درگاه باید از هر طرف حداقل به اندازه ضخامت دیوار ادامه داشته و در دیوار مهار شود.
۴- نعل‌درگاه خشتی باید به صورت قوسی با حداقل خیز برابر با یک سوم عرض دهانه درگاه
۱-۵-۶-۸ جان‌پناه
رعایت ضوابط بند ۱۴-۱-۳-۸ در مورد جان‌پناه الزامی است.
۱۳-۵-۶۸ دودکش
علاوه بر رعایت ضوابط بند ۱۵-۱-۳-۸ء رعایت نکات زیر نیز برای اجرای دودکش الزامی است:
- حداکثر قطر خارجی دودکش ۲۰۰ میلیمتر می‌باشد.
- در ساختمانهای دارای کلاف چوبیء دودکش باید حداقل ۱۰۰ میلیمتر از عناصر چوبی, کلاف
افقی و قائم یا تیر فاصله داشته باشد و این فاصله باید با عایق جدا کننده مناسب پر شود.
۱۳-۵-۶۸ بادگیر
رعایت ضوابط بند ۱۶-۱-۳-۸ برای بادگیر الزامی است.
۷۸
۶-۸ ساختمانهای بنایی غیرمسلح
۱۳-۵-۶۸ محافظت از سطوح
۱- وجوه خارجی تمام دیوارهای خارجی خشتی باید با اندود کاهگل با ضخامت حداقل ۲۰
میلیمتر پوشیده شود.
۲- دیوارهای سنگی باید با ملات ماسه- سیمان یا ماسه- سیمان- آهک (باتارد) بندکشی گردد.
۳- سطوح کلیه چوب‌هایی که در معرض عوامل جوی قرار دارند. باید با مواد محافظ آغشته یا
۱۵-۵-۶-۸ عایقکاری رطوبتی
در اجرای عایقکاری رطوبتی رعایت موارد بند ۱۶-۵-۵-۸ الزامی است.
۷۹