بررسی لزوم علم متهم به جرم ارتکابی

بررسی لزوم علم متهم به جرم ارتکابی خ. م.: در جلسه قضایی برگزار شده در تاریخ 1401/05/12 در بندرعباس، موضوع بررسی لزوم علم متهم به جرم ارتکابی مورد بررسی قرار گرفت. در این پرونده، متهم به حمل 8 کیلوگرم مواد مخدر از نوع شیشه و 20 کیلوگرم تریاک اقرار کرده، اما ادعا می‌کند که تنها به تریاک علم داشته و از وجود شیشه بی‌خبر بوده است. هیات عالی با استناد به نظریه اداره حقوقی به شماره 1076 و ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، اعلام کرد که در صورتی که علم به تریاک اثبات شود و علم به شیشه وجود نداشته باشد، متهم نمی‌تواند به خاطر حمل شیشه مجازات شود. اما عمل او به عنوان شروع به جرم حمل تریاک قابل مجازات خواهد بود. نظر اکثریت بر این است که علم متهم در تحقق بزه ضروری است و ب. ت. ب. عدم علم به مواد روانگردان، باید فقط به حمل تریاک توجه شود. در مقابل، نظر اقلیت بر این است که ب. ت. ب. علم اجمالی متهم به وجود مواد مخدر و کشف هر دو نوع ماده، باید حکم بر اساس نوع مواد صادر گردد و متهم به حمل هر دو نوع محکوم شود. صورتجلسه نشست قضایی تاریخ برگزاری: 1401/05/12 برگزار شده توسط: استان هرمزگان/ شهر بندر عباس موضوع بررسی لزوم علم متهم به جرم ارتکابی پرسش در پرونده‌ای از متهم میزان 8 کیلوگرم مواد مخدر از نوع شیشه و 20 کیلوگرم تریاک کشف می‌شود. متهم در مقام دفاع در مراحل دادرسی به حمل مواد مخدر اقرار دارد لکن بیان داشته که علم بر تریاک بودن موادها داشته اما نمی‌دانسته ماده مکشوفه شیشه م. ب. والا حاضر به حمل آن نبوده و در مراحل دادرسی همین اقرار را مطرح می‌نماید. سوال اینکه چنانچه برای مقام رسیدگی کننده یقین حاصل گردد که متهم علم به حمل بیست کیلو تریاک داشته لکن به حمل هشت کیلوگرم شیشه علم نداشته، حال به چه نحو می‌بایست اقدام گردد؟ نظر هیات عالی نظریه اداره حقوقی به شماره 1076 مورخ 1401/10/21 به شرح زیر مورد تایید است. مطابق ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 92 برای تحقق جرائم عمدی، علاوه بر علم مرتکب به موضوع جرم، باید قصد او در ارتکاب رفتار مجرمانه احراز شود و لذا در فرض سوال که مرجع قضایی رسیدگی کننده ب. ت. ب. دلایل متقن موجود در پرونده احراز نموده که متهم قصد حمل تریاک را داشته و قصد حمل مواد مخدر از نوع شیشه نداشته است، نمی‌توان او را به صرف رفتار مادی ارتکابی به لحاظ حمل شیشه مجازات نمود، ولیکن با تطبیق فرض سوال با مقررات ماده 122 قانون یاد شده و تبصره آن، عمل ارتکابی از مصادیق شروع به جرم (شروع به جرم حمل تریاک به میزان منظور) بوده و مطابق آن قابل مجازات خواهد بود. ضمناً در خصوص مواد مخدر شیشه مکشوفه باید مطابق مقررات ماده 148 قانون آیین دارسی کیفری مصوب 1392 تعیین تکلیف شود. نظر اکثریت ب. ت. ب. اینکه در موضوع مطروحه علم متهم در تحقق بزه ضروری م. ب. و عنصر روانی در تحقق جرم حمل مواد روان‌گردان ضرورت دارد و از سویی برای قاضی محرز گردیده که متهم علم به وجود مواد روان‌گردان نداشته و نیز ب. ت. ب. میزان مواد روان‌گردان و نوع مجازات مقرر در قانون مبارزه با مواد مخدر و حفظ دماء مسلمین می‌بایست حمل مواد مخدر از نوع تریاک در نظر گرفته شود نه مجازات حمل مواد روان‌گردان از نوع شیشه. نظر اقلیت ب. ت. ب. اینکه متهم در خصوص حمل مواد مخدر علم اجمالی داشته و آنچه که حمل نموده و کشف گردیده علاوه بر تریاک، شیشه نیز م. ب. و قاضی نیز به این علم رسیده که متهم علم به وجود مواد مخدر از نوع تریاک داشته؛ لذا می‌بایست بر اساس نوع مواد حکم صادر نماید و متهم را محکوم به حمل تریاک و شیشه مکشوفه نماید.