تابعیت مشکوک

آیا اشخاص فاقد شناسنامه بدون مراجعه به ثبت احوال می‌توانند مستقیماً علیه اداره ثبت احوال دعوی الزام به صدور شناسنامه نمایند؟ در فرض تردید در تابعیت توسط اداره مذکور آیا چنین دعوایی قابل استماع است یا می‌بایست شورای تامین شهرستان اظهارنظر نموده سپس دادگاه وارد رسیدگی ماهوی گردد؟ نظر هیات عالی در فرض سوال، مرجع احراز واقعه ولادت و احراز هویت و در نهایت صدور سند سجلی، اداره ثبت احوال است؛ لذا در صورتی که بدون مراجعه به اداره مذکور طرح دعوی الزام به صدور شناسنامه گردد و یا به لحاظ تردید در تابعیت، اداره ثبت احوال از صدور شناسنامه امتناع و در اجرای ماده 45 قانون ثبت احوال، فرد را به فرمانداری هدایت نماید، دعوی معنون اقتضای صدور قرار عدم استماع دارد؛ بنابراین نظر اتفاقی در حدی که موافق این دیدگاه است، مطلوب است. نظر اتفاقی در خصوص سوال مطروحه الزام ابتدایی ثبت احوال از طریق دادگاه مورد پذیرش نیست و می‌بایست قرار عدم استماع دعوا صادر گردد؛ زیرا ماده 1 قانون ثبت احوال صراحت دارد که صدور شناسنامه از وظایف ذاتی ثبت احوال است و از طرفی ماده 45 اصلاحی این قانون (هویت و تابعیت) در این خصوص صراحت دارد که باید از طریق شورای تامین تابعیت فرد مشکوک بررسی گردد. در این خصوص رای وحدت رویه 748 دیوان عالی کشور قابل توجه بوده و موید این نظر است که بیان داشته طبق ماده 1 اصلاحی قانون ثبت احوال، صدور شناسنامه برای اتباع ایرانی از وظایف اداره ثبت احوال است، معهذا چنانجه شخصی که فاقد شناسنامه باشد به ادعای ایرانی بودن، الزام اداره ثبت احوال را به صدور شناسنامه برای خود درخواست کند، دعوای او در دادگاه قابل رسیدگی است، لکن الزام اداره ثبت احوال به صدور شناسنامه منوط به آن است که به طریقی که در قانون ثبت احوال پیش بینی شده احراز شود که متقاضی، شرایطی که در آن قانون برای صدور شناسنامه مقرر شده است، از جمله شرایط موضوع ماده 45 اصلاحی قانون (هویت و تابعیت) را دارد یا نه، پذیرش نظر مخالف تالی فاسد دارد؛ بدان معنا که دادگاه باید در ماهیت ورود کرده و رسیدگی کند و در صورت ورود و عدم احراز موضوع، حکم به بطلان دعوا صادر می‌گردد و شخص از دریافت شناسنامه محروم می‌گردد.