مقدمه
تحقیقات در خصوص متهمان مبتلا به
بیماری آلزایمر
خ. م.:
در
صورتجلسه نشست
قضایی مورخ 1397/09/10 در
استان فارس، موضوع بررسی وضعیت متهمان مبتلا به بیماری آلزایمر مورد بحث قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که آیا بیماری آلزایمر به عنوان اختلال
اراده میتواند موجب
توقف تحقیقات به استناد تبصره 2 ماده 13
قانون آیین دادرسی کیفری شود. هیات عالی نظر خود را اینگونه اعلام کرد که در
صورت تشخیص اختلال اراده ناشی از بیماری، تحقیقات متوقف خواهد شد.
اکثریت اعضا بر این عقیده بودند که معمولاً بیماری آلزایمر اختلالی در اراده ایجاد نمیکند و در صورت پیشرفت بیماری، لازم است متهم به
پزشکی قانونی ارجاع شود تا وضعیت هوشیاری و اراده وی مورد بررسی قرار گیرد. در این صورت، اگر اراده مختل شده باشد، تحقیقات متوقف میشود، اما اگر اراده محفوظ باشد، تحقیقات ادامه خواهد یافت. نظر
اقلیت نیز بر این اساس بود که طبق تبصره 2 ماده 13، تنها
جنون موجب توقف تحقیقات است و بیماری آلزایمر به معنای فقدان اراده محسوب نمیشود، بنابراین تحقیقات باید ادامه یابد و توقف آن
جایز نیست.
موضوع
تحقیقات در خصوص متهمان مبتلا به بیماری آلزایمر
پرسش
شخص الف سابقاً دادخواستی در
دادگاه حقوقی مطرح نموده و به عنوان ادله،
اقرار نامه عادی که حکایت از وقوع
عقد بیع فی مابین خواهان و
مورث خواندگان مینماید و ذیل
اقرار نامه توسط اشخاص ب و ج (به عنوان اقرار کننده که خواهران مورث بوده اند) امضاء شده است. شخص ب و ج در دادگاه حقوقی به عنوان شاهد اظهار داشته اند که امضاء ذیل اقرار نامه توسط آنان انجام نشده است و دادگاه به صرف اظهارات نامبردگان (شخص ب و ج) حکم به بی حقی خواهان صادر نموده است و در
دادگاه تجدید نظر قطعی شده است. بعد از چند سال، شخص الف (خواهان) در
دادسرا شکایتی علیه شخص ب و ج به عنوان
شهادت کذب مطرح نموده است و تقاضای انجام
کارشناسی جهت
اثبات اصالت امضاء نامبردگان در ذیل اقرار نامه را نموده است. متهمین پرونده هم اکنون سالخورده میباشند و به بیماری آلزایمر حاد (فراموشی) مبتلا شده اند و بواسطه فراموشی امکان
تحقیق از آنها فراهم نمیباشد. با عنایت به مراتب توصیفی؛
آیا می توان گفت که این بیماری به علت اختلال اراده به مثابه جنون م. ب. و به استناد تبصره 2 ماده 13
قانون آیین دادرسی کیفری تعقیب را متوقف نمود؟ در صورت عدم امکان توقف تحقیقات تکلیف دادسرا چیست؟
نظر
هیئت عالی
چنانچه آلزایمر در حدی است که اختلال در اراده توصیف شود به استناد تبصره 2 ماده 13 ق.آ.د.ک قرار توقف تحقیقات صادر میشود.
نظر اکثریت
به طور معمول آلزایمر بیماری است که موجب اختلال بخشی از فعالیت های مغزی جهت یادآوری اتفاقات گذشته میگردد و معمولاً موجب اختلال در اراده نمیباشد؛ لیکن در مواردی که این بیماری پیشرفته گردد ممکن است در وضعیت روانی بیمار نیز اختلال ایجاد نماید؛ لذا جهت بررسی وضعیت بیمار لازم است به پزشکی قانونی معرفی گردد تا مشخص گردد که آیا بیماری وی به نحوی است که در اراده وی نیز اختلال ایجاد نموده است یا خیر و آیا جهت انجام تحقیقات قضایی دارای هوشیاری م. ب. یا خیر. چنانچه دارای اختلال در اراده یا دارای هوشیاری باشد لازم است که تحقیقات ادامه یابد و بیماری آلزایمر در این موارد از موجبات توقف تحقیقات نمیباشد؛ لیکن چنانچه در نتیجه بیماری آلزایمر اراده وی دچار اختلال شده و فاقد هوشیاری لازم باشد مطابق مفاد تبصره 2 ماده 13 قانون آیین دادرسی کیفری عمل میگردد.
نظر اقلیت
به صراحت تبصره 2 ماده 13 قانون آیین دادرسی کیفری فقط جنون از موجبات توقف تحقیقات م. ب. و ب. ت. ب. اینکه در بیماری آلزایمر شخص فقط توان یادآوری خاطرات گذشته را ندارد و جهت انجام امور جاری دارای اراده میباشد؛ لذا از مصادیق جنون محسوب نمی گردد و لازم است که تحقیقات ادامه یافته و ب. ت. ب. ادله اکتسابی اتخاذ تصمیم نمود و توقف تحقیقات جایز نمیباشد.