مقدمه
تقاضای طلاق
زوجه در
صورت ایجاد
عسر و حرج ناشی از
اعتیاد زوج
خ. م.:
در نشست
قضایی که در تاریخ 1397/08/03 در
استان خراسان جنوبی برگزار شد، موضوع بررسی درخواست طلاق زوجه به دلیل عسر و حرج ناشی از اعتیاد زوج مورد بحث قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که دامنه شمول بند 7
شروط ضمن عقد نکاح در خصوص اعتیاد مضر چیست. هیات عالی به این نتیجه رسید که اعتیاد زوج باید به
گونهای باشد که اساس
زندگی خانوادگی را مختل کرده و ادامه زندگی مشترک را برای زوجه دشوار سازد. مصادیق این اعتیاد شامل اعتیاد به
مواد مخدر، الکل و داروهای روانگردان است، در حالی که باید از تعمیم این مفهوم به موارد مشکوک مانند اعتیاد به فضای مجازی خودداری شود.
اکثریت اعضای هیات بر این نکته تاکید کردند که هر نوع اعتیاد مضر، چه به مواد مخدر و چه به دیگر موارد، میتواند به عنوان مصداق عسر و حرج مورد بررسی قرار گیرد و استمرار اعتیاد نیز شرط لازم است. همچنین، استمرار اعتیاد حتی در صورت ترک در آینده نیز باید مورد توجه قرار گیرد. در مقابل،
اقلیت بر این عقیده بودند که تنها اعتیاد به مواد مخدر مد نظر است و اعتیاد به سایر موارد نیازی به بررسی ندارد. آنها همچنین اشاره کردند که اگر زوجه در زمان
ازدواج از اعتیاد زوج
مطلع بوده باشد، ادعای بعدی او قابل پذیرش نخواهد بود. این نظرات نشاندهنده تنوع دیدگاهها در تفسیر
قانون مدنی و شرایط عسر و حرج در پروندههای طلاق است.
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1397/08/03
برگزار شده توسط: استان خراسان جنوبی/ شهر بیرجند
موضوع
تقاضای طلاق زوجه در صورت ایجاد عسر و حرج ناشی از اعتیاد زوج
پرسش
منظور از اعتیاد مضر و دامنه ی مشمول مصادیق بند 7
شرط ضمن عقد نکاح چیست؟
نظر
هیئت عالی
دامنه شمول بند 7
شروط ضمن عقد نکاح و
سند نکاحیه محدود به ابتلاء زوج به هر گونه اعتیاد مضری است که از نظر عرف جامعه اسلامی و بنا به
تشخیص دادگاه به اساس زندگی خانوادگی خللی وارد آورد و ادامه زندگی مشترک را برای زوجه دشوار کند از قبیل اعتیاد به مواد مخدر سنتی و صنعتی و داروهای روان گردان و الکل،
مشروبات الکلی و نظایر آن، لیکن باید از تسری آن به موارد مشکوک و مردد چون اعتیاد به فضای مجازی، ماهواره، دیدن مسابقات ورزشی و... پرهیز نمود، بند 2 از تبصره
ماده 1130 قانون مدنی(الحاقی مورخ 3/7/79 مجلس
شورای اسلامی و مصوب 81/4/29 مجمع تشخیص مصلحت نظام بیانگر دیدگاه مذکور است.
نظر اکثریت
اولاً در اینجا با لحاظ عام و مطلق بودن، منظور هر اعتیاد مضر است، چه مواد مخدر باشد چه هر نوع اعتیاد دیگر. مثلاً به مشروبات، فضای مجازی و.... چه اینکه در تعریف اعتیاد نمیباشد. اعتیاد وابستگی شدید فرد به مواد یا حالات یا وضعیت خاص م. ب.. از سوی دیگر هر اعتیادی مضر هست چه به خود شخص چه به دیگران.
ثانیاً: احراز اعتیاد شخصی نیست بلکه نوعی است، صرف
اقرار زوج به اعتیاد کافی نیست.
ثالثاً: صرف ابتلاء به اعتیاد کافی نمیباشد. استمرار آن نیز شرط م. ب. و لذا چنانچه ترک شده، شرط
محقق نمیباشد.
رابعاً: مصادیق عسر و حرج بعضاً در بندهای
شرط ضمن عقد قابل هم پوشانی است لیکن انطباق تمام موارد در بندهای مذکور چه بسا که مصداق عسر و حرج نباشد، گرچه دامنه ی شمول عسر و حرج گسترده تر م. ب..
خامساً: صرف تحقّق هر کدام از شروط ضمن عقد از جمله بند 7 شروط مذکور، بدون اینکه موجبات عسر و حرج شود، میتواند ایجاد حق برای زوجه ایجاد کند.
سادساً: چنانچه زوج در ابتدای ازدواج اعتیاد داشته و زوجه با همان وضعیت ازدواج کرده است، استمرار آن و در حالی که پس از آن ادعای مضر بودن از سوی زوجه مطرح شود، قابل پذیرش م. ب..
سابعاً: اجتهاد در قضاوت،
رجوع به عرف و در نظر گرفتن شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی
ایجاب می کند که شخص دادگاه مهمترین ملاک باشد و مطلق بودن قانون به لحاظ ماهیت تقنینی و قانونگذاری، ایجاب می کند، دادگاه اختیار تشخیص و تطبیق و بهتر و مناسب تر را داشته باشد.
نظر اقلیت
اولاً اینجا منظور هر اعتیادی نیست، با لحاظ سوابق قانونگذاری منظور، تنها اعتیاد به مواد مخدر م. ب. چنانکه در بند ب ماده ی 1130
قانون مدنی ابتلا ب. غ. مواد مخدر م. ب..
ثانیاً: تعیین مصادیق شخصی است و به نظر قاضی و خود شخص م. ب.. چنانچه شخصی
اعتراف کند که معتاد است، دیگر دادگاه نیاز به بررسی ندارد.
ثالثاً: صرف اعتیاد و ابتلاء کافی است حتی اگر ترک کند.
رابعاً: در صورتی شروط ضمن عقد از جمله شرط بند 7 موجب ایجاد حق برای زوجه میگردد که موجبات عسر و حرج نیز باشد.
خامساً: اگر زوجه با وضعیت اعتیاد ازدواج کرده، ادعای بعدی زوجه به استمرار آن و مضر بودن قابل استماع نیست.