تکلیف دادگاه به جبران خسارت

در صورتی که پرونده در دادگاه نظامی با کیفرخواست مطرح شود و نظر دادگاه به برائت متهم باشد، آیا دادگاه تکلیفی به جبران خسارت وارده به شاکی در صورت درخواست شاکی دارد ؟ اگر پاسخ مثبت است و در خصوص جبران خسارت تکلیف دارد، نحوه ارائه درخواست از سوی شاکی باید چگونه باشد؟ نظر هیات عالی گرچه مطابق ماده 20 قانون آیین دادرسی کیفری دادگاه در موارد صدور حکم به موقوفی تعقیب پیگرد و به برائت ملزم به رسیدگی و صدور حکم راجع به ضرر و زیان ناشی از جرم است لکن دادگاه الزام به رسیدگی و صدور حکم راجع به ضرر و زیان، مستلزم صدور حکم به محکومیت راجع به این بخش نیست و ممکن است دادگاه حکم به بی حقی صادر نماید. رسیدگی دادگاه در این بخش مستلزم تقدیم دادخواست است (مگر در سرقت و کلاهبرداری و جرایم مصرح در قانون). صدور حکم به محکومیت راجع به ضرر و زیان مستلزم احراز استناد خسارت به رفتار متهم است و در فرض صدور حکم برائت، احراز این استناد دشوار است و نیاز به استدلال دارد. نظر اکثریت ب. ت. ب. اینکه ماده 20 قانون ایین دادرسی کیفری دادگاه را مکلف به رسیدگی به دعوای خصوصی کرده است ولی این ماده را باید در کنار ماده 15 همین قانون تفسیر کرد که حسب مقرره انتهایی ماده 15، مطالبه ضرر و زیان و رسیدگی به آن مستلزم رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی است و لذا بر اساس این ماده باید شاکی طبق مقررات آیین دادرسی مدنی دادخواست ضرر و زیان مطرح کند و صرف درخواست وی کفایت نمی کند. ضمن اینکه رسیدگی به ضرر و زیان در دادگاه کیفری یک امر استثنایی است و اقدام به آن باید تصریح شده باشد کما اینکه در بحث سرقت و کلاهبرداری چنین چیزی مقرر شده است. در ماده 689 قانون مجازات اسلامی نیز زمانی دادگاه را ملزم به جبران خسارت دانسته شده که تخریب و تحریق و. .. برای دادگاه محرز شود و الا اگر نظر دادگاه بر برائت متهم باشد، دادگاه تکلیفی به جبران خسارت ندارد. بنابراین تا زمانی که شاکی دادخواست ضرر و زیان بر اساس آیین دادرسی مدنی نداده باشد، مفاد ماده 20 آیین دادرسی کیفری شامل او نمی شود. نظر اقلیت به نظر می‌رسد که می توان به درخواست شاکی نیز بر اساس ماده 20 قانون آیین دادرسی کیفری ترتیب اثر داد و با تفسیر قوانین به نفع شاکی و برای جلوگیری از اطاله دادرسی از طریق ارشاد شاکی به ارائه دادخواست حقوقی بعد از مدت طولانی، می توان بدون ارائه درخواست حکم به جبران ضرر و زیان شاکی کرد.