جرم مشهود در فضای مجازی

جرم مشهود در فضای مجازی خ. م.: در نشست قضایی که در تاریخ 28 بهمن 1399 در استان گلستان برگزار شد، موضوع بررسی جرایم مشهود در فضای مجازی مورد بحث قرار گرفت و پرسش‌هایی درباره مصادیق این جرایم و ملاک مشهود بودن آنها مطرح شد. هیات عالی به این نتیجه رسید که ب. ت. ب. عدم وجود مقرره خاص در خصوص جرایم مشهود و غیرمشهود در فضای مجازی و بر اساس ماده 687 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، باید به ماده 45 این قانون مراجعه کرد. اکثریت اعضای هیات معتقدند که جرایم مشهود از نظر ماهیت تفاوتی با جرایم غیرمشهود ندارند و در صورتی که ضابطین جرم را مشاهده کنند، این جرایم به عنوان مشهود تلقی می‌شوند. این جرایم همچنین به دو دسته واقعی و فرضی تقسیم می‌شوند. در مقابل، اقلیت بر این باورند که در فضای مجازی جرایم مشهود وجود ندارد، زیرا ماده 45 قانون مذکور به اعمال فیزیکی اشاره دارد و قانونگذار در ماده 669 همین قانون به شرایط فوری برای حفاظت از داده‌ها پرداخته که این امر نشان‌دهنده عدم پذیرش جرایم مشهود در فضای مجازی است. صورتجلسه نشست قضایی تاریخ برگزاری: 1399/11/28 برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر گنبدکاووس موضوع جرم مشهود در فضای مجازی پرسش ب. ت. ب. مصادیق جرم مشهود به شرح مذکور در ماده 45 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 بیان فرمایید؟ الف: چه جرایمی در فضای مجازی جرم مشهود محسوب می‌شود؟ ب: ملاک مشهود بودن جرم در فضای مجازی چیست؟ نظر هیات عالی ب. ت. ب. اینکه مقرره خاصی در خصوص جرایم مشهود و غیر مشهود در فضای مجازی پیش‌بینی نشده نتیجتاً ب. ت. ب. ماده 687 آ.د.ک ملاک ماده 45 قانون مرقوم است. مثلاً در صورت تشکیل گشت سایبری از سوی ضابطین چنانچه جرم سایبری در مرعی و منظر مامورین مذکور رخ دهد از مصادیق جرم مشهود تلقی می‌شود. نظر اکثریت جرایم مشهود از نظر ماهیت تفاوتی با جرایم غیرمشهود ندارند. در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 زمانی که جرم به صورت مشهود رخ می‌دهد به سه منظور الف: حفظ نظم عمومی ب: جلوگیری از فرار مرتکب ج: حفظ ادله و مدارک و مستندات ایجاب می‌نماید تا ضابطین دادگستری اختیارات بیشتر داشته باشند و مرتکب جرم را دستگیر و اقدامات لازم را برای جمع آوری و حفظ ادله انجام دهند. ب. ت. ب. اینکه که در قانون جرایم رایانه‌ای مصوب 1388 و آیین دادرسی جرایم رایانه‌ای مقرره‌ای در خصوص تفکیک بین جرایم مشهود و غیرمشهود در فضای مجازی وجود ندارد و حسب صراحت ماده 687 قانون آیین دادرسی کیفری (بخش رایانه‌ای) که به صراحت بیان می‌دارد که در مواردی که در این بخش برای رسیدگی به جرایم رایانه‌ای مقررات خاصی از جهت آیین دادرسی کیفری پیش بینی نشده است، تابع مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری است. لذا ب. ت. ب. این که مقرره خاصی در خصوص جرایم مشهود و غیرمشهود در فضای مجازی پیش بینی نشده است باید به عمومات قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 یعنی همان ماده 45 قانون رجوع کنیم و چنانچه رفتار ارتکابی با هر یک از بندهای مذکور در ماده 45 تطبیق داشته باشد جرم را مشهود تلقی می‌کنیم و در غیر آن موارد جرم را غیرمشهود تلقی می‌کنیم. و در خصوص اینکه ملاک مشهود بودن در فضای مجازی چیست باید دقت گردد که جرایم مشهود به دو دسته تقسیم می‌شوند: الف- جرم مشهود واقعی یا موضوعی: عمل مجرمانه در حضور ضابطین دادگستری یا بلافاصله پس از وقوع، خود جرم یا آثار جرم مورد مشاهده‌ی مامورین واقع گردد. ب- جرم مشهود فرضی (حکمی): عمل مجرمانه حقیقتاً مشهود نیست ولی قانونگذار به علت وضعیت خاص وقوع، آنها را مشهود تلقی می‌کند. ب. ت. ب. این موارد مشاهده می‌گردد قانونگذار ملاک و معیار خاصی را مشخص نکرده است که رفتارها را با آن به سنجیم بلکه به صورت مصداقی بیان نموده است و اگر رفتارها با هر یک از مصادیق تطبیق داشه باشد جرم مشهود است و در غیر این صورت جرم غیرمشهود م. ب.. نظر اقلیت در فضای مجازی جرم مشهود نداریم. چرا که اگر دقت کنیم ماده 45 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 برای اعمال فیزیکی و خارج از فضای مجازی است و قانونگذار محترم در ماده 669 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 بیان می‌دارد در شرایط فوری ضابطین می‌‌توانند دستور حفاظت از داده را صادر کنند که این ماده موید این م. ب. که قانونگذار محترم جرم مشهود در فضای مجازی را نپذیرفته است چرا که اگر پذیرفته بود ضابطین حسب صراحت مواد 44 و 45 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 این اجازه را داشتند که در موارد فوری دستور حفاظت داده‌ها را بدهند و نیازی به تکرار این موضوع در ماده 669 قانون مذکور نبود لذا مشخص می‌گردد که در فضای مجازی جرم مشهود نداریم.