نشست قضایی
قابلیت تعقیب و مجازات خشونت گفتاری در نظام کیفری ایران
#خشونت #مجازات #توهین #جرم #تشخیص #اکثریت #سند #اقلیت #مخاطب #قضات #تفکیک #صورتجلسه #هتک_حرمت #اجبار #اقرار #شهادت #مراجع_قضائی #قانون_نظارت #محقق #تعقیب #تهدید #قضایی #افتراء #استان #امنیت #جرایم
خلاصه
این نشست به بررسی قابلیت تعقیب و مجازات خشونت گفتاری در حقوق کیفری ایران میپردازد. پرسش این بود که آیا خشونت گفتاری صرفاً محدود به توهین و تهدید است یا وصف مستقل دارد. نظر هیات عالی این است که خشونت گفتاری میتواند از طریق گفتار، کردار و نوشتار محقق شده و معیار آن عرف است.
اصلِ حقوقی: خشونت گفتاری در صورتی که با عناوین مجرمانه مانند توهین، تهدید یا افترا منطبق شود یا بر اساس عرف جامعه دارای وصف مجرمانه باشد، قابل تعقیب و مجازات است.
مستند: مواد 513، 514، 608 و 609 قانون مجازات اسلامی، قانون استفساریه نسبت به کلمه اهانت، توهین و یا هتک حرمت مصوب 1379، سند امنیت قضایی مصوب 1399
کلیدواژهها: خشونت گفتاری، توهین، تهدید، افترا، نظام کیفری ایران، سند امنیت قضایی
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
مقدمه
قابلیت
تعقیب و
مجازات خشونت گفتاری در نظام کیفری ایران
خ. م.:
در نشست
قضایی که در تاریخ 23 تیرماه 1401 در
استان مازندران برگزار شد، موضوع قابلیت تعقیب و مجازات خشونت گفتاری در نظام کیفری ایران مورد بررسی قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که آیا خشونت گفتاری در نظام حقوقی ایران دارای وصف کیفری است و آیا این مفهوم تنها به
توهین،
تهدید و
افتراء محدود میشود یا میتواند شامل موارد دیگری نیز باشد. نظر هیات عالی بر این اساس بود که خشونت گفتاری میتواند به عنوان توهین از طریق گفتار، کردار و نوشتار در نظر گرفته شود و معیار
تشخیص آن عرفیات جامعه است.
اکثریت اعضا بر
تفکیک خشونت گفتاری از توهین تاکید کردند و به بخشنامه
سند امنیت قضایی (مصوب 1399) اشاره نمودند که خشونت گفتاری را بهصورت مستقل از توهین معرفی کرده و بر ممنوعیت آن تاکید دارد. همچنین بیان شد که خشونت کلامی تا زمانی که با عناوین مجرمانه قابل انطباق نباشد، جرم محسوب نمیشود و رابطه آن با
جرایم عمومی، خصوص مطلق است. نظر
اقلیت به این نکته اشاره داشت که برخی از توهینها لزوماً خشونت گفتاری نیستند و تهدید نیز میتواند به شکل عملی بروز کند. این مباحث به روشنی ابعاد مختلف خشونت گفتاری و ارتباط آن با نظام کیفری ایران را تبیین کردند.
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1401/04/23
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر محمود آباد
موضوع
قابلیت تعقیب و مجازات خشونت گفتاری در نظام کیفری ایران
پرسش
آیا خشونت گفتاری در نظام حقوقی ایران وصف کیفری دارد؟ آیا منظور از خشونت گفتاری همان توهین، تهدید، افتراء است یا میتواند غیر از اینها نیز باشد؟
نظر هیات عالی
ب. ت. ب. قانون استفساریه نسبت به کلمه اهانت، توهین و یا
هتک حرمت مندرج در مقررات جزایی مواد 513، 514، 608 و 609 مصوب 1379 توهین میتواند از طریق گفتار، کردار و نوشتار صورت پذیرد و معیار در تشخیص رفتار توهینآمیز عرفیات جامعه با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی و موقعیت اشخاص است و لذا در توهین گفتاری، رکیک بودن عین الفاظ نظیر خشونت در گفتار نیز میتواند حسب شرایط عرفی توهین محسوب شود؛ بدیهی است که صرف عدم رعایت نزاکت در گفتار که جنبه غیر اخلاقی دارد و غالباً متاثر از خلقیات فردی است از لحاظ عرفی توهین محسوب نمیشود.
نظر اکثریت
1- خشونت گفتاری متفاوت از صرف توهین است و در بخشنامه سند امنیت قضایی (مصوب 1399رییس قوه قضاییه)، قبل از این واژه، عبارت رفتار توام با توهین هم قید شده است. ماده 20 بخشنامه بیان داشته است: «هرگونه شکنجه جسمی یا روحی،
اجبار به
اقرار یا ادای
شهادت یا ارائه اطلاعات، رفتار توام با توهین و تحقیر کلامی یا عملی، خشونت گفتاری یا فیزیکی و آزار جنسی یا هتک حیثیت و آبروی اشخاص مذکور از هر نوع و همچنین هرگونه تهدید، اعمال فشار و محدودیت بر خود فرد یا خانواده و نزدیکان اشخاص فوق، در هر شرایطی مطلقاً ممنوع است و نتایج حاصل از آن نیز قابل استناد در مراجع قضایی نیست.» بنابراین خشونت کلامی یا گفتاری در این بخشنامه مستقل از توهین و متفاوت از توهین بیان شده است.
2- صرف خشونت کلامی در نظام کیفری ایران، تا زمانی که با یکی از عناوین مجرمانه مانند توهین، تهدید، افتراء و مزاحمت، قابل انطباق نباشد، جرم نیست. تشخیص موضوع با «عرف» است و نظر عرف در این مورد ب. ت. ب. عامل زمان و مکان، طبقه اجتماعی و شخصیت
مخاطب و نیز موقعیت خاصی که رفتار موردنظر در آن ارتکاب یافته است، مشخص میشود. در واقع، رابطه خشونت گفتاری با این جرایم عموم خصوص مطلق است؛ یعنی هر توهین، تهدید، افتراء (
جرم)، دربردارنده خشونت کلامی است اما هر خشونت کلامی، وصف کیفری ندارد. در نتیجه، خشونت کلامی نسبت به متهم حتی اگر توهینآمیز نباشد، از نظر بخشنامه، ممنوع است. مانند آنکه به متهم گفته شود: «بتمرگ سرجات». این موارد اگرچه جرم نیست، اما میتواند مصداق، تخلفات انتظامی باشد.
ماده 12 قانون نظارت بر رفتار قضات که به این موضوع اشاره دارد بیان میدارد: «منظور از عمل خلاف عرف مسلم
قضات موضوع تبصره بند 6 ماده 17 قانون هر فعل یا ترک فعلی است که موجب تخفیف جایگاه قاضی یا ایجاد بدبینی یا بیاعتمادی مردم نسبت به دستگاه قضایی گردد؛ مانند استعمال الفاظ نامناسب با شان قضایی، تندخویی نسبت به مراجعین یا همکاران دفتری و قضایی، استفاده از لباس نامناسب و غیرمتعارف در ملاء عام یا محل کار، ارتباط نامتعارف با طرف پرونده وکلاء یا کارشناسان، همنشینی با افراد ناباب و کسانی که دارای سوء شهرت هستند.»
3- اگرچه صرف خشونت کلامی در نظام کیفری ایران، تا زمانی که با یکی از عناوین مجرمانه، مانند توهین، تهدید، افتراء و مزاحمت، قابل انطباق نباشد، جرم نیست، اما رابطه خشونت کلامی با جرایم، لزوما عموم و خصوص مطلق نیست و در برخی موارد، میتواند عموم و خصوص من وجه باشد؛ زیرا توهین ممکن است با لفظ نباشد تا خشونت کلامی شکل گیرد؛ بلکه با رفتار توهینآمیز باشد. در این فرض، گفتار یا کلامی بیان نشده است تا خشونت کلامی،
محقق شود.
نظر اقلیت
بعضی توهینها لزوماً خشونت گفتاری نیستند؛ مانند گفتن عبارت عجب پدرسوختهای هستی! همراه با خنده و بدون بالا رفتن تن صدا که توهین هست اما خشونت گفتاری نیست. علاوه بر این تهدید هم همواره مصداق خشونت کلامی یا گفتاری نیست؛ بلکه میتواند تهدید عملی باشد. مانند موردی که شخص به نشانه تهدید بدون آنکه چیزی بگوید، به مخاطب نشان دهد که اسلحه یا چاقو دارد و یا رفتار وی به نوعی متضمن تهدید باشد.