نظر مشورتی 7/1106 مورخ 1381/05/23 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص امکان یا عدم امکان جایگزین نمودن مجازات حبس و جزای نقدی بجای تبعید و تعیین میزان آن توسط دادگاه ، موضوع ماده 20

سؤال: آيا تبعيد مقرر در ماده 20 قانون مجازات اسلامي حد است و آيا قابل تبديل به حبس يا جزاي نقدي است و در صورت امكان پذير بودن آيا مدت حبس يا ميزان جزاي نقدي جايگزين تبعيد معلوم است؟ نظريه اداره كل حقوقي قوه قضاييه اولاً، تبعيد اختصاصاً مجازات حد نيست بلكه در ماده 20 قانون مجازات اسلامي (*) اين كلمه مرادف با اقامت اجباري استعمال شده است. ثانياً، هرچند قانونگذار در صورت فراهم بودن موجبات تبديل تبعيد به حبس يا جزاي نقدي مدت حبس يا جزاي نقدي را معين نكرده، اما علي القاعده، اختيار دادگاه، در اين خصوص، نمي تواند مطلق و نامحدود باشد به نظر مي رسد، در صورت تبديل تبعيد به حبس، ميزان حبس نبايد بيشتر از مدت اقامت اجباري باشد و مقدار جزاي نقدي نيز بايد متناسب با مدت تبعيد و نوع جرم ارتكابي، تعيين گردد و همان طور كه در ماده 20 قانون مرقوم به تناسب مدت اقامت اجباري و يا ممنوعيت از اقامت، با جرم ارتكابي و خصوصيات مجرم، تصريح گرديده، در مجازات تبديل شده نيز بايد اين تناسب و توازن، ملحوظ قرار گيرد. تبعيد به عنوان حد مانند ساير حدود است و قابل تبديل به جزاي نقدي يا حبس نيست و تبعيد مقرر درماده 138 قانون مجازات اسلامي (*) تبعيدي است به عنوان حد كه در مورد معين تعيين شده، و بنابراين قابل تبديل به جزاي نقدي و حبس نيست. * ـ ماده 20 قانون مجازات اسلامي مصوب 1370: محرو ميت از بعض يا همه حقوق اجتماعي و اقامت اِجباري در نقطه معيّن يا ممنوعيت از اقامت در محل معيّن بايد متناسب با جرم و خصوصيات مجرم در مدت معين باشد. درصورتي كه محكوم به تبعيد يا اقامت اِجباري در نقطه اي يا ممنوعيت از اقامت در نقطه معيّن دراثناي اجراي حكم، محل را ترك كند و يا به نقطه ممنوعه بازگردد، دادگاه مي تواند با پيشنهاد دادسراي مُجري حكم، مجازات مذكور را تبديل به جزاي نقدي و يا زندان نمايد. *- ماده 138 قانون مجازات اسلامي مصوب 1370: حدّ قوّادي براي مرد هفتاد و پنج تازيانه و تبعيد از محل به مدت 3 ماه تا يك سال است و براي زن فقط هفتاد و پنج تازيانه است.