پرسش: تکلیف دادگاه در رسیدگی همزمان به دعوای مطالبه ثمن (دارای شرط داوری) و اعسار چیست؟
پاسخ: دادگاه باید ابتدا به دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی رسیدگی و تعیین تکلیف کند.
به زبانِ ساده
خواهان برای مطالبه پول، همزمان درخواست کرده بود از پرداخت هزینه دادرسی معاف شود یا آن را نپردازد، و در قرارداد نیز شرط داوری وجود داشت. نظر مشورتی میگوید دادگاه ابتدا باید وضعیت هزینه دادرسی را از طریق رسیدگی به اعسار روشن کند؛ بررسی شرط داوری در دعوای اصلی بعد از تعیین تکلیف این موضوع قرار میگیرد.
چه کسی: نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ پرسشکننده در متن مشخص نشده است. طرف فرضی دعوا، خواهانِ مطالبه ثمن و اعسار است؛ طرف مقابل در متن معرفی نشده است.
چگونه: پرسش درباره ترتیب رسیدگی به دعوای اعسار و دعوای مطالبه ثمن در صورت وجود شرط داوری مطرح شده است. اداره کل حقوقی اعلام کرده دادگاه باید ابتدا به اعسار رسیدگی و تعیین تکلیف کند.
چرا مهم است: این نظر برای خواهانها و دادگاهها مهم است تا ترتیب رسیدگی به هزینه دادرسی و دعوای مشمول شرط داوری روشن باشد.
قوانینِ مرتبط: نامطمئن؛ متن به ماده یا قانون مشخصی استناد نکرده است.
مفاهیمِ حقوقی: مطالبه ثمن، اعسار، هزینه دادرسی، شرط داوری، صلاحیت داور، قرار عدم استماع دعوا
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
اگر خواهان همزمان دعوای مطالبه ثمن و اعسار از هزینه دادرسی را مطرح کند و دعوای اصلی مشمول شرط داوری باشد، دادگاه ابتدا چه کند؟
ابتدا باید به دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی رسیدگی و درباره آن تعیین تکلیف کند.
آیا وجود شرط داوری مانع رسیدگی به دعوای اعسار میشود؟
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
خواهان در يك دادخواست، دو دعواي مطالبه ثمن و اعسار از پرداخت هزينه دادرسي مطرح ميكند. در زمان رسيدگي به دعواي اعسار، احراز ميشود به سبب وجود شرط داوري، رسيدگي به دعواي مطالبه ثمن در صلاحيت داور است؛ در اين صورت، آيا دادگاه بايد به دعواي اعسار رسيدگي و اتخاذ تصميم كند و پس از قطعيت حكم اعسار، قرار عدم استماع دعواي مطالبه ثمن (به جهت وجود شرط داوري) را صادر كند و يا اينكه به جهت شرط داوري، دعواي اعسار نيز قابل استماع در دادگاه نميباشد و دادگاه بايد قرار عدم استماع دعواي مطالبه ثمن و دعواي اعسار را صادر كند؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
احراز وجود يا فقدان شرط داوري جزو اموري است كه در رسيدگي به اصل دعوا مورد بررسي قرار ميگيرد؛ در حالي كه ورود به اين رسيدگي مستلزم تعيين تكليف نسبت به هزينه دادرسي است؛ بنابراين در فرض سؤال كه خواهان دعواي مطالبه ثمن و اعسار از پرداخت هزينه دادرسي را مطرح كرده و مشخص شده است كه به سبب وجود شرط داوري، رسيدگي به دعوا در صلاحيت داور است، دادگاه بايد ابتدا در خصوص دعواي اعسار از پرداخت هزينه دادرسي رسيدگي و تعيين تكليف كند.
نظریه مشورتی شماره 7/1402/1161 مورخ 1403/02/15
موضوع استعلام درباره بررسی صلاحیترسیدگی به دو دعوای مطرح شده از سوی خواهان است: یکی مطالبه ثمن و دیگری اعسار از پرداخت هزینه دادرسی. این مسئله در شرایطی مطرح شده که وجود شرط داوری در پرونده مشخص شده است. پرسش این است که آیا دادگاه باید ابتدا به دعوای اعسار رسیدگی کند و پس از صدور حکم، قرار عدم استماع دعوای مطالبه ثمن را صادر نماید، یا اینکه به دلیل وجود شرط داوری، رسیدگی به دعوای اعسار نیز غیرقابل استماع است. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که بررسی وجود یا عدم وجود شرط داوری در رسیدگی به اصل دعوا انجام میشود. بنابراین، دادگاه باید ابتدا به دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی رسیدگی و تعیین تکلیف کند، پیش از آنکه به دعوای مطالبه ثمن بپردازد.
تاریخ نظریه: 1403/02/15
شماره نظریه: 7/1402/1161
شماره پرونده: 1402-127-1161ح
احراز وجود یا فقدان شرط داوری جزو اموری است که در رسیدگی به اصل دعوا مورد بررسی قرار میگیرد؛ در حالی که ورود به این رسیدگی مستلزم تعیین تکلیف نسبت به هزینه دادرسی است؛ بنابراین در فرض سوال که خواهان دعوای مطالبه ثمن و اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را مطرح کرده و مشخص شده است که به سبب وجود شرط داوری، رسیدگی به دعوا در صلاحیت داور است، دادگاه باید ابتدا در خصوص دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی رسیدگی و تعیین تکلیف کند.