پرسش: آیا فروش قسمت معینی از ملک مشاع توسط یکی از مالکین صحیح است و میتوان سایر مالکین را ملزم به انتقال کرد؟
پاسخ: فروش سهم مشاع صحیح است، اما فروش قسمت معینی از ملک به صورت مفروز بدون رضایت سایر مالکین نسبت به سهم آنان نادرست است.
به زبانِ ساده
خریدار، بخشی معین از یک ملک مشاع را خریداری کرده و خواسته بود آن را به سهمهای مشاع تبدیل کنند و از همه مالکان سند بگیرند. اداره حقوقی گفته مالک میتواند سهم مشاع خودش را بفروشد، اما فروش قسمت مشخصی از کل ملک، نسبت به سهم سایر مالکان درست نیست. بنابراین صرف این معامله، دیگر مالکان را متعهد به انتقال آن قسمت نمیکند.
چه کسی: نظریه از اداره کل حقوقی قوه قضائیه صادر شده است. در پرسش، خریدار «الف»، فروشنده «ب» و دیگر مالکان مشاع مطرحاند؛ خریدار از فروشنده و سپس از همه مالکان درخواست انتقال رسمی کرده است.
چگونه: پس از رد دعوای نخستِ خریدار برای الزام فروشنده به تنظیم سند، او دعوای دیگری علیه همه مالکان مطرح کرد. اداره حقوقی میان فروش سهم مشاع و فروش قسمت معین و مفروزِ ملک تفاوت گذاشت و فروش نوع دوم را نسبت به سهم دیگر مالکان نادرست دانست.
چرا مهم است: این نظر برای خریداران و مالکان املاک مشاع مهم است تا بدانند فروش سهم خود چه تفاوتی با فروش قسمت مشخصی از کل ملک دارد.
قوانینِ مرتبط: نامطمئن؛ در متن ماده یا نام قانون مشخصی ذکر نشده است.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
سؤال ـ فرد الف مقدار 26 متر از پلاك ثبتي 550/1 را به موجب سند عادي از فرد «ب» خريداري نموده است مالكيت «ب» در پلاك مذكور به صورت مشاعي بوده و مالكين ديگر دارد. در قرارداد تنظيمي فروشنده ملزم به انتقال رسمي مورد معامله شده و خريدار به همين عنوان دادخواست الزام فروشنده را به تنظيم سند رسمي تقديم دادگاه كرده است. دادگاه به اين استدلال كه مالكيت مالكين مشاعي است و مورد معامله به صورت مفروز فروخته شده دعوي مطروحه را مردود اعلام نموده و خريدار در دفعه بعد دادخواست به طرفيت تمامي مالكين مشاعي پلاك مذكور تقديم نموده و خواهان محاسبه و تعيين سهم مشاعي ايشان از پلاك مورد اشاره با ارجاع امر به كارشناسي و الزام مالكين به انتقال رسمي ميزان سهم مشخص شده، گرديده است آيا تبديل مقدار معين شده بر مبناي متر مربع به سهام مشاعي و سپس الزام مالكين مشاعي به انتقال سهم تبديلي صحيح است؟
و آيا با عنايت به اينكه مورد معامله به صورت مفروز قيد شده و ديگر مالكين مشاعي تعهدي به انتقال مورد معامله نكرده اند، مي توان آنان را ملزم به انتقال مورد معامله به شكل مذكور نمود؟
نظر: فروشسهم مشاع از ناحيه مالك مشاعي اعم از اينكه تمام سهم مشاع خود را بفروشد يا فقط قسمتي از آن را فاقد اشكال است زيرا خريدار به ميزان سهم مشاع مورد معامله در هر ذره ملك شريك خواهد بود ولي اگر مالك مشاعي قسمت معيني از كل ملك را به صورت مفروز كه داراي ابعاد و مشخصات معلوم باشد، بفروشد معامله نسبت به سهم ساير مالكين در آن قسمت مشخص و معين نادرست است.
بنابر اين چنانچه مورد معامله يعني مقدار 26 متر مربع زمين از پلاك 550/1 را به طور مفروز و در يك نقطه معين فروخته باشد كه ظاهر سند عادي به همين ترتيب است، به لحاظ اينكه اولاً پلاك مذكور بين مالكين افراز نشده است و يكي از مالكين نمي تواند قسمتي از آن را شخصاً مفروز نموده و بفروشد و ثانياً ـ مالكيت ساير مالكين در هر ذره مورد معامله به صورت اشاعه وجود دارد نمي توان چنين معامله اي را صحيح تلقي نمود ولذا نه تبديل آن به سهم مشاعي مقدور است و نه خريدار مي تواند مالكين را ملزم به انتقال آن نمايد.
اما اگر مالك مشاعي ملك مذكور از سهم مشاع خود مقدار 26 متر مربع را به طور مشاع فروخته باشد مثلاً اگر فروشنده مالك يك دانگ مشاع ملك بوده و اين يك دانگ معادل صد متر مربع به صورت مشاع در كل ملك باشد مالك مي تواند مقدار 26 متر مربع مشاع از 100 متر مربع يك دانگ مشاع از شش دانگ پلاك موصوف را بفروشد در اين صورت چنانچه مبايعه نامه از جهات ديگر به نظر دادگاه صحيح باشد مي تواند فروشنده را به انتقال مورد معامله به شكلي كه در بالا به آن اشاره شد، ملزم نمايد و به اين ترتيب نيازي به دخالت ساير مالكين نخواهد بود.