پرسش: نحوه تقاضا و تقویم ضرر و زیان معنوی چگونه است؟
پاسخ: شاکی میتواند جبران تمام ضرر و زیانهای مادی و معنوی را مطالبه کند و دادگاه برای تقویم خسارت مالی زیان معنوی با اخذ نظر کارشناس اقدام میکند.
به زبانِ ساده
شاکی میتواند برای صدمات روحی یا لطمه به اعتبار خود و خانوادهاش که از جرم ناشی شده، جبران بخواهد. جبران ممکن است مالی باشد یا به شکلهایی مانند عذرخواهی و درج حکم در جراید انجام شود.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه صادرکننده نظر مشورتی است؛ شاکی مطالبهکننده و دادگاه مرجع تصمیمگیری است.
چگونه: اداره حقوقی با استناد به ماده ۱۴ و تبصره ۱ آن، امکان مطالبه زیان معنوی و شیوههای جبران و تقویم آن را توضیح داده است.
چرا مهم است: این نظر برای شاکیانی مفید است که میخواهند خسارت معنوی ناشی از جرم را مطالبه کنند.
قوانینِ مرتبط: ماده ۱۴ و تبصره ۱ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲.
مفاهیمِ حقوقی: ضرر و زیان ناشی از جرم، زیان معنوی، صدمات روحی، هتک حیثیت، جبران خسارت، کارشناسی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
زیان معنوی ناشی از جرم چگونه مطالبه میشود؟
شاکی میتواند جبران زیان معنوی را مطالبه کند و دادگاه میتواند به جبران مالی یا راههای دیگری مانند عذرخواهی و درج حکم در جراید حکم دهد.
خسارت مالیِ زیان معنوی چگونه تقویم میشود؟
دادگاه میتواند برای تقویم آن از نظر کارشناس استفاده کند.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
سؤال
نحوه تقديم ضرروزيان معنوي چگونه است؟
نظريه اداره كل حقوقي قوه قضاييه
مطابق ماده 14 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، شاكي مي تواند جبران تمام ضرر و زيان هاي مادي و معنوي و... ناشي از جرم را مطالبه نمايد و تبصره 1 اين ماده، زيان معنوي را تعريف نموده و بيان داشته كه «زيان معنوي عبارت از صدمات روحي يا هتك حيثيت و اعتبار شخصي و خانوادگي يا اجتماعي است. دادگاه مي تواند علاوه بر صدور حكم به جبران خسارت مالي به رفع زيان به طرق ديگر از قبيل اقدام به عذرخواهي و درج حكم در جرايد و امثال آن حكم نمايد». براي تقويم خسارت مالي زيان معنوي، دادگاه مي تواند با اخذ نظر كارشناس به نحوي كه در اين تبصره آمده اقدام نمايد.
نظریه مشورتی شماره 7/93/1048 مورخ 1393/05/04
موضوع استعلام درباره حق شاکی در مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم و نحوه ارائه مدارک به شعبه بازپرسی است. بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، مطابق ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، شاکی میتواند جبران تمامی ضرر و زیانهای مادی و معنوی ناشی از جرم را درخواست کند. همچنین، برای تعیین میزان خسارت مالی زیان معنوی، دادگاه میتواند با جلب نظر کارشناس اقدام کند. به علاوه، طبق ماده 15 همان قانون، شاکی میتواند تصویر مدارک خ. ر. ب. شعبه بازپرسی ارائه دهد. اما «دادخواست» به عنوان ابزاری برای مطالبه ضرر و زیان، مختص محاکم است و شاکی خصوصی نمیتواند دادخواست خ. ر. ب. شعبه بازپرسی ارائه کند، زیرا رسیدگی به آن مستلزم رعایت تشریفاتآیین دادرسی مدنی است و شعبه بازپرسی چنین صلاحیتی ندارد.
تاریخ نظریه: 1393/05/04
شماره نظریه: 7/93/1048
شماره پرونده: 0459-1/168-93
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1- مطابق ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، شاکی میتواند جبران تمام ضرر و زیان های مادی و معنوی ناشی از جرم را مطالبه نماید و تبصره 1 این ماده، زیان معنوی را تعریف نموده.... برای تقویم خسارت مالی زیان معنوی، دادگاه میتواند با اخذ نظر کارشناس به نحوی که در این تبصره آمده اقدام نماید.
2- ب. ت. ب. ماده 15 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، شاکی میتواند تصویر کلیه مدارک خ. ر. ب. شعبه بازپرسی تسلیم نماید؛ ولی «دادخواست»
جزء ادله اثبات جرم نیست و بلکه وسیله مطالبه ضرر و زیان است و اختصاص به محاکم دارد.... بنابر این، شاکی خصوصی حق ندارد دادخواست ضرر و زیان خ. ر. ب. شعبه بازپرسی تسلیم نماید؛ زیرا حسب مفاد قسمت اخیر ماده 15 صدرالذکر، مطالبه ضرر و زیان و رسیدگی به آن مستلزم رعایت تشریفات آئین دادرسی مدنی است و برای شعبه بازپرسی چنین صلاحیتی پیش بینی نشده است.