پرسش: آیا فریب دادن قربانی از طریق تماس تلفنی و وادار کردن وی به انتقال وجه از طریق دستگاه خودپرداز، کلاهبرداری محسوب میشود؟
پاسخ: بله، استفاده از وسایل متقلبانه منحصر به مانور فیزیکی نیست و این اقدامات فریبکارانه میتواند از مصادیق بزه کلاهبرداری باشد.
به زبانِ ساده
پرسش درباره تماسگیرندهای است که با فریب تلفنی، فردی را به دستگاه خودپرداز میبرد و باعث انتقال پول میشود. متن توضیح میدهد که وسیله متقلبانه لزوماً نباید حرکت فیزیکی باشد و مصادیق ذکرشده در قانون محدود و حصری نیستند. چون متنِ نظر در میانه جمله پایان یافته، نتیجه کامل آن درباره انطباق این رفتار با کلاهبرداری معلوم نیست.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ پرسشکننده و اشخاص پرونده در متن مشخص نشدهاند.
چگونه: درباره تماس فریبکارانه و انتقال پول از طریق خودپرداز استعلام شده است. اداره کل حقوقی درباره مفهوم وسایل متقلبانه توضیح داده، اما متن ارائهشده ادامه پاسخ را در بر ندارد.
چرا مهم است: این نظر برای فهم این نکته مفید است که وسایل متقلبانه در کلاهبرداری لزوماً به مانور فیزیکی محدود نیستند.
قوانینِ مرتبط: ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری مصوب ۱۳۶۷
مفاهیمِ حقوقی: کلاهبرداری، وسایل متقلبانه، عنصر مادی جرم، فریب، انتقال وجه
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا فریب تلفنی برای واداشتن قربانی به انتقال پول میتواند از وسایل متقلبانه باشد؟
متن میگوید «وسایل متقلبانه» به مانور فیزیکی محدود نشده و موارد ذکرشده در قانون تمثیلی است؛ اما ادامه نظر درباره فرض سؤال در متن موجود نیست.
آیا قانون، مصادیق وسایل متقلبانه را محدود به موارد نامبرده کرده است؟
خیر؛ متن با اشاره به عبارت «یا وسایل تقلّبی دیگر» آن موارد را تمثیلی میداند.
کلیدواژهها: کلاهبرداری، وسایل متقلبانه، قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری، فریب
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
سؤال
اگر يك نفر به ديگري تماس تلفني گرفته و با مطالب دروغين و متقلبانه وي را تا پاي دستگاه خود پرداز برده و طي تماس تلفني فريبنده، شاكي وجوهي به حساب فرد تماس گيرنده واريز نمايد، كلاهبرداري صدق مي نمايد يا خير؟ اختلاف نظر وجود دارد عده اي معتقدند تماس گيرنده فقط دروغ گفته هيچ عمليات فيزيكي انجام نداده و شاكي سادگي نموده وچون مانور متقلبانه اي صورت نگرفته پس جرم نيست. ب. ت. ب. اينكه مقنن در ماده يك قانون تشديد مجازات مرتكبين ارتشاءاختلاس- كلاهبرداري مانور متقلبانه را منحصر در مانور فيزيكي ننموده است، آيا اين نوع عمليات تلفني نمي تواند مصاديق مانور متقلبانه كلاهبرداري باشد؟
نظريه اداره كل حقوقي قوه قضاييه
صرفنظر از اينكه اصطلاح «مانور متقلبانه» در ادبيات و نظريات حقوقدانان، رايج و متداول است و در مادّه يك قانون تشديد مجازات مرتكبين ارتشاء و اختلاس و كلاهبرداري مصوب 1367 مجمع تشخيص مصلحت نظام، چنين اصطلاحي به كار نرفته است و در مادّه فوقالذكر، قانونگذار در عنصر مادي بزه كلاهبرداري، «به كار بردن وسايل متقلبانه» را مدنظر قرارداده است كه مصاديقي از آن را ( نظير مغرور كردن مردم به داشتن اختيارات واهي) به تصريح نامبرده ولكن با آوردن عبارت « يا وسايل تقلبي ديگر»، مقصود خود بر تمثيلي بودن اين موارد را بيان داشته است، در فرض سؤال كه شخصي ناشناس از طريق تلفن با شخص ديگري تماس حاصل و با فريب وي از طريق صندوق خودپرداز بانك و با دادن دستورات فريبكارانه، مبالغي را از حساب قرباني خارج و به حساب خود وارد مي كند، علي رغم مباشرت قرباني در عمليات بانكي، به نظر، عمل ياد شده مصداق عمليات متقلبانه بوده و ميتواند از مصاديق كلاهبرداري مقرر در مادّه 1 قانون تشديد مجازات مرتكبين ارتشاء و اختلاس و كلاهبرداري محسوب باشد. با اين حال، تشخيص مصداق بر عهده مرجع قضايي رسيدگي كننده است.
نظریه مشورتی شماره 7/93/2830 مورخ 1393/11/14
موضوع استعلام درباره امکان وقوع جرمکلاهبرداری از طریق تماس تلفنی و فریب فرد برای واریز وجوه به حساب تماسگیرنده است. سوال این است که آیا عمل تماسگیرنده با استفاده از دروغ و فریب، حتی بدون انجام عملیات فیزیکی، میتواند به عنوان مانور متقلبانه کلاهبرداری شناخته شود یا خیر. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه توضیح میدهد که بر اساس ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، عمل تماسگیرنده که منجر به فریب قربانی و واریز وجوه به حساب وی شده است، میتواند به عنوان عملیات متقلبانه تلقی شود و مصداق کلاهبرداری باشد، هرچند که تشخیص نهایی مصداق بر عهده مرجع قضایی است.
تاریخ نظریه: 1393/11/14
شماره نظریه: 7/93/2830
شماره پرونده: 93-182-1878
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
صرفنظر از اینکه اصطلاح «مانور متقلبانه» در ادبیات و نظریات حقوقدانان، رایج و متداول است و در مادّه یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری مصوب 1367 مجمع تشخیص مصلحت نظام، چنین اصطلاحی به کار نرفته است و در مادّه فوقالذکر، قانونگذار در عنصر مادی بزه کلاهبرداری، «به کار بردن وسایل متقلبانه» را مدنظر قرارداده است که مصادیقی از آن را (نظیر مغرور کردن مردم به داشتن اختیارات واهی) به تصریح نامبرده ولکن با آوردن عبارت « یا وسایل تقلبی دیگر»، مقصود خود بر تمثیلی بودن این موارد را بیان داشته است، در فرض سوال که شخصی ناشناس از طریق تلفن با شخص دیگری تماس حاصل و با فریب وی از طریق صندوق خودپرداز بانک و با دادن دستورات فریبکارانه، مبالغی را از حساب قربانی خارج و به حساب خود وارد می کند، علی رغم مباشرت قربانی در عملیات بانکی، به نظر، عمل یاد شده مصداق عملیات متقلبانه بوده و میتواند از مصادیق کلاهبرداری مقرر در مادّه 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری محسوب باشد. با این حال، تشخیص مصداق بر عهده مرجع قضایی رسیدگی کننده است.