پرسش: آیا دادستان تکلیف به تقدیم دادخواست ضرر و زیان ناشی از جرم در خصوص اموال عمومی دارد؟
پاسخ: خیر، مطالبه ضرر و زیان بر عهده بزه دیده و دستگاه متولي است و دادستان عليالاصول تكليفي به تقديم دادخواست ضرر و زیان ندارد مگر در موارد تصریحشده قانونی.
به زبانِ ساده
متن وظایف دادستان، شاکی یا مدعی خصوصی و بزهدیده را از هم جدا میکند. دادستان اصولاً پیگیر جنبه عمومی جرم است و مطالبه خسارت با بزهدیده است؛ در خسارت به اموال عمومی، دستگاه مسئول باید اقدام کند، مگر آنکه قانون در موردی خاص برای دادستان تکلیف مقرر کرده باشد.
چه کسی: نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ طرفین اختلاف یا پرسشکننده در متن مشخص نشدهاند.
چگونه: اداره کل حقوقی با استناد به مواد قانون آیین دادرسی کیفری، وظیفه پیگیری جنبه عمومی را از مطالبه خسارت خصوصی و خسارت به اموال عمومی تفکیک کرده است.
چرا مهم است: این نظر برای بزهدیدگان، دستگاههای مسئول اموال عمومی و وکلا در تعیین شخصی که باید مطالبه خسارت کند مفید است.
قوانینِ مرتبط: قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، مواد ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۴ و ۱۵؛ قانون اصلاح موادی از قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور، بند «د» ماده ۲ و تبصره ۱ الحاقی آن.
چه کسی تعقیب متهم و اقامه دعوا از جهت حیثیت عمومی را بر عهده دارد؟
دادستان.
چه کسی ضرر و زیان ناشی از جرم را مطالبه میکند؟
بزهدیده؛ در خسارت به اموال عمومی، دستگاه متولی امر مکلف به اقدام است.
آیا دادستان اصولاً مکلف است دادخواست ضرر و زیان تقدیم کند؟
خیر؛ جز در مواردی که قانون چنین تکلیفی مقرر کرده است.
کلیدواژهها: ضرر و زیان، دادستان، بزه دیده، اموال عمومی، دادخواست
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
برابر ماده 11 قانون آيين دادرسي كيفري 1392 تعقيب متهم و اقامه دعوي از جهت حيثيت عمومي بر عهده دادستان و اقامه دعوي و درخواست تعقيب متهم از جهت حيثيت خصوصي با شاكي يا مدعي خصوصي است و با عنايت به مواد 9، 10، 14 و 15 قانون يادشده، مطالبه ضرر و زيان بر عهده بزهديده است و در موارد ورود خسارت به اموال عمومي، دستگاه متولي امر مكلف به اقدام ميباشد و دادستان عليالاصول تكليفي به تقديم دادخواست ضرر و زيان ندارد؛ مگر در مواردي مانند تبصره يك الحاقي به بند «د» ماده 2 قانون اصلاح موادي از قانون تشكيل سازمان بازرسي كل كشور مصوب 1393 كه دادستان در محدوده موضوع بند «د» ماده 2 قانون فوقالذكر بنا به تصريح مقنن بدون پرداخت هزينه دادرسي اقدام به تقديم دادخواست ميكند.
نظریه مشورتی شماره 7/97/1460 مورخ 1398/08/28
این استعلام به بررسی مسئولیت دادستان در اقامه دعوی و مطالبه ضرر و زیان بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری میپردازد. طبق نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه و بر اساس ماده 11 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، تعقیب متهم و اقامه دعوی از جنبه عمومی به عهده دادستان است، در حالی که از جنبه خصوصی این مسئولیت بر عهده شاکی یا مدعی خصوصی است. همچنین، مواد 9، 10، 14 و 15 این قانون تصریح میکنند که مطالبه ضرر و زیان وظیفه بزهدیده است و در موارد خسارت به اموال عمومی، دستگاه مربوطه باید اقدام کند. بهطور کلی، دادستان وظیفهای برای تقدیم دادخواست ضرر و زیان ندارد، مگر در موارد خاصی مانند تبصره یک الحاقی به بند «د» ماده 2 قانون اصلاح موادی از قانون تشکیل سازمانبازرسی کل کشور مصوب 1393، که در این حالت دادستان میتواند بدون پرداخت هزینه دادرسی اقدام به تقدیم دادخواست کند.
تاریخ نظریه: 1398/08/28
شماره نظریه: 7/97/1460
شماره پرونده: 97-168-1460
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
برابر ماده 11 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 تعقیب متهم و اقامه دعوی از جهت حیثیت عمومی بر عهده دادستان و اقامه دعوی و درخواست تعقیب متهم از جهت حیثیت خصوصی با شاکی یا مدعی خصوصی است و با عنایت به مواد 9، 10، 14 و 15 قانون یادشده، مطالبه ضرر و زیان بر عهده بزهدیده است و در موارد ورود خسارت به اموال عمومی، دستگاه متولی امر مکلف به اقدام م. ب. و دادستان علیالاصول تکلیفی به تقدیم دادخواست ضرر و زیان ندارد؛ مگر در مواردی مانند تبصره یک الحاقی به بند «د» ماده 2 قانون اصلاح موادی از قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب 1393 که دادستان در محدوده موضوع بند «د» ماده 2 قانون فوقالذکر بنا به تصریح مقنن بدون پرداخت هزینه دادرسی اقدام به تقدیم دادخواست میکند.
شماره پرونده: 97-168-1460ك
ن. ب. ا. وفق ماده 11 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 تعقیب متهم به لحاظ حیثیت عمومی بر عهده دادستان است، چنانچه به لحاظ حیثیت عمومی جرمی واقع و ضرر و زیان به اموال عمومی وارد شود، آیا دادستان میتواند دادخواست ضرر و زیان به همراه اعلام جرم تنظیم نماید؟ در صورت قبول تنظیم دادخواست،آیا هزینه دادرسی به این دادخواست تعلق میگیرد؟
بازگشت به استعلام شماره 9027/458/29000 مورخ 1397/05/11 به شماره ثبت وارده 1460 مورخ ، 1397/05/13 نظریه مشورتی کمیسیون سوالات خاص کیفری این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد: برابر ماده 11 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 تعقیب متهم و اقامه دعوی از جهت حیثیت عمومی بر عهده دادستان و اقامه دعوی و درخواست تعقیب متهم از جهت حیثیت خصوصی با شاکی یا مدعی خصوصی است و با عنایت به مواد 14 ، 10 ، 9 و 15 قانون یادشده، مطالبه ضرر و زیان بر عهده بزهدیده است و در موارد ورود خسارت به اموال عمومی، دستگاه متولی امر مکلف به اقدام م. ب. و دادستان علیالاصول تکلیفی به تقدیم دادخواست ضرر و زیان ندارد؛ مگر در مواردی مانند تبصره یک الحاقی به بند »د« ماده 2 قانون اصلاح موادی از قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب 1393 که دادستان در محدوده موضوع بند »د« ماده 2 قانون فوقالذکر بنا به تصریح مقنن بدون پرداخت هزینه دادرسی اقدام به تقدیم دادخواست میکند. دکتر … حیدری پور