نظر مشورتی 7/97/307 مورخ 1397/02/25 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص عدم امکان تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی در موارد اعمال بند 14 ماده 3 قانون وصول برخی از درآمدهای
پرسش: آیا در مواردی که هزینه دادرسی پس از صدور حکم تعیین میشود، تقدیم دادخواست اعسار وجاهت دارد؟
پاسخ: خیر، زیرا طبق بند ۱۴ ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت، وصول هزینه دادرسی پس از صدور حکم انجام میشود و نیازی به دادخواست اعسار نیست.
به زبانِ ساده
پرسش درباره هزینه دادرسی دعوای مالیای بود که ارزش خواسته هنگام تقدیم دادخواست مشخص نیست. طبق نظر مشورتی، دادگاه باید پیش از صدور حکم قیمت خواسته را مشخص کند و هزینه باقیمانده پس از صدور حکم دریافت میشود. چون این ترتیب امکان رسیدگی و صدور حکم را فراهم میکند، دادخواست اعسار برای همان هزینه پس از صدور حکم وجه قانونی ندارد.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ استعلامکننده در متن یک پرونده مطالبه خسارت را شرح داده و نام طرفین بهصورت ناقص آمده است.
چگونه: در پاسخ به استعلام درباره تسری اعسار مرحله تجدیدنظر به بدوی، اداره کل حقوقی ترتیب پرداخت هزینه در بند ۱۴ ماده ۳ را توضیح داده است؛ متن موجود در پایان ناقص است.
چرا مهم است: این نظر برای دادگاهها و دادخواهانِ دعاوی مالی با خواسته نامشخص، درباره زمان وصول هزینه و امکان طرح اعسار راهنماست.
قوانینِ مرتبط: قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین، بند ۱۴ ماده ۳.
آیا اعسار از هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر، هزینه دادرسی مرحله بدوی را هم در بر میگیرد؟
متن پاسخ مستقیم به این پرسش را بیان نمیکند؛ در فرض اعمال بند ۱۴ ماده ۳، تقدیم دادخواست اعسار برای هزینهای که پس از صدور حکم وصول میشود فاقد وجاهت قانونی است.
در دعاوی مالی که قیمت خواسته هنگام دادخواست مشخص نیست، هزینه دادرسی باقیمانده چه زمانی وصول میشود؟
پس از تعیین خواسته و صدور حکم.
آیا برای هزینهای که طبق بند ۱۴ ماده ۳ پس از صدور حکم دریافت میشود، میتوان دادخواست اعسار داد؟
خیر؛ طبق نظر مشورتی، چنین دادخواستی فاقد وجاهت قانونی است.
کلیدواژهها: هزینه دادرسی، اعسار، قانون وصول برخی درآمدهای دولت، خواسته
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
در پرونده اي كه خواهان مطالبهخسارت فعلا م. ب. مبلغ 5 ميليون تومان با جلب نظر كارشناسي كرده كه دادگاه محترم نظر كارشناس را به مبلغ 190 ميليون تومان كرده است وليكن بدون اخذ هزينه دادرسي مبادرت به صدور رأي بر بي حقي صادر نموده است كه خ. ن. ب. اين حكم تجديدنظرخواهي را نموده است و اعسار از پرداخت هزينه دادرسي در مرحله تجديدنظر را اخذ كرده است آيا حكم اعسار مرحله تجديدنظر شامل بدوي هم مي گردد يا اينكه نامبرده مي بايست حكم اعسار بدوي را اخذ كند و يا هزينه دادرسي مرحله بدوي را پرداخت كند.
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
برابر بند 14 ماده 3 قانون وصول برخي از درآمدهاي دولت كه مقرر داشته در صورتي كه قيمت خواسته در دعاوي مالي در موقع تقديم دادخواست مشخص نباشد مبلغ دو هزار ريال، تمبر الصاق و ابطال مي شود (اين مبلغ بعداً افزايش يافته است) و بقيه هزينه دادرسي بعد از تعيين خواسته و صدور حكم دريافت خواهد شد دادگاه مكلف است قيمت خواسته را قبل از صدور حكم مشخص نمايد بنابر اين در موارد اعمال اين بند، وصول هزينه دادري پس از صدور حكم به عمل مي آيد و تقديم دادخواست اعسار از پرداخت آن فاقد وجاهت قانوني است، زيرا هدف از ادعاي اعسار از پرداخت هزينه دادرسي، فراهم شدن امكان معافيت موقت از پرداخت آن و رسيدگي به دعوا و صدور حكم راجع به آن است، در حالي كه در موارد اعمال بند 14 ماده 3 ياد شده، آنچه مقصود از طرح دعواي اعسار از پرداخت هزينه دادرسي است با ترتيب مقرر در اين بند حاصل مي شود. بديهي است در مقام اجراي دستور دادگاه مبني بر پرداخت هزينه دادرسي بعد از صدور حكم برابر ذيل بند مذكور، هرگاه به اموالي از خواهان دسترسي حاصل شود، توقيف و مبلغ هزينه دادرسي وصول مي شود و اگر دسترسي حاص نشود، اقدام ديگري متصور نيست. در هر حال عدم پرداخت اين مبلغ مانع رسيدگي به تجديدنظرخواهي وي با پرداخت هزينه تجديدنظر نمي باشد و صدور حكم اعسار از پرداخت هزينه دادرسي در مرحله تجديدنظر نيز، تأثيري در عدم اجراي دستور پرداخت هزينه دادرسي مرحله بدوي برابر بند 14 ماده 3 ياد شده ندارد و ماده 508 آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني، منصرف از موارد مشمول بند 14 ماده 3 ياد شده است.
نظریه مشورتی شماره 7/97/307 مورخ 1397/02/25
موضوع استعلام درباره نحوه پرداخت هزینه دادرسی در پروندهای است که در آن خواهان درخواست خسارت به مبلغ 5 میلیون تومان کرده است، اما دادگاه بر اساس نظر کارشناس، این مبلغ را 190 میلیون تومان تعیین کرده است. در این پرونده، پس از صدور حکم به نفع خوانده، خواهان درخواست تجدیدنظر کرده و اعسار از پرداخت هزینهدادرسی در مرحله تجدیدنظر را دریافت کرده است. سوال این است که آیا حکم اعسار در مرحله تجدیدنظر شامل هزینه دادرسی مرحله بدوی نیز میشود یا خیر. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که طبق بند 14 ماده 3 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت، هزینه دادرسی پس از صدور حکم و تعیین خواسته وصول میشود. بنابراین، درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی در این موارد فاقد وجاهت قانونی است. همچنین، عدم پرداخت هزینه دادرسی مرحله بدوی مانع از رسیدگی به تجدیدنظرخواهی نمیشود و حکم اعسار در مرحله تجدیدنظر تاثیری بر پرداخت هزینه دادرسی مرحله بدوی ندارد.
تاریخ نظریه: 1397/02/25
شماره نظریه: 7/97/307
شماره پرونده: 96-93-1853 ح