نظر مشورتی 7/99/52 مورخ 1399/02/14 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص عنصر سوء نیت در مواد 743 و 746 کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) با اصلاحات و الحاقات بعدی
پرسش: آیا عبارات «به منظور» و «به قصد» در مواد ۷۴۳ و ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی، بیانگر انگیزه هستند یا سوءنیت خاص؟
پاسخ: این عبارات بیانگر سوءنیت خاص بوده و از ارکان تشکیلدهنده جرم محسوب میشوند که علاوه بر سوءنیت عام، باید احراز گردند.
به زبانِ ساده
استعلام درباره معنای قصدهای ویژهای بود که در مواد ۷۴۳ و ۷۴۶ آمده است. نظر میگوید این عبارتها صرفاً انگیزه را بیان نمیکنند، بلکه سوءنیت خاصی هستند که باید همراه با سوءنیت عام احراز شود.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه صادرکننده نظر مشورتی است؛ استعلامکننده در متن مشخص نشده است.
چگونه: در پاسخ به استعلام درباره عبارتهای بهکاررفته در مواد ۷۴۳ و ۷۴۶، تفاوت انگیزه و سوءنیت توضیح داده شده و لزوم احراز سوءنیت خاص در کنار سوءنیت عام بیان شده است.
چرا مهم است: این نظر برای قضات، وکلا و اشخاصی که در پروندههای مربوط به این مواد با احراز قصد مرتکب سروکار دارند کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: ماده ۷۴۳ و ماده ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم: تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵، مطابق متن.
مفاهیمِ حقوقی: انگیزه ارتکاب جرم، سوءنیت عام، سوءنیت خاص، عنصر معنوی جرم، تحقق جرم، تشویش اذهان عمومی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
عبارتهای «به منظور» و «به قصد» در مواد ۷۴۳ و ۷۴۶ به چه معناست؟
بیانگر سوءنیت خاص و لازم برای تحقق جرایم مورد بحثاند.
آیا برای تحقق این جرایم، احراز سوءنیت خاص کافی است؟
خیر؛ علاوه بر سوءنیت عام، سوءنیت خاص نیز باید احراز شود.
انگیزه ارتکاب جرم با سوءنیت چه تفاوتی دارد؟
انگیزه نیروی درونیِ سوقدهنده به جرم است و در تحقق جرم اثر ندارد؛ سوءنیت عنصر معنوی و از ارکان جرم است.
کلیدواژهها: سوءنیت خاص، عنصر معنوی، جرایم رایانهای، انگیزه، قانون مجازات اسلامی
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
استعلام: بند «الف» ماده 743 قانون مجازات اسلامي تعزيرات مقرر داشته است «چنان چه به منظور دستيابي افراد به محتويات مستهجن آن ها را تحريك ترغيب و ...»، ماده 746 همان قانون نيز مقرر داشته: «هر كس به قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي به وسيله سامانه رايانه اي يا مخابراتي اكاذيبي را منتشر نمايد ...». آيا عبارات «به منظور» و «به قصد مذكور» در مواد مارالذكر به انگيزه مرتكب اشاره دارد يا اين كه مبين سوء نيت خاص و لزوم احراز آن است؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
«انگيزه ارتكاب جرم» امري دروني و نيروي محركه اي است كه فرد را به سوي ارتكاب جرم سوق مي دهد و تأثيري در تحقق جرم ندارد؛ در حالي كه سوء نيت (اعم از عام و خاص)، عنصر معنوي جرم است كه يكي از اركان تشكيل دهنده جرم است. احراز سوء نيت عام كه همان قصد ارتكاب جرم است، جدا از احراز قصد ارتكاب جرم نيست؛ لكن مقنن احراز سوء نيت خاص را جدا از قصد ارتكاب جرم در مواردي مانند جرايم اشاره شده در استعلام لازم دانسته است؛ بنابراين آن چه در بند «الف» ماده 743 قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 1375 با عبارت «چنان چه به منظور دستيابي افراد به محتويات مستهجن» و در ماده 746 همين قانون با عبارت «هر كس به قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي» آمده است، «سوء نيت خاص» و از اركان اصلي تحقق جرايم مذكور است و تحقق بزه هاي يادشده در مواد مذكور، علاوه بر سوء نيت عام، منوط به احراز وجود سوء نيت خاص مرتكب است كه تشخيص و احراز اين امر هم به عهده قاضي رسيدگي كننده است
نظریه مشورتی شماره 7/99/52 مورخ 1399/02/14
موضوع استعلام درباره تفسیر عبارات «به منظور» و «به قصد» در بند «الف» ماده 743 و ماده 746 قانون مجازات اسلامی تعزیرات م. ب.. سوال این است که آیا این عبارات به انگیزهمرتکب اشاره دارند یا نشاندهنده سوء نیت خاص هستند و نیاز به احراز آن دارند. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که انگیزه ارتکاب جرم یک امر درونی است و تاثیری در تحقق جرم ندارد، اما سوء نیت (اعم از عام و خاص) عنصر معنوی جرم و از ارکان تشکیلدهنده آن است. بهویژه، قانونگذار در مواردی مانند جرایم مذکور، احراز سوء نیت خاص را ضروری دانسته است. بنابراین، عبارات مذکور در مواد قانونی یادشده، نشاندهنده سوء نیت خاص و از ارکان اصلی تحقق جرایم هستند و تحقق این جرایم علاوه بر سوء نیت عام، نیازمند احراز سوء نیت خاص مرتکب است که تشخیص آن بر عهده قاضی رسیدگیکننده م. ب..
تاریخ نظریه: 1399/02/14
شماره نظریه: 7/99/52
شماره پرونده: 99-176-52ک
استعلام: بند «الف» ماده 743 قانون مجازات اسلامی تعزیرات مقرر داشته است «چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن آنها را تحریک ترغیب و...»، ماده 746 همان قانون نیز مقرر داشته: «هر کس به قصد اضرار ب. غ. یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سامانه رایانهای یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید...». آیا عبارات «به منظور» و «به قصد مذکور» در مواد مارالذکر به انگیزه مرتکب اشاره دارد یا اینکه مبین سوء نیت خاص و لزوم احراز آن است؟
«انگیزه ارتکاب جرم» امری درونی و نیروی محرکهای است که فرد را به سوی ارتکاب جرم سوق میدهد و تأثیری در تحقق جرم ندارد؛ در حالیکه سوء نیت (اعم از عام و خاص)، عنصر معنوی جرم است که یکی از ارکان تشکیلدهنده جرم است. احراز سوء نیت عام که همان قصد ارتکاب جرم است، جدا از احراز قصد ارتکاب جرم نیست؛ لکن مقنن احراز سوء نیت خاص را جدا از قصد ارتکاب جرم در مواردی مانند جرایم اشاره شده در استعلام لازم دانسته است؛ بنابراین آنچه در بند «الف» ماده 743 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 با عبارت «چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن» و در ماده 746 همین قانون با عبارت «هر کس به قصد اضرار ب. غ. یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی» آمده است، «سوء نیت خاص» و از ارکان اصلی تحقق جرایم مذکور است و تحقق بزههای یادشده در مواد مذکور، علاوه بر سوء نیت عام، منوط به احراز وجود سوء نیت خاص مرتکب است که تشخیص و احراز این امر هم به عهده قاضی رسیدگیکننده است
بند »الف« ماده 743 قانون مجازات اسلامی تعزیرات مقرر داشته است »چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن آنها را تحریک ترغیب و «...، ماده 746 همان قانون نیز مقرر داشته: »هر کس به قصد اضرار ب. غ. یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سامانه رایانهای یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید ....« آیا عبارات »به منظور« و »به قصد مذکور« در مواد مارالذکر به انگیزه مرتکب اشاره دارد یا اینکه مبین سوء نیت خاص و لزوم احراز آن است؟
»انگیزه ارتکاب جرم« امری درونی و نیروی محرکهای است که فرد را به سوی ارتکاب جرم سوق میدهد و تأثیری در تحقق جرم ندارد؛ در حالیکه سوء نیت )اعم از عام و خاص،( عنصر معنوی جرم است که یکی از ارکان تشکیلدهنده جرم است. احراز سوء نیت عام که همان قصد ارتکاب جرم است، جدا از احراز قصد ارتکاب جرم نیست؛ لکن مقنن احراز سوء نیت خاص را جدا از قصد ارتکاب جرم در مواردی مانند جرایم اشاره شده در استعلام لازم دانسته است؛ بنابراین آنچه در بند »الف« ماده 743 قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375 با عبارت »چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن« و در ماده 746 همین قانون با عبارت »هر کس به قصد اضرار ب. غ. یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی« آمده است، »سوء نیت خاص« و از ارکان اصلی تحقق جرایم مذکور است و تحقق بزههای یادشده در مواد مذکور، علاوه بر سوء نیت عام، منوط به احراز وجود سوء نیت خاص مرتکب است که تشخیص و احراز این امر هم به عهده قاضی رسیدگیکننده است. دکتر …