نظر مشورتی 7/99/118 مورخ 1399/02/29 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص امکان رسیدگی قاضی به جرم مشهود واقع شده در برابر وی و نحوه صدور حکم با توجه به علم قاضی با اصلاحات و الحاقات ب

استعلام : چنانچه قاضي در خيابان، وقوع بزه سرقت را به طور دقيق مشاهده كند، آيا امكان رسيدگي با ارجاع پرونده اين جرم به وي تحت عنوان: قاضي كشيك، مقام قضايي عهده دار تحقيقات مقدماتي يا دادگاه ميسر است و آيا قاضي مي تواند به علم خودبر اساس مشاهدات خويش استناد كند؟ و در فرض منفي بودن پاسخ، تكليف وي چيست؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، برابر بند «پ» ماده 64 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 وقوع جرم مشهود در برابر دادستان يا بازپرس، از جهات قانوني شروع به تعقيب است و برابر ماده 89 اين قانون، چنانچه بازپرس (يا در غياب دادستان، داديار) ناظر وقوع جرمي باشد تحقيقات را شروع مي¬كند و در صورت ارجاع دادستان، تحقيقات را ادامه مي¬دهد. بنابراين، وقوع جرم مشهود در برابر قاضي، مانع رسيدگي وي به اين جرم نيست. ثانياً، تمسك به علم جهت صدور حكم، شرايطي دارد؛ از جمله اين¬كه مستند علم بايد در پرونده موجود باشد؛ چه اين¬كه اگر قاضي خود را بي¬نياز از بيان مستندات منشأ علم خود بداند و به علم خود عمل كند خود را در مظان اتهام قرار داده است. همچنين طريق تحصيل علم قاضي بايد به گونه-اي باشد كه مستند علم وي قابليت تناظر داشته باشد؛ زيرا تناظري بودن دادرسي، ملاك مشروعيت احكام دادگاه¬هاست. افزون بر اين در نظام نوين دادرسي كه مراجع بالاتر رأي و رسيدگي نخستين را مورد بازبيني قرار مي¬دهند، مستندات علم قاضي بايد به نحوي در پرونده منعكس باشد كه ايشان بتوانند آن مستندات را مورد ارزيابي قرار دهند كه آيا به طور متعارف موجب ايجاد علم مي¬شود يا خير. بنابراين در فرض سؤال، قاضي نمي¬تواند به صرف ديده يا شنيده¬هاي خود مبادرت به صدور حكم كند و آن¬ها را مبناي حكم قرار دهد./ت نظریه مشورتی شماره 7/99/118 مورخ 1399/02/29 موضوع استعلام درباره امکان رسیدگی قاضی به جرمی است که به صورت سرقت در خیابان مشاهده کرده و اینکه آیا می‌تواند به علم خود بر اساس این مشاهده استناد کند. بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، مطابق با بند «پ» ماده 64 و ماده 89 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، مشاهده جرم مشهود توسط قاضی مانعی برای رسیدگی او به این جرم ایجاد نمی‌کند. با این حال، قاضی نمی‌تواند تنها بر اساس مشاهدات خود حکم صادر کند، زیرا دلایل و مستندات علم او باید در پرونده موجود و قابل ارزیابی توسط مراجع بالاتر باشد. در صورت نبود مستندات لازم، قاضی ممکن است با اتهام مواجه شود و نمی‌تواند تنها به علم خود تکیه کند. تاریخ نظریه: 1399/02/29 شماره نظریه: 7/99/118 شماره پرونده: 99-168-118ک ثانیاً، تمسک به علم جهت صدور حکم، شرایطی دارد؛ از جمله این‌که مستند علم باید در پرونده موجود باشد؛ چه این‌که اگر قاضی خود را بی‌نیاز از بیان مستندات منشأ علم خود بداند و به علم خود عمل کند خود را در مظان اتهام قرار داده است. همچنین طریق تحصیل علم قاضی باید به گونه-ای باشد که مستند علم وی قابلیت تناظر داشته باشد؛ زیرا تناظری بودن دادرسی، ملاک مشروعیت احکام دادگاه‌هاست. افزون بر این در نظام نوین دادرسی که مراجع بالاتر رأی و رسیدگی نخستین را مورد بازبینی قرار می‌دهند، مستندات علم قاضی باید به نحوی در پرونده منعکس باشد که ایشان بتوانند آن مستندات را مورد ارزیابی قرار دهند که آیا به طور متعارف موجب ایجاد علم می‌شود یا خیر. بنابراین در فرض سوال، قاضی نمی‌تواند به صرف دیده یا شنیده‌های خود مبادرت به صدور حکم کند و آن‌ها را مبنای حکم قرار دهد./ت