نظر مشورتی 7/1400/64 مورخ 1400/03/25 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص امکان طرح شکایت از سوی همسر و پدر و مادر در جرایم منافی عفت و عدم امکان طرح شکایت مجدد در صورت احراز اصل زنا
پرسش: آیا همسر، پدر و مادر میتوانند در جرایم منافی عفت شاکی باشند و آیا دادگاه میتواند بدون شکایت عنف، به اصل زنا رسیدگی کند؟
پاسخ: بله، همسر و والدین میتوانند شاکی باشند و دادگاه مکلف است در صورت احراز اصل زنا، حتی بدون اثبات عنف یا احصان، رسیدگی و حکم صادر کند.
به زبانِ ساده
نظر درباره این است که چه کسانی میتوانند در جرایم منافی عفت شاکی باشند و دادگاه با شکایت زنا به عنف چگونه برخورد کند. همسر، پدر و مادر میتوانند شاکی باشند؛ همچنین اگر عنف یا احصان ثابت نشود ولی اصل زنا احراز شود، دادگاه باید درباره همان موضوع رسیدگی و حکم صادر کند.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ پرسشکننده در متن با عنوان استعلامکننده آمده و هویت او مشخص نشده است.
چگونه: در پاسخ به دو پرسش درباره شاکی در جرایم منافی عفت و نحوه رسیدگی به شکایت زنا به عنف، اداره کل حقوقی مواد قانون آیین دادرسی کیفری را مبنای پاسخ قرار داده است.
چرا مهم است: این نظر برای شاکیان و مراجع قضایی در تشخیص حق شکایت و نحوه رسیدگی به این اتهامها کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: مواد ۱۰، ۱۰۲ و ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲؛ تبصره یک ماده ۱۴ همان قانون
مفاهیمِ حقوقی: شاکی، ضرر و زیان قابل مطالبه، زیان معنوی، جرایم منافی عفت، زنا به عنف، احصان، تعقیب و رسیدگی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا همسر، پدر یا مادر میتوانند در جرایم منافی عفت شاکی باشند؟
بله؛ متن آنان را در زمره شاکیان میداند.
اگر زنی به زنا به عنف شکایت کند و عنف یا احصان ثابت نشود، اما اصل زنا ثابت شود، دادگاه چه میکند؟
دادگاه باید رسیدگی کند و حکم صادر کند.
آیا در فرض یادشده شکایت مجدد برای ادعای زنا با وصف احصان لازم است؟
خیر؛ متن میگوید طرح شکایت مجدد سالبه به انتفای موضوع است.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
با ملاحظه مواد 10 و 102 قانون آيين دادرسي كيفري و الزام دادگاه به شروع تحقيقات با شكايت شاكي خصوصي و رسيدگي به موضوع در محدوده شكايت شاكي خصوصي، آيا اتهام زناي محصن از سوي فرد ديگري غير از همسر زاني قابل طرح و رسيدگي است؟ 2- زني كه به اتهام زناي به عنف شكايت كرده است، آيا در صورت عدم اثبات عنف مي تواند وقوع زنا با وصف احصان از سوي مرد را مدعي شود؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
1- منظور از شاكي، شخصي است كه از وقوع جرم متحمل ضرر و زيان قابل مطالبه شده است و بر اساس ماده 14 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، ضرر و زيان¬هاي قابل مطالبه اعم از زيان¬هاي مادي و معنوي و منافع ممكن الحصول است و بر اساس تبصره يك آن ماده، زيان معنوي عبارت از صدمات روحي و هتك حيثيت و اعتبار شخصي، خانوادگي يا اجتماعي است. با اين وصف در فرض سؤال، در جرايم منافي عفت همسر، پدر و مادر مي¬توانند در زمره شكات باشند.
2- در فرض استعلام كه شاكيه به اتهام زناي به عنف شكايت كرده است، دادگاه مطابق ماده 102 قانون آيين دادرسي كيفري مجاز به تعقيب و رسيدگي است و چنانچه اوصاف «عنف» يا «احصان» در دادگاه احراز نشود، ولي اصل زنا احراز شود، دادگاه مكلف به رسيدگي و صدور حكم است؛ بنابراين طرح شكايت مجدد سالبه به انتفاي موضوع است
نظریه مشورتی شماره 7/1400/64 مورخ 1400/03/25
موضوع استعلام به امکان طرح اتهام زنای محصن توسط فردی غیر از همسر زانی و همچنین امکان ادعای وقوع زنا با وصف احصان در صورت عدم اثبات عنف مربوط میشود. بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه، در پاسخ به سوال اول، شاکی به معنای شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده است و طبق ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، همسر، پدر و مادر میتوانند به عنوان شاکی در جرایم منافی عفت مطرح شوند. در پاسخ به سوال دوم، اگر شاکیه به اتهام زنای به عنف شکایت کرده باشد، دادگاه بر اساس ماده 102 قانون آیین دادرسی کیفری مجاز به تعقیب و رسیدگی است. در صورتی که اوصاف «عنف» یا «احصان» احراز نشود، اما اصل زنا احراز گردد، دادگاه موظف به رسیدگی و صدور حکم خواهد بود و در این حالت، طرح شکایت مجدد غیرممکن است.
تاریخ نظریه: 1400/03/25
شماره نظریه: 7/1400/64
شماره پرونده: 1400-186/1-64 ک
1- منظور از شاکی، شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان قابل مطالبه شده است و بر اساس ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، ضرر و زیانهای قابل مطالبه اعم از زیانهای مادی و معنوی و منافع ممکنالحصول است و بر اساس تبصره یک آن ماده، زیان معنوی عبارت از صدمات روحی و هتک حیثیت و اعتبار شخصی، خانوادگی یا اجتماعی است. با این وصف در فرض سوال، در جرایم منافی عفت همسر، پدر و مادر میتوانند در زمره شکات باشند.