جستجو در متنِ کاملِ قوانین، آرا و نظریات — برای حقوقدانانبه زبانِ خودتان بنویسید چه مشکلی دارید؛ دعوای مربوط، جای مراجعه، مدارک و نمونهمتن را ساده نشانتان میدهیم
پرسش: آیا صدور حکم به جبران خسارت ناشی از جرم در ماده ۵۹۸ قانون مجازات اسلامی نیازمند تقدیم دادخواست است؟
پاسخ: بله، مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم عنوان دعوای حقوقی دارد و به دلالت قانون آیین دادرسی کیفری، صدور حکم به جبران آن نیازمند تقدیم دادخواست است.
به زبانِ ساده
موضوع، خسارت واردشده به اموال یا وجوه دولتی بر اثر جرم موضوع ماده ۵۹۸ است. نظر میگوید جبران خسارت، مجازات کیفری نیست و ماهیت دعوای حقوقی دارد؛ بنابراین برای صدور حکم به پرداخت آن، معمولاً باید دادخواست داده شود.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ استعلام درباره کارمند دولت و اداره دولتی است، اما اشخاص درگیر بهطور مشخص معرفی نشدهاند.
چگونه: اداره کل حقوقی در پاسخ به پرسش درباره مطالبه خسارت ناشی از جرم، قاعده ماده ۱۵ آیین دادرسی کیفری را با عبارت ماده ۵۹۸ مقایسه کرده است.
چرا مهم است: این نظر برای زیاندیدگان و وکلا روشن میکند که درخواست خسارت در پرونده کیفری چه زمانی به دادخواست نیاز دارد.
قوانینِ مرتبط: ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲؛ ماده ۵۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵.
مفاهیمِ حقوقی: ضرر و زیان ناشی از جرم، جبران خسارت، دعوای حقوقی، دادخواست، تشریفات دادرسی، مجازات تعزیری
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا دادگاه میتواند صرفاً با درخواست اداره دولتی، بدون دادخواست، حکم به جبران خسارت ناشی از جرم بدهد؟
اصولاً خیر؛ مطالبه خسارت و صدور حکم به جبران آن نیازمند دادخواست است، مگر آنکه قانون صریحاً حکم بدون دادخواست را مجاز دانسته باشد.
آیا عبارت «علاوه بر جبران خسارات وارده» در ماده ۵۹۸، نیاز به دادخواست را از بین میبرد؟
خیر؛ این عبارت بهتنهایی نیاز به مطالبه و رعایت تشریفات را منتفی نمیکند.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
هر گاه كارمند دولت مرتكب بزه تضييع اموال و وجوه دولتي موضوع ماده 598 قانون مجازات 1375 گردد مطابق با ماده فوق الذكر دادگاه تا 74 ضربه شلاق تعزيري مجازات تعيين مي نمايد حال هر گاه اداره دولتي ميزان خسارت وارده را نيز اعلام و مطالبه نمايد آيا دادگاه ب. ت. ب. متن ماده كه بيان نموده «... علاوه بر جبران خسارت وارده و پرداخت اجرت المثل به شلاق تا 74 ضربه محكوم مي شود...» مي بايست بدون تقديم دادخواست از ناحيه شاكي و به صرف تقاضا متهم را به پرداخت خسارت محكوم نمود؟ يا محكوميت به پرداخت خسارت مستلزم تقديم دادخواست مي باشد؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
ضرر و زيان ناشي از جرم و صدور حكم به جبران آن، از حيث ماهيت، مجازات محسوب نمي شود و مطالبه آن، عنوان دعواي حقوقي را دارد و ب. ت. ب. قاعده كلي مذكور در ماده 15 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، صدور حكم به جبران خسارت جز در مواردي كه مقنن به جواز صدور چنين احكامي بدون تقديم دادخواست تصريح كرده است، نيازمند تقديم دادخواست است؛ بنابراين صرف ذكر عبارت «علاوه بر جبران خسارات وارده» در ماده 598 قانون مجازات اسلامي (تعزيرات) مصوب 1375 (مذكور در فرض استعلام) به معناي نفي نياز به مطالبه و نيز رعايت تشريفات مربوط نيست.
نظریه مشورتی شماره 7/1400/666 مورخ 1400/06/17
موضوع استعلام به نحوه محکومیت کارمندان دولت در موارد تضییع اموال و وجوه دولتی طبق ماده 598 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 و ضرورت تقدیم دادخواست برای جبران خسارت مربوط میشود. در این راستا، پرسش مطرح شده این است که آیا دادگاه میتواند بدون ارائه دادخواست از سوی شاکی، متهم را به پرداخت خسارت محکوم کند یا اینکه این امر نیازمند تقدیم دادخواست است. در پاسخ به این سوال، اداره کل حقوقی قوه قضاییه اعلام کرده است که جبران خسارت ناشی از جرم، به لحاظ ماهیت، مجازات محسوب نمیشود و مطالبه آن به عنوان یک دعوای حقوقی تلقی میشود. بر اساس ماده 15 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، صدور حکم به جبران خسارت نیازمند تقدیم دادخواست است، مگر اینکه قانون به صراحت اجازه صدور حکم بدون تقدیم دادخواست را داده باشد. بنابراین، ذکر عبارت «علاوه بر جبران خسارات وارده» در ماده 598 به معنای نفی نیاز به تقدیم دادخواست نیست.
تاریخ نظریه: 1400/06/17
شماره نظریه: 7/1400/666
شماره پرونده: 1400-62-666 ک