پرسش: آیا طرح دعوای بطلان معامله با استناد به جهات متعدد حقوقی مسموع است؟
پاسخ: اگر جهات متعدد ناشی از تردید خواهان باشد، دعوا قابل استماع نیست؛ اما اگر برای تقویت جهت اصلی باشد، قابل استماع است.
به زبانِ ساده
موضوع، طرح دعوای بطلان معامله با چند دلیل متفاوت است. اگر تعدد دلیل نشان دهد خواهان در ادعای خود مردد است، دعوا شنیده نمیشود؛ اما اگر تردیدی در کار نباشد، دعوا قابل استماع است. متن درباره اینکه دادگاه باید اخطار رفع نقص بدهد یا قرار عدم استماع صادر کند، پاسخ کامل نداده است.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ خواهان و فروشنده طرفهای دعوای فرضشده در استعلاماند.
چگونه: پاسخ، میان تعدد دلایلی که ناشی از تردید خواهان است و تعدد دلایلی که از تردید حکایت ندارد تفاوت گذاشته است. متن ارسالی در پایان ناقص است.
چرا مهم است: این نظر برای خواهانها و وکلایی مفید است که میخواهند یک دعوای بطلان معامله را با چند دلیل مطرح کنند.
مفاهیمِ حقوقی: بطلان معامله، صوری بودن معامله، مجهول بودن ثمن، کلی بودن مبیع، قابل استماع بودن دعوا، جازم بودن خواهان
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا میتوان بطلان معامله را با چند دلیل مطرح کرد؟
بله، اگر طرح چند دلیل ناشی از تردید خواهان نباشد؛ در غیر این صورت دعوا قابل استماع نیست.
اگر خواهان به علت تردید چند دلیل مطرح کرده باشد، دادگاه چه میکند؟
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
اولاً، آيا طرح خواستهاي مانند صدور حكم به اعلام بطلان معامله و ابطال مبايعهنامه راجع به پلاك ثبتي معين و ديگر اراضي فروشنده به صورت كلي با جهات متعدد مانند صوري بودن معامله، مجهول بودن ثمن، كلي بودن مبيع در اموال قيمي و يا ديگر جهات مسموع است؟ بدين توضيح كه، دادگاه ابتدا بر اساس جهت اول ادعايي به موضوع دعوا رسيدگي كند و چنانچه دلايل راجع به آن براي اثبات خواسته كافي نباشد، به جهت ادعايي دوم رسيدگي و اتخاذ تصميم كند و يا آنكه درج جهات متعدد ممنوع بوده و هر خواسته صرفاً با يك جهت قابل طرح است؟ ثانياً، چنانچه طرح خواسته با جهات متعدد كه منافاتي با يكديگر ندارند، از حيث موازين قانوني صحيح نباشد، دادگاه چه تصميمي بايد اتخاذ كند؟ آيا بايد اخطاررفع نقص صادر و تعيين جهت واحد از سوي خواهان را خواستار شود و يا آنكه بايد قرار عدم استماع دعوا صادر كند؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
در فرض سؤال كه خ. خ. خ. را صدور حكم بر بطلان معامله راجع به پلاك ثبتي معين و ديگر اراضي فروشنده با جهاتي مانند صوري بودن معامله، مجهول بودن ثمن و يا كلي بودن مبيع اعلام كرده است، چنانچه دادگاه احراز كند ذكر اسباب متعدد به لحاظ ترديد خواهان ميباشد، به دليل جازم نبودن وي دعوا قابل استماع نيست؛ اما در صورتي كه ذكر اسباب متعدد از ترديد خواهان حكايت نداشته باشد، دعوا قابل استماع است. شايسته ذكر است در فرض سؤال ممكن است ذكر اسباب و جهات متعدد در راستاي تقويت جهت اصلي باشد؛ به عنوان مثال، خواهان به علت صوري بودن معامله ابطال آن را درخواست كند و در راستاي تقويت اين ادعا به مجهول بودن ثمن يا كلي بودن مبيع و ديگر اسباب مطرح شده نيز استناد كند. بديهي است دادگاه بايد در چنين فرضي در رأي خود تصريح كند كه كدام يك از اسباب مطرح شده در دادخواست را احراز و بر آن اساس بطلان معامله را پذيرفته است.
نظریه مشورتی شماره 7/1402/958 مورخ 1403/04/18
در مورد استعلامی که به امکان طرح خواستههایی مانند صدور حکم به اعلام بطلان معامله و ابطال مبایعهنامه در مورد پلاک ثبتی خاص با دلایلی چون صوری بودن معامله، مجهول بودن ثمن و کلی بودن مبیع پرداخته است، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که اگر ذکر دلایل متعدد ناشی از تردید خواهان باشد، دعوا قابل استماع نیست. اما اگر این دلایل برای تقویت یک دلیل اصلی و بدون نشان دادن تردید خواهان ذکر شوند، دعوا قابل استماع است. همچنین، در مواردی که طرح خواسته با دلایل متعدد از نظر قانونی صحیح نباشد، دادگاه باید اخطاریهای برای رفع نقص صادر کند و خواهان را ملزم به تعیین یک دلیل واحد نماید، نه اینکه حکم به عدم استماع دعوا صادر کند.
تاریخ نظریه: 1403/04/18
شماره نظریه: 7/1402/958
شماره پرونده: 1402-127-958ح
در فرض سوال که خ. خ. خ. را صدور حکم بر بطلان معامله راجع به پلاک ثبتی معین و دیگر اراضی فروشنده با جهاتی مانند صوری بودن معامله، مجهول بودن ثمن و یا کلی بودن مبیع اعلام کرده است، چنانچه دادگاه احراز کند ذکر اسباب متعدد به لحاظ تردید خواهان میباشد، به دلیل جازم نبودن وی دعوا قابل استماع نیست؛ اما در صورتی که ذکر اسباب متعدد از تردید خواهان حکایت نداشته باشد، دعوا قابل استماع است. شایسته ذکر است در فرض سوال ممکن است ذکر اسباب و جهات متعدد در راستای تقویت جهت اصلی باشد؛ به عنوان مثال، خواهان به علت صوری بودن معامله ابطال آن را درخواست کند و در راستای تقویت این ادعا به مجهول بودن ثمن یا کلی بودن مبیع و دیگر اسباب مطرح شده نیز استناد کند. بدیهی است دادگاه باید در چنین فرضی در رای خود تصریح کند که کدام یک از اسباب مطرح شده در دادخواست را احراز و بر آن اساس بطلان معامله را پذیرفته است.