نظر مشورتی 7/1402/979 مورخ 1402/12/02 اداره کل حقوقی قوهقضائیه در خصوص اینکه منافع ممکنالحصول، منافعی هستند که بر اساس عرف و قانون باید وجود داشته باشند و اگر تلف شوند یا تفویت پ
پرسش: آیا منافع ممکنالحصول در صورت تفویت ناشی از جرم قابل مطالبه است؟
پاسخ: بله، منافعی که مقتضی وجود آنها حاصل شده و عرف و قانون آنها را موجود میداند، در صورت تفویت، قابل مطالبه و جبران هستند.
به زبانِ ساده
این نظر درباره درآمدی است که فرد به علت صدمه یا اقدام دیگری از دست میدهد. اگر شرایط کسب آن درآمد فراهم بوده و منفعت عرفاً موجود یا در حکم موجود باشد، از بین بردن آن میتواند موجب مسئولیت جبران خسارت شود. متن اجرتالمثل روزهای بیکاری راننده تاکسیِ مصدوم را مثال میزند.
چه کسی: نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه است. در استعلام به مصدومانی مانند نقاش، جراح و راننده تاکسی اشاره شده است؛ طرف مقابل مشخص نشده است.
چگونه: در پاسخ به پرسش درباره امکان مطالبه درآمد ازدسترفته بر اثر مصدومیت، اداره کل حقوقی مفهوم منافع ممکنالحصول را توضیح داده و راننده تاکسیِ مصدوم را مثال زده است.
چرا مهم است: این نظر برای مصدومانی مفید است که به علت فعل دیگری، منفعتی را که مقتضی کسب آن فراهم بوده از دست دادهاند.
قوانینِ مرتبط: ماده ۱۴ و تبصره ۲ آن از قانون آیین دادرسی کیفری؛ مواد ۱ و ۳ قانون مسئولیت مدنی؛ قواعد تسبیب و لاضرر.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
بر اساس ماده 14 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، «شاكي ميتواند جبران تمام ضرر و زيانهاي مادي و معنوي و منافع ممكنالحصول ناشي از جرم را مطالبه كند». از طرف ديگر به دلالت نص تبصره 2 همان ماده «منافع ممكنالحصول تنها به مواردي اختصاص دارد كه صدق اتلاف نمايد. همچنين مقررات مرتبط به منافع ممكنالحصول و نيز پرداخت خسارت معنوي شامل جرايم موجب تعزيرات منصوص شرعي و ديه نميشود.»
الف- حال ب. ت. ب.
تبصره ماده قانوني اخيرالذكر، چنانچه در حادثهاي نقاش زبردست، جراح حاذق و يا راننده تاكسي دچار مصدوميت شديد شود، به نحوي كه براي چندين ماه قادر به انجام هيچگونه فعاليتي نباشد و منافع مسلمي از ايشان به عنوان منافع محققالحصول سلب گردند، آيا اين خسارات و منافع تقويت شده با لحاظ قاعده فقهي «لاضرر و لاضرار فيالاسلام» و مواد 1 و 3 قانون مسؤوليت مدني قابل مطالبه است؟
ب) منظور از عبارت «منافع ممكنالحصول تنها به مواردي اختصاص دارد كه صدق اتلاف نمايد» مندرج در تبصره يادشده چيست؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
منافع ممكنالحصول، منافعي هستند كه مقتضي وجود آنها حاصل شده باشد. اين گونه منافع را عرف و قانون در حكم موجود ميداند و چنانچه كسي آن را تلف كند يا باعث تفويت آن شود، بايد خسارت ناشي از اقدام خود را جبران كند؛ مانند اجرتالمثل ايام بيكاري راننده شاغل تاكسي صدمهديده كه ب. ت. ب.
تبصره 2 ماده 14 قانون آيين دادرسي كيفري و قواعد تسبيب و لاضرر و مقررات قانون مسؤوليت مدني، اين قبيل منافع قابل مطالبهاند؛ به هرحال تميز و تشخيص منافع ممكنالحصول در هرمورد، به عهده قاضي رسيدگيكننده ميباشد و احصاء مصاديق آن از وظايف اين اداره كل خارج است.
نظریه مشورتی شماره 7/1402/979 مورخ 1402/12/02
موضوع استعلام درباره امکان مطالبه خسارات و منافع ممکنالحصول ناشی از مصدومیت افرادی مانند نقاش، جراح و راننده تاکسی در اثر حوادث است. بر اساس ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، شاکی میتواند جبران ضرر و زیانهای مادی و معنوی را درخواست کند. اما تبصره 2 این ماده تصریح میکند که منافع ممکنالحصول تنها در مواردی که صدق اتلاف کند، قابل مطالبه است. نظر اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که منافع ممکنالحصول به منافعی اشاره دارد که شرایط ایجاد آنها فراهم شده و در صورت تلف یا تفویت، خسارت ناشی از آن باید جبران شود. در این زمینه، اجرتالمثل ایام بیکاری راننده تاکسی آسیبدیده بر اساس قوانین مربوطه قابل مطالبه است و تشخیص منافع ممکنالحصول بر عهده قاضی رسیدگیکننده است.
تاریخ نظریه: 1402/12/02
شماره نظریه: 7/1402/979
شماره پرونده: 1402-168-979ک
الف- حال ب. ت. ب.
تبصره ماده قانونی اخیرالذکر، چنانچه در حادثهای نقاش زبردست، جراح حاذق و یا راننده تاکسی دچار مصدومیت شدید شود، به نحوی که برای چندین ماه قادر به انجام هیچگونه فعالیتی نباشد و منافع مسلمی از ایشان به عنوان منافع محققالحصول سلب گردند، آیا این خسارات و منافع تقویت شده با لحاظ قاعده فقهی «لاضرر و لاضرار فیالاسلام» و مواد 1 و 3 قانون مسئولیت مدنی قابل مطالبه است؟
منافع ممکنالحصول، منافعی هستند که مقتضی وجود آنها حاصل شده باشد. این گونه منافع را عرف و قانون در حکم موجود میداند و چنانچه کسی آن را تلف کند یا باعث تفویت آن شود، باید خسارت ناشی از اقدام خود را جبران کند؛ مانند اجرتالمثل ایام بیکاری راننده شاغل تاکسی صدمهدیده که ب. ت. ب.
تبصره 2 ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری و قواعد تسبیب و لاضرر و مقررات قانون مسئولیت مدنی، این قبیل منافع قابل مطالبهاند؛ به هرحال تمیز و تشخیص منافع ممکنالحصول در هرمورد، به عهده قاضی رسیدگیکننده م. ب. و احصاء مصادیق آن از وظایف این اداره کل خارج است.