پرسش: آیا آرای هیئتهای تخصصی و عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال یا عدم ابطال مصوبات برای محاکم دادگستری لازمالاتباع است؟
پاسخ: بله، مراجع قضایی مکلف به تبعیت از آرای دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال یا عدم ابطال مصوبات هستند و نمیتوانند خلاف آن عمل کنند.
به زبانِ ساده
متن درباره اثر آرای دیوان عدالت اداری در پروندههای دادگاههاست. اگر مصوبهای ابطال شده باشد، مراجع قضایی نباید به آن استناد کنند؛ و اگر درخواست ابطال به جهت خاصی رد شده باشد، دادگاه نمیتواند همان جهت را مبنای بیاعتبار دانستن مصوبه قرار دهد.
چه کسی: نظریه را اداره کل حقوقی قوه قضائیه صادر کرده است؛ استعلامکننده و طرفین اختلاف در متن معرفی نشدهاند.
چگونه: درباره اثر آرای هیأتهای تخصصی و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری بر مراجع قضایی استعلام شده و پاسخ با توجه به اصل ۱۷۰ قانون اساسی و ماده ۹۳ ارائه شده است.
چرا مهم است: این متن برای دادگاهها و وکلا در تشخیص امکان استناد به مصوبات ابطالشده یا مصوباتی که درخواست ابطالشان رد شده، اهمیت دارد.
قوانینِ مرتبط: اصل ۱۷۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی، اصلاحی ۱۴۰۲؛ بند ۱ ماده ۱۲ همان قانون.
مفاهیمِ حقوقی: ابطال مصوبه، اعتبار رأی دیوان عدالت اداری، استناد قضایی، لازمالاتباع بودن رأی، مصوبه خلاف قانون
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
اگر دیوان عدالت اداری مصوبهای را ابطال کند، مراجع قضایی میتوانند به آن استناد کنند؟
خیر؛ مراجع قضایی مجاز به استناد به مصوبه ابطالشده نیستند.
اگر درخواست ابطال مصوبه به همان جهت رد شده باشد، دادگاه میتواند همان مصوبه را به همان جهت خلاف قانون بداند و اجرا نکند؟
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
با لحاظ ماده 93 (اصلاحي 1402) قانون ديوان عدالت اداري مصوب 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدي، آيا آراي هيأتهاي تخصصي و هيأت عمومي در مورد ابطال يا عدم ابطال مصوبات موضوع بند يك ماده 12 همان قانون براي محاكم دادگستري و ديوان عالي كشور لازمالاتباع است؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
با لحاظ اصل يكصد و هفتادم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و ماده 93 (اصلاحي 1402) قانون ديوان عدالت اداري مصوب 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدي، در فرض سؤال چنانچه مصوبهاي كه در ديوان عدالت اداري رأي بر ابطال آن صادر شده است، مورد استناد قرار گيرد، مراجع قضايي با معتبر تلقي كردن رأي ديوان مجاز به استناد به مصوبه مذكور نيستند. از سويي ديگر، اگر بنا به جهاتي درخواست ابطال مصوبه در ديوان عدالت اداري رد شده باشد، مراجع قضايي نميتوانند به همان جهت مصوبه استنادي را خلاف قانون تلقي كنند و به آن ترتيب اثر ندهند.
نظریه مشورتی شماره 7/1403/287 مورخ 1403/07/11
موضوع استعلام درباره اعتبار آرای هیاتهای تخصصی و هیات عمومی دیوان عدالت اداری است که به ابطال یا عدم ابطال مصوبات مربوط به بند یک ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1392 (با اصلاحات و الحاقات بعدی) میپردازد و تاثیر آن بر محاکم دادگستری و دیوان عالی کشور را بررسی میکند. در پاسخ به این استعلام، اداره کل حقوقی قوه قضاییه توضیح داده است که بر اساس اصل 170 قانون اساسی و ماده 93 (اصلاحی 1402) قانون دیوان عدالت اداری، اگر دیوان عدالت اداری مصوبهای را ابطال کند، مراجع قضایی نمیتوانند به آن مصوبه استناد کنند. همچنین، اگر درخواست ابطال مصوبهای در دیوان رد شود، مراجع قضایی نمیتوانند به همان دلایل، مصوبه را خلاف قانون تلقی کرده و به آن ترتیب اثر ندهند.
تاریخ نظریه: 1403/07/11
شماره نظریه: 7/1403/287
شماره پرونده: 1403-1/7-287ع
با لحاظ ماده 93 (اصلاحی 1402) قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدی، آیا آرای هیاتهای تخصصی و هیات عمومی در مورد ابطال یا عدم ابطال مصوبات موضوع بند یک ماده 12 همان قانون برای محاکم دادگستری و دیوان عالی کشور لازمالاتباع است؟
با لحاظ اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده 93 (اصلاحی 1402) قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدی، در فرض سوال چنانچه مصوبهای که در دیوان عدالت اداری رای بر ابطال آن صادر شده است، مورد استناد قرار گیرد، مراجع قضایی با معتبر تلقی کردن رای دیوان مجاز به استناد به مصوبه مذکور نیستند. از سویی دیگر، اگر بنا به جهاتی درخواست ابطال مصوبه در دیوان عدالت اداری رد شده باشد، مراجع قضایی نمیتوانند به همان جهت مصوبه استنادی را خلاف قانون تلقی کنند و به آن ترتیب اثر ندهند.