پرسش: آیا خواهان میتواند برای قرارگیری در صلاحیت دادگاه صلح، خواسته خود را تجزیه کند؟
پاسخ: تجزیه خواسته فاقد منع قانونی است، اما دادگاه صلح میتواند دعاوی با منشاء واحد را تجمیع کرده و در صورت خروج از صلاحیت، پرونده را به دادگاه عمومی حقوقی ارسال کند.
به زبانِ ساده
نظر دربارهٔ طرح جداگانهٔ بخشهای یک خواسته در دادگاه صلح است. جدا کردن خواسته ممنوع نیست، اما اگر چند دعوای همزمان از یک منشأ باشند، دادگاه صلح میتواند آنها را یکجا بررسی کند؛ اگر مجموعشان در صلاحیتش نباشد، پرونده به دادگاه عمومی حقوقی فرستاده میشود.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوهٔ قضائیه نظر مشورتی داده است؛ پرسشکننده در متن مشخص نشده است.
چگونه: دربارهٔ تقسیم خواسته برای طرح در دادگاه صلح استعلام شده و اداره کل حقوقی، امکان تجمیع دعاوی همزمان با منشأ واحد و ارسال پرونده به مرجع صالح را بیان کرده است.
چرا مهم است: این نظر برای خواهانها و وکلا در انتخاب شیوهٔ طرح دعوا و تشخیص مرجع صالح کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل ۳۴؛ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، مادهٔ ۱۷؛ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹، مادهٔ ۱۷
مفاهیمِ حقوقی: حق دادخواهی، تجزیهٔ خواسته، وحدت منشأ، تجمیع دعاوی، صلاحیت دادگاه صلح، قرار عدم صلاحیت
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا خواهان میتواند برای رسیدگی در دادگاه صلح، خواسته را به چند دعوای جداگانه تقسیم کند؟
بله؛ تفکیک یا تجزیهٔ خواسته، حتی با وحدت منشأ، منع قانونی ندارد.
اگر دعاوی جداگانه و همزمان از یک منشأ مطرح شوند، دادگاه صلح چه میتواند بکند؟
میتواند آنها را تجمیع کند و اگر مجموع خواسته خارج از صلاحیتش باشد، پرونده را با قرار عدم صلاحیت به دادگاه عمومی حقوقی بفرستد.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
در صورتي كه خ. خ. خ. را براي ايجاد صلاحيت دادگاه صلح تجزيه كند؛ مانند آنكه دعواي راجع به چك دو ميليارد ريالي خود را در دو دادخواست يك ميليارد ريالي طرح كند، آيا دادگاه صلح صلاحيت رسيدگي دارد؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
ب. ت. ب. اصل سي و چهارم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران دادخواهي حق مسلم هر فرد است و هر كس ميتواند خواسته خ. ر. ب. ترتيبي كه صلاح ميداند، چنانچه خلاف صريح قانون نباشد، مطرح كند؛ بنابراين، تفكيك يا تجزيه خواسته از سوي خواهان؛ هرچند وحدت منشاء داشته باشد، فاقد منع قانوني است؛ اما چنانچه به صورت دعاوي جداگانه و همزمان مطرح شده باشند، ب. ت. ب. وحدت منشاء اين قسم دعاوي، دادگاه صلح ميتواند با لحاظ ماده 17 قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب 1402 و مطابق ماده 17 قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 آنها را ادغام (تجميع) نموده و در صورتي كه جمع خواسته كه منشاء واحد دارد، خارج از صلاحيت آن دادگاه قرار گيرد، پرونده را با صدور قرار عدم صلاحيت نزد مرجع صالح (دادگاه عمومي حقوقي) ارسال كند.
نظریه مشورتی شماره 7/1403/564 مورخ 1403/08/29
موضوع استعلام در مورد صلاحیت دادگاه صلح در شرایطی است که خواهان، خواسته خود را تجزیه کرده است. سوال این است که آیا دادگاه صلح میتواند به دعاوی تجزیهشده، مانند ارائه دو دادخواست هر کدام به ارزش یک میلیارد ریال به جای یک دادخواست به ارزش دو میلیارد ریال، رسیدگی کند یا خیر. پاسخ اداره کل حقوقی قوه قضاییه به این استعلام بیان میکند که بر اساس اصل 34 قانون اساسیجمهوری اسلامی ایران، هر فرد حق دارد خواسته خ. ر. ب. هر نحوی که میخواهد مطرح کند، و تجزیه خواسته از سوی خواهان، به شرط عدم مغایرت با قوانین، ممنوعیتی ندارد. همچنین، در صورت طرح دعاوی جداگانه و همزمان با وحدت منشاء، دادگاه صلح میتواند بر اساس ماده 17 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و ماده 17 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379، این دعاوی را تجمیع کرده و در صورت عدم صلاحیت، پرونده را به مرجع صالح (دادگاه عمومی حقوقی) ارسال کند.
تاریخ نظریه: 1403/08/29
شماره نظریه: 7/1403/564
شماره پرونده: 1403-1/1-564ح