پرسش: آیا مقام قضایی میتواند برای انجام تحقیقات فنی، مستقیماً از پلیس تخصصی مرکز استان استفاده کند؟
پاسخ: بله، در صورت ضرورت و فقدان پلیس تخصصی در حوزه قضایی، میتوان با هماهنگی انتظامی استان از مأموران مرکز استان استفاده کرد و نیازی به نیابت قضایی نیست.
به زبانِ ساده
موضوع، استفاده از پلیس تخصصی مستقر در مرکز استان برای تحقیقات موردنیاز در شهرستانهای دیگر است. مقام قضایی شهرستان میتواند با هماهنگی انتظامی از این مأموران کمک بگیرد و تا وقتی اقدام قضایی خارج از حوزه لازم نباشد، نیابت قضایی نیاز نیست. استعلامهای اداریِ فاقد ماهیت قضایی نیز نیابت نمیخواهند.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ استعلامکننده مقام یا مرجع مشخصی در متن معرفی نشده است.
چگونه: پرسش درباره اختیار پلیس تخصصی استانی در تحقیقات شهرستانهای دیگر مطرح شده و اداره کل حقوقی روش هماهنگی و موارد بینیازی از نیابت را توضیح داده است.
چرا مهم است: این نظر برای مقامات قضایی و ضابطان در تعیین شیوه ارجاع تحقیقات تخصصی و تشخیص نیاز به نیابت کاربرد دارد.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
در تشكيلات نيروي انتظامي، در كنار پليسهاي تخصصي در حوزه شهرستانها، پليسهاي تخصصي در سطح استان نيز پيشبيني شده است. ب. ت. ب. اينكه پليسهاي اخيرالذكر در شهرستان مركز استان مستقر هستند و كاركنان آن نيز ضابط همان شهرستان تلقي ميشوند، آيا انجام تحقيقات مقدماتي توسط پليسهاي تخصصي استاني حسب دستور مقامات قضايي ساير شهرستانهاي استان امكانپذير است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، دستورات مستقيماً خطاب به ضابطان مذكور صادر ميشود و يا به صورت غير مستقيم از طريق ارسال نيابت قضايي يه دادسراي شهرستان مركز استان؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
در فرض پرسش كه مقام قضايي در شهرستان غير مركز استان به لحاظ فقدان پليس تخصصي در حوزه قضايي خود، استفاده از مأموران تخصصي نيروي انتظامي در مركز استان را جهت انجام دستورات قضايي در پرونده ضروري تشخيص دهد، مقام قضايي ميتواند به فرماندهي نيروي انتظامي حوزه قضايي خود اعلام نمايد كه با هماهنگي نيروي انتظامي استان از مأموران تخصصي ذيربط در مركز استان جهت انجام تحقيقات فني و تخصصي استفاده كند و در اين خصوص تا زماني كه اقدامات قضايي خارج از حوزه قضايي ضرورت نداشته باشد، نيازي به اعطاي نيابت قضايي به حوزه قضايي مركز استان نيست. بديهي است اقدامات اداري نظير استعلام از ادارات واقع در خارج از حوزه قضايي همانند اخذ سوابق ثبتي و غيره كه فاقد ماهيت قضايي است، به نيابت قضايي نياز ندارد.
نظریه مشورتی شماره 7/1403/84 مورخ 1403/05/07
موضوع استعلام درباره امکان انجام تحقیقات مقدماتی توسط پلیسهای تخصصی استان در شهرستانهای غیر مرکز استان است. سوال این است که آیا این پلیسها میتوانند به دستور مقامات قضایی شهرستانهای دیگر عمل کنند و آیا دستورات باید مستقیماً به این ضابطان ابلاغ شود یا از طریق نیابت قضایی به دادسرای مرکز استان ارسال گردد. در پاسخ به این استعلام، اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که در صورت نبود پلیس تخصصی در شهرستان غیر مرکز استان، مقام قضایی میتواند با هماهنگی نیروی انتظامی استان از ماموران تخصصی مرکز استان برای انجام تحقیقات استفاده کند و نیازی به اعطای نیابت قضایی نیست، مگر در مواردی که اقدامات قضایی خارج از حوزه قضایی ضرورت داشته باشد. همچنین، اقدامات اداری که ماهیت قضایی ندارند، نیازی به نیابت قضایی ندارند.
تاریخ نظریه: 1403/05/07
شماره نظریه: 7/1403/84
شماره پرونده: 1403-169-84 ک
در فرض پرسش که مقام قضایی در شهرستان غیر مرکز استان به لحاظ فقدان پلیس تخصصی در حوزه قضایی خود، استفاده از ماموران تخصصی نیروی انتظامی در مرکز استان را جهت انجام دستورات قضایی در پرونده ضروری تشخیص دهد، مقام قضایی میتواند به فرماندهی نیروی انتظامی حوزه قضایی خود اعلام نماید که با هماهنگی نیروی انتظامی استان از ماموران تخصصی ذیربط در مرکز استان جهت انجام تحقیقات فنی و تخصصی استفاده کند و در این خصوص تا زمانی که اقدامات قضایی خارج از حوزه قضایی ضرورت نداشته باشد، نیازی به اعطای نیابت قضایی به حوزه قضایی مرکز استان نیست. بدیهی است اقدامات اداری نظیر استعلام از ادارات واقع در خارج از حوزه قضایی همانند اخذ سوابق ثبتیو غیره که فاقد ماهیت قضایی است، به نیابت قضایی نیاز ندارد.