پرسش: آیا تشکیل دادگاههای خانواده، صلاحیت شعب عمومی حقوقی را در رسیدگی به امور خانواده سلب میکند؟
پاسخ: بله، صلاحیت دادگاه خانواده ذاتی است و با تشکیل آن، شعب عمومی حقوقی صلاحیت رسیدگی به امور خانواده را ندارند.
به زبانِ ساده
استعلام درباره اثر تشکیل دادگاه خانواده بر صلاحیت شعب عمومی حقوقی و امکان راهاندازی تدریجی شعب دادگاه خانواده است. متن، ذاتی بودن صلاحیت دادگاه خانواده و اینکه در حوزهای که دادگاه خانواده تشکیل نشده، دادگاه عمومی حقوقی میتواند رسیدگی کند را مطرح میکند؛ اما ادامه پاسخ در سند موجود نیست.
چه کسی: نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه؛ پرسشکننده در متن، استعلامکننده است. طرفین اختلافی معرفی نشدهاند.
چگونه: استعلام درباره تشکیل دادگاههای خانواده و صلاحیت شعب عمومی حقوقی مطرح شد. نظریه با استناد به قانون حمایت خانواده و دو رأی وحدت رویه، به ذاتی بودن صلاحیت دادگاه خانواده اشاره کرد؛ ادامه پاسخ در متن موجود نیست.
چرا مهم است: این متن برای مراجع قضایی و وکلا در تشخیص مرجع صالح برای رسیدگی به دعاوی خانوادگی اهمیت دارد.
قوانینِ مرتبط: قانون اساسی، اصل ۲۱ بند ۳؛ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، مواد ۱ و ۴ و تبصره ۱ ماده ۱؛ آییننامه اجرایی قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۳/۱۱/۲۷؛ آرای وحدت رویه شماره ۷۶۹ مورخ ۱۳۹۷/۴/۲۶ و شماره ۷۷۳ مورخ ۱۳۹۷/۹/۲۰
مفاهیمِ حقوقی: دادگاه خانواده، صلاحیت ذاتی، دادگاه اختصاصی، دادگاه عمومی حقوقی، تشکیل تدریجی شعب
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا تشکیل دادگاه خانواده صلاحیت شعب عمومی حقوقی را که به پروندههای خانواده رسیدگی میکنند از بین میبرد؟
متن موجود به ذاتی بودن صلاحیت دادگاه خانواده نسبت به دادگاه عمومی اشاره میکند، اما پاسخ کامل را بیان نمیکند.
آیا همه شعب دادگاه خانواده باید همزمان راهاندازی شوند؟
متن موجود پاسخ کامل این پرسش را در بر ندارد.
کلیدواژهها: دادگاه خانواده، صلاحیت ذاتی، قانون حمایت خانواده، شعب عمومی
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
نظریه مشورتی شماره 7/1404/45 مورخ 1404/04/18
تاریخ نظریه: 1404/04/18
شماره نظریه: 7/1404/45
شماره پرونده: 1404-9/1-45ح
استعلام:
آیا تشکیل محاکم خانواده در حوزههای قضایی، موجب سلب صلاحیت برخی شعب عمومی حقوقی فعال در زمینه پروندههای خانواده میشود؟ به عبارت دیگر، آیا قوه قضاییه ملزم است به صورت همزمان تمامی شعب دادگاه خانواده را راهاندازی کند و یا آنکه میتواند وفق آییننامه اجرایی قانون حمایت خانواده مصوب 1393/11/27 به تدریج شعب تخصصی دادگاه خانواده را فعال سازد؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، به موجب رای وحدت رویه شماره 769 مورخ 1397/4/26 هیات عمومی دیوان عالی کشور: «مطابق بند سوم اصل بیست و یکم قانون اساسی و ماده یک قانون حمایت خانواده مصوب 1391 ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان خانواده ضرورت دارد و تشکیل آن با رعایت ضوابط قانونی به قوه قضاییه محول شده است و چون موارد صلاحیت دادگاه خانواده در ماده 4 این قانون صراحتاً بیان شده است؛ لذا این دادگاه که با رعایت ترتیبات معین قانونی تشکیل میشود دادگاه اختصاصی محسوب میگردد و صلاحیت آن نسبت به دادگاههای عمومی، ذاتی است. ..». همچنین در رای وحدت رویه شماره 773 مورخ 1397/9/20 همین مرجع، بر ذاتی بودن صلاحیت دادگاه خانواده تاکید شده است.
ثانیاً، مطابق تبصره یک ماده یک قانون حمایت خانواده مصوب 1391، صرفاً در حوزه قضایی شهرستان که دادگاه خانواده تشکیل نشده است، دادگاه عمومی حقوقی مستقر در آن حوزه میتواند با رعایت تشریفات مربوط و مقررات این قانون، به امور و دعاوی خانوادگی رسیدگی کند؛ مشابه همین حکم (با استثناء نمودن دعاوی راجع به اصل نکاح و انحلال آن) در تبصره 2 ماده یک قانون پیشگفته، برای دادگاه بخش که در حوزه آن دادگاه خانواده تشکیل نشده، پیشبینی شده است.
ب. ت. ب. مراتب پیشگفته، به محض تشکیل دادگاه خانواده در یک حوزه قضایی، دادگاه حقوقی عمومی (حتی اگر پیش از آن، از باب تقسیم کار، رسیدگی به امور و دعاوی خانوادگی را بر عهده داشته و جانشین دادگاه خانواده محسوب میشده است)، صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به این دسته از امور و دعاوی را نخواهد داشت.