پرسش: تشریفات اعطای نیابت قضایی به کشورهای خارجی و ضمانت اجرای نقض موافقتنامهها چیست؟
پاسخ: ارسال نیابت بر اساس دستورالعملهای مربوط و موافقتنامههای بینالمللی انجام میشود و نقض موافقتنامه معمولاً ضمانت اجرای خاصی جز ناکارآمدی ندارد.
به زبانِ ساده
استعلام دربارهٔ همکاری قضایی ایران با کشورهای خارجی، از جمله ارسال نیابت قضایی و پیامد عملنکردن به موافقتنامههاست. نظریه مسیرهای کلی را مشخص میکند: مراجعه به دستورالعمل مصوب ۱۳۹۲، استفاده از مبنای قانونی سال ۱۳۰۹ در نبود موافقتنامه، و اعمال معاملهٔ متقابل پس از آغاز همکاری یک کشور.
چه کسی: نظریهٔ مشورتی ادارهٔ کل حقوقی قوهٔ قضاییه است؛ پرسشکننده در متن مشخص نشده و کشورهای طرف همکاری نیز نام برده نشدهاند.
چگونه: استعلام چند پرسش دربارهٔ نیابت قضایی، نقض موافقتنامه و همکاری با کشورهای فاقد موافقتنامه مطرح کرده است. ادارهٔ کل حقوقی دربارهٔ دستورالعمل، مبنای قانونی و معاملهٔ متقابل پاسخ داده است.
چرا مهم است: برای مراجع قضایی و وکلایی مفید است که درخواست نیابت یا معاضدت قضایی به خارج از کشور را پیگیری میکنند.
قوانینِ مرتبط: دستورالعمل مربوط به استرداد مجرمین و معاضدت قضایی بینالمللی مصوب ۱۳۹۲/۰۳/۱۲؛ مادهواحدهٔ مربوط به تعاون قضایی مصوب ۱۳۰۹.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
نظریه مشورتی شماره 7/94/0221 مورخ 1394/01/30
خ. م.:
موضوع استعلام شامل مواردی همچون نحوه اعطای نیابت قضایی به کشورهای خارجی، ضمانت اجرای نقض موافقتنامههای بینالمللی، ارسال نیابت قضایی به کشورهایی که موافقتنامه ندارند و احراز معامله متقابل است. اداره کل حقوقی قوه قضائیه در پاسخ به این استعلام اعلام کرده است که برای ارسال درخواست نیابت قضایی بینالمللی باید به دستورالعمل مربوط به استرداد مجرمین و معاضدت قضایی بینالمللی مصوب 1392/03/12 مراجعه شود. همچنین، در صورتی که قرارداد معاضدت وجود داشته باشد، معمولاً ضمانت اجرایی برای نقض مواد آن پیشبینی نمیشود و عدم همکاری دو کشور تنها به ناکارآمدی موافقتنامه منجر میشود. ارسال نیابت قضایی به کشورهایی که موافقتنامه ندارند، بر اساس ماده واحده مربوط به تعاون قضایی مصوب 1309 انجام میشود و تشریفات آن مشابه سایر نیابتهای قضایی بینالمللی است. در نهایت، اعمال معاضدت قضایی بر اساس شرط معامله متقابل زمانی صورت میگیرد که یکی از کشورها همکاری را آغاز کند.
تاریخ نظریه: 1394/01/30
شماره نظریه: 7/94/0221
شماره پرونده: 94-48/3-0008
استعلام:
1- در اعطای نیابت قضایی در امور حقوقی به کشورهای خارجی تشریفات اداری چگونه است وجه مواردی باید رعایت شود؟
2- چنانچه بین ایران وکشور خارجی موافقت نامه ای تنظیم شده باشد وکشور خارجی بر خلاف موافقت نامه به تکلیف مقرر خود عمل نکند، ضمانت اجرای نقض مواد موافقت نامه چیست؟
3- ارسال نیابت قضایی برای کشورهایی که با ایشان موافقت نامه همکاری تنظیم نشده است چگونه است؟
4- در مواردی که بین ایران وکشور خارجی موافقت نامه همکاری وجود نداشته باشد، نحوه احراز معامله متقابل چگونه است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1- برای اطلاع از نحوه ارسال درخواست نیابت قضایی بین المللی به دستورالعمل راجع به استرداد مجرمین و معاضدت قضایی بین المللی مصوب 1392/3/12 ریاست محترم قوهقضائیه مراجعه فرمائید.
2- در صورت وجود قرارداد معاضدت بین دو کشور، معمولاً ضمانت اجرایی جهت نقض مواد موافقت نامه پیش بینی نمیگردد. لکن به نظر میرسد عدم همکاری دو کشور طرف قرارداد جهت اجرای مفاد قرارداد و نقض مواد آن، پیامدی جز ناکارآمدی موافقت نامه موجود بین دو کشور نخواهد داشت.
3- ارسال نیابت قضایی برای کشورهایی که با آنها موافقت نامه معاضدت قضایی تنظیم نگردیده، در قالب ماده واحده مربوط به تعاون قضایی مصوب 1309 صورت میگیرد و از نظر تشریفات ارسال به مانند سایر نیابتهای قضایی بین المللی است.
4- اساساً اعمال معاضدت قضایی بر اساس شرط معامله متقابل بین دو کشور زمانی محقق میگردد که یکی از دو کشور، همکاری و معاضدت قضایی با کشور طرف مقابل را شروع و اجابت نماید که این همکاری موجب ایجاد زمینه برای معامله متقابل از طرف کشور مقابل در صورت نیاز خواهد گردید.