پرسش: آیا قاضی دادگاه کیفری میتواند بدون تقدیم دادخواست حقوقی، حکم به رد مال یا قیمت مال تلفشده در کلاهبرداری صادر کند؟
پاسخ: اگر عین مال تلف شده باشد، صدور حکم به پرداخت قیمت نیازمند تقدیم دادخواست حقوقی است، اما در صورت وجود عین مال، نیاز به دادخواست نیست.
به زبانِ ساده
موضوع این است که پس از کلاهبرداری، مال اصلی هنوز وجود دارد یا از بین رفته است. اگر مال موجود باشد، دادگاه کیفری میتواند حکم به بازگرداندن آن بدهد؛ اما اگر تلف شده باشد، برای مطالبه مثل یا قیمت آن باید دادخواست حقوقی ارائه شود.
چه کسی: نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه؛ پرسش از سوی مرجع استعلامکننده درباره حقوق متضرر از کلاهبرداری مطرح شده است.
چگونه: درباره امکان صدور حکم به رد مال یا پرداخت قیمت آن بدون دادخواست حقوقی استعلام شده است. اداره کل حقوقی میان موجود بودن عین مال و تلف شدن آن تفاوت گذاشته است.
چرا مهم است: این نظریه برای متضرران از کلاهبرداری و وکلای آنان در انتخاب راه مطالبه مال یا قیمت آن مفید است.
قوانینِ مرتبط: ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری.
مفاهیمِ حقوقی: کلاهبرداری، رد مال، عین مال، تلف مال، مثل مال، قیمت مال، دادخواست حقوقی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
اگر عین مالِ موضوع کلاهبرداری هنگام طرح شکایت تلف شده باشد، آیا دادگاه کیفری بدون دادخواست حقوقی میتواند حکم به پرداخت قیمت یا مثل آن بدهد؟
خیر؛ طبق متن، تقدیم دادخواست حقوقی لازم است.
اگر عین مال موجود باشد اما در تصرف شخص دیگری قرار داشته باشد، آیا صدور حکم به رد مال نیازمند دادخواست است؟
خیر؛ قاضی میتواند بدون دادخواست حکم به رد مال صادر کند.
کلیدواژهها: کلاهبرداری، رد مال، تلف مال، دادخواست حقوقی، دادگاه کیفری
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
نظریه مشورتی شماره 7/95/2170 مورخ 1395/08/29
خ. م.:
موضوع استعلام در مورد امکان صدور حکم به رد مال یا پرداخت قیمت مال تلفشده در موارد کلاهبرداری است، زمانی که عین مال در زمان طرح شکایت وجود نداشته باشد. پرسش این است که آیا قاضی دادگاه کیفری میتواند بدون تقدیم دادخواست حقوقی از سوی متضرر، حکم به رد مال یا پرداخت قیمت مال تلفشده صادر کند یا خیر. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که طبق ماده 15 قانون آیین دادرسی کیفری، اگر عین مال مورد کلاهبرداری تلف شده باشد، صدور حکم به پرداخت قیمت یا مثل آن نیازمند تقدیم دادخواست حقوقی است. اما اگر عین مال موجود باشد، حتی اگر در تصرف شخص دیگری باشد، قاضی میتواند بدون نیاز به تقدیم دادخواست، حکم به رد مال صادر کند.
تاریخ نظریه: 1395/08/29
شماره نظریه: 7/95/2170
شماره پرونده: 1291-1/3-95
استعلام:
در فرضی که اساساً در هنگام طرح و تقدیم شکایت عین مال موضوع کلاهبرداری از طریق انتقال مال غیر تلف حقیقی یا حکمی شده باشد آیا قاضی دادگاه کیفری در تعیین مجازات رد مال ب. ت. ب. فقدان عین مال در هنگام طرح شکایت بدون تقدیم دادخواست حقوقی از طرف متضرر از وقوع جرم میتواند حکم به رد مال مثل یا پرداخت قیمت مال تلف شده صادر نماید؟ خواهشمند است با عنایت به ابهام پیش آمده در خصوص مورد اخیر الذکر دستور فرمائید با طرح مجدد موضوع در کمیسیون تخصصی مربوطه نظریه آن کمیسیون جهت ارشاد و بهره برداری به این حوزه قضایی اعلام گردد/ب
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
با لحاظ اینکه حکم به رد مال یا جبران خسارت ماهیت مجازات ندارد؛ در بزه کلاهبرداری موضوع ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری مصوب 1367 در صورتیکه عین مال مورد کلاهبرداری تلف شده باشد ب. ت. ب. قاعده کلی مذکور در ماده 15 قانون آیین دادرسی کیفری، صدور حکم به پرداخت قیمت یا مثل مال مورد کلاهبرداری مستلزم تقدیم دادخواست حقوقی است و لکن چنانچه عین مال مورد کلاهبرداری موجود باشد (ولو آنکه در تصرف دیگری باشد) صدور حکم به رد مال مزبور نیاز به تقدیم دادخواست ندارد./