پاسخ: فرد بالغ میتواند در امور غیرمالی شکایت کند، اما در امور مالی نیازمند دخالت ولی یا قیم است مگر اینکه رشد وی در امور مالی اثبات شده باشد.
به زبانِ ساده
این نظر درباره اختیارات فرد بالغی است که از جرم آسیب دیده است. فرد بالغ میتواند خودش درباره شکایت کیفری تصمیم بگیرد، اما برای مطالبه دیه یا خسارت، اصولاً باید ولی یا قیم او اقدام کند. اگر رشد مالی او با حکم دادگاه ثابت شده باشد، خودش میتواند در این امور دخالت کند.
چه کسی: نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه است؛ موضوع درباره مجنیعلیه بالغ و پدر اوست و پرسشکننده مشخص نشده است.
چگونه: اداره کل حقوقی میان شکایت کیفری و مطالبه مالی تفکیک کرده و برای هرکدام، با توجه به بلوغ و اثبات رشد مالی، شخصِ دارای اختیار را مشخص کرده است.
چرا مهم است: این نظر برای افراد بالغِ زیاندیده از جرم، خانوادههای آنان و وکلای پروندههای کیفری و مطالبه خسارت کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: قانون مدنی، بند «ب» ماده ۱۲۱۰ و تبصره ۲ آن؛ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، ماده ۱۰؛ رأی وحدت رویه شماره ۳۰ مورخ ۱۳۶۴/۱۰/۳ دیوان عالی کشور.
مفاهیمِ حقوقی: بلوغ، رشد، امور مالی، بزهدیده، شکایت کیفری، گذشت از شکایت، دیه، ضرر و زیان ناشی از جرم
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا شخص بالغی که قربانی جرم شده است میتواند شخصاً شکایت کند؟
بله؛ میتواند تقاضای تعقیب مرتکب کند و شکایت کند.
آیا پدرِ مجنیعلیه بالغ میتواند به جای او شکایت کند یا از شکایت بگذرد؟
خیر؛ پدر در این موارد سمتی ندارد.
چه کسی میتواند مطالبه دیه یا ضرر و زیان ناشی از جرم را پیگیری کند؟
ولی یا قیم، مگر اینکه رشد مجنیعلیه در امور مالی به حکم دادگاه ثابت شده باشد.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
1و2و3- ب. ت. ب. ماده 1210 قانون مدني(اصلاحي 14/8/1370) و نيز رأي وحدت رويه شماره 30 مورخ 3/10/64 ديوانعالي كشور، رسيدن صغار به سن بلوغ، دليل رشد آنان در غير امور مالي است؛ مگر اينكه خلاف آن ثابت شود. بنابراين فردي كه به سن بلوغ رسيده، مي تواند در كليه امور مربوط به خود جز امور مالي كه به حكم تبصره 2 ماده فوق الذكر، مستلزم اثبات رشد است، دخالت نمايد. در فرض سؤال نيز مجني عليه بالغ كه از وقوع جرم، متحمل ضرر و زيان نيز گرديده است، طبق ماده 10 ق.آ.د.ك 1392، بزه ديده محسوب مي گردد و مي تواند با تقاضاي تعقيب مرتكب، از وي شكايت و يا از شكايت خود صرفنظر نمايد و پدر وي سمتي براي طرح شكايت يا گذشت از شكايت ندارد؛ لكن چنانچه موضوع پرونده متشكله، متضمن مطالبه مال از قبيل ديه يا ضرر و زيان ناشي از جرم باشد، در اين موارد بايد ولي يا قيم وي مداخله نمايد مگر اينكه حكم رشد وي در امور مالي نيز از دادگاه صالح، صادر شده باشد.
نظریه مشورتی شماره 7/95/77 مورخ 1395/01/22
موضوع استعلام مربوط به وضعیت حقوقی افرادی است که به سن بلوغ رسیدهاند، در امور غیرمالی و مالی. بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه و با استناد به ماده 1210 قانون مدنی (اصلاحیه 1370/08/14) و رای وحدت رویه شماره 30 مورخ 3/10/64 دیوان عالی کشور، رسیدن به سن بلوغ به معنای رشد در امور غیرمالی است، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. بنابراین، افراد بالغ میتوانند در امور مربوط به خود دخالت کنند، به جز در امور مالی که نیاز به اثبات رشد دارد. در مورد بزهدیدگان بالغ، طبق ماده 10 قانون آیین دادرسی کیفری 1392، آنان میتوانند شکایت کنند یا از آن صرفنظر نمایند و پدر آنان در این موارد حق مداخله ندارد. اما در صورت مطالبه مال، از جمله دیه یا ضرر و زیان ناشی از جرم، ولی یا قیم باید مداخله کند، مگر اینکه دادگاه صالح حکم رشد در امور مالی را صادر کرده باشد.
تاریخ نظریه: 1395/01/22
شماره نظریه: 7/95/77
شماره پرونده: 94-168/1-2332
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
1و2و3- ب. ت. ب. ماده 1210 قانون مدنی(اصلاحی 1370/8/14) و نیز رأی وحدت رویه شماره 30 مورخ 3/10/64 دیوانعالی کشور، رسیدن صغار به سن بلوغ، دلیل رشد آنان در غیر امور مالی است؛ مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. بنابراین فردی که به سن بلوغ رسیده، میتواند در کلیه امور مربوط به خود جز امور مالی که به حکم تبصره 2 ماده فوقالذکر، مستلزم اثبات رشد است، دخالت نماید. در فرض سوال نیز مجنیعلیه بالغ که از وقوع جرم، متحمل ضرر و زیان نیز گردیده است، طبق ماده 10 ق.آ.د.ک 1392، بزه دیده محسوب میگردد و میتواند با تقاضای تعقیب مرتکب، از وی شکایت و یا از شکایت خود صرفنظر نماید و پدر وی سمتی برای طرح شکایت یا گذشت از شکایت ندارد؛ لکن چنانچه موضوع پرونده متشکله، متضمن مطالبه مال از قبیل دیه یا ضرر و زیان ناشی از جرم باشد، در این موارد باید ولی یا قیم وی مداخله نماید مگر اینکه حکم رشد وی در امور مالی نیز از دادگاه صالح، صادر شده باشد.