پرسش: محدوده صلاحیت و نحوه تشکیل دادگاه کیفری یک چگونه است؟
پاسخ: تشکیل این دادگاه در مرکز استان الزامی و در سایر شهرستانها موکول به تشخیص رئیس قوه قضاییه است و نیازی به اعطای نیابت قضایی برای امور مربوطه نیست.
به زبانِ ساده
این نظر درباره محل تشکیل دادگاه کیفری یک و صلاحیت رسیدگی آن است. تشکیل این دادگاه در مرکز هر استان الزامی است و در شهرستانهای دیگر به تشخیص رئیس قوه قضاییه بستگی دارد. پروندههای حوزههای فاقد این دادگاه در نزدیکترین دادگاه کیفری یک رسیدگی میشوند.
چه کسی: نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه؛ طرفین اختلاف در متن ذکر نشدهاند.
چگونه: اداره کل حقوقی با تفسیر تبصره ۱ ماده ۲۹۶، محل تشکیل دادگاه و مرجع رسیدگی به پروندههای حوزههای فاقد دادگاه کیفری یک را توضیح داده است.
چرا مهم است: این نظر برای تعیین دادگاه صالح و روشن شدن نیاز یا عدم نیاز به نیابت قضایی کاربرد دارد.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
مستفاد از تبصره 1 ماده 296 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 آن است كه تشكيل دادگاه كيفري يك در مركز هر استان الزامي و در ساير شهرستان ها موكول به تشخيص رييس قوه قضاييه است و برابر ذيل اين تبصره در صورت تشكيل اين دادگاه در شهرستان مركز استان و يا ديگر شهرستان ها، پرونده هاي مربوط به حوزه هايي كه فاقد دادگاه كيفري يك مي باشد در نزديك ترين دادگاه كيفري يك رسيدگي مي شود، كه الزاماً حوزه قضايي شهرستان مركز استان نخواهد بود. محدوده حوزه قضايي دادگاه كيفري يك حسب مورد برابر تبصره يادشده تعيين مي گردد و در اين محدوده انجام امور مربوط مستلزم اعطاي نيابت قضايي به دادگاه كيفري دو و يا دادگاه بخش نمي باشد./
نظریه مشورتی شماره 7/95/940 مورخ 1395/04/23
موضوع این استعلام بررسی صلاحیت دادگاههای کیفری 1 و نحوه رسیدگی به پروندهها در حوزههای قضایی مختلف بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 است. پرسش این است که آیا دادگاه کیفری 1 میتواند بدون اعطای نیابت قضایی، مستقیماً با مرجع انتظامی برای انجام تحقیقات مکاتبه کند یا خیر. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که بر اساس تبصره 1 ماده 296 قانون آیین دادرسی کیفری، تشکیل دادگاه کیفری 1 در مرکز هر استان الزامی است و در سایر شهرستانها به تشخیص رئیس قوه قضاییه انجام میشود. همچنین، پروندهها در حوزههایی که فاقد دادگاه کیفری 1 هستند، در نزدیکترین دادگاه کیفری 1 رسیدگی میشود و نیازی به اعطای نیابت قضایی به دادگاه کیفری 2 یا دادگاه بخش نیست. بنابراین، محدوده حوزه قضایی دادگاه کیفری 1 بر اساس تبصره مذکور تعیین میشود و عدم اعطای نیابت قضایی در این موارد مجاز است.
تاریخ نظریه: 1395/04/23
شماره نظریه: 7/95/940
شماره پرونده: 59-861/1-583
با عنایت به تصویب قانون آیین دادرسی کیفری و شروع به اجرای آن که برخی از پرونده ها مستقیم در دادگاه کیفری 1 رسیدگی میشود و حسب ماده 296 قانون مزبور به نظر میرسد صلاحیت این دادگاه ها استانی بوده و شعبی هم که در برخی شهرها جهت رسیدگی به پرونده های دادگاه مزبور تشکیل میشود نیز دارای چنین صلاحیتی میباشند که به عقیده برخی از همکاران چنانچه دادگاه کیفری 1 تحقیقاتی توسط مرجع انتظامی در یکی از حوزه های قضایی لازم بداند ب. ت. ب. صلاحیت استانی مستقیما به مرجع انتظامی شهر مزبور مکاتبه کرده و دستورات لازم را صادر مینماید بدون اعطای نیابت قضایی که این موضوع از ثبت مجدد پرونده ای به عنوان نیابت در حوزه قضایی مد نظر دادگاه کیفری استان جلوگیری می کند البته برخی از همکاران دیگر نیز عقیده بر این دارند که در خارج از شهرستان محل تشکیل دادگاه کیفری 1 می بایست نیابت اعطا گردد علی هذا پیشنهاد میگردد از جهت وحدت رویه در صورتی که نظر اول صائب تر باشد و جهت جلوگیری از ثبت پرونده نیابتی مراتب به حوزه های محترم قضایی سطح استان اعلام و ابلاغ گردد
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
مستفاد از تبصره 1 ماده 296 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 آن است که تشکیل دادگاه کیفری یک در مرکز هر استان الزامی و در سایر شهرستانها موکول به تشخیص رییس قوه قضاییه است و برابر ذیل این تبصره در صورت تشکیل این دادگاه در شهرستان مرکز استان و یا دیگر شهرستانها، پروندههای مربوط به حوزههایی که فاقد دادگاه کیفری یک م. ب. در نزدیکترین دادگاه کیفری یک رسیدگی میشود، که الزاماً حوزه قضایی شهرستان مرکز استان نخواهد بود. بنابراین، محدوده حوزه قضایی دادگاه کیفری یک حسب مورد برابر تبصره یادشده تعیین میگردد و در این محدوده انجام امور مربوط مستلزم اعطای نیابت قضایی به دادگاه کیفری دو و یا دادگاه بخش نمیباشد.