پرسش: آیا عدم ایراد خوانده به صلاحیت مرجع قضایی در صورت وجود شرط داوری، به معنای عدول از آن است؟
پاسخ: بله، عدم ایراد خوانده به صلاحیت مرجع قضایی به منزله توافق ضمنی بر عدول از شرط داوری است، مگر آنکه در مرحله بدوی ایراد شده و مورد توجه قرار نگرفته باشد.
به زبانِ ساده
داشتن شرط داوری، بهتنهایی مانع رسیدگی مرجع قضایی نیست؛ اگر خوانده به صلاحیت آن مرجع اعتراض نکند، ممکن است این رفتار عدول از شرط داوری تلقی شود. ارائه رأی غیرقطعی داور در تجدیدنظر نیز بهتنهایی رسیدگی قبلی را بیاعتبار نمیکند.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ اختلاف فرضی میان خواهان و خوانده است و شورای حل اختلاف و مرجع تجدیدنظر نیز در متن مطرح شدهاند.
چگونه: خواهان با وجود موافقتنامه داوری در مرجع قضایی طرح دعوا میکند و خوانده به صلاحیت ایراد نمیگیرد. در فرض مطرحشده، پس از رأی شورای حل اختلاف و تجدیدنظرخواهی، رأی غیرقطعی داور ارائه شده است.
چرا مهم است: این نظر برای طرفین دعوا و مراجع رسیدگی روشن میکند که شرط داوری و زمانِ ایراد به صلاحیت چه اثری بر ادامه رسیدگی دارد.
قوانینِ مرتبط: نامطمئن؛ در متن ماده یا قانون مشخصی ذکر نشده است.
مفاهیمِ حقوقی: موافقتنامه داوری، شرط داوری، عدول تلویحی از داوری، صلاحیت مرجع قضایی، شورای حل اختلاف، تجدیدنظرخواهی، نقض رأی، قرار رد دعوا
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
اگر خواهان با وجود شرط داوری به دادگاه مراجعه کند و خوانده به صلاحیت دادگاه ایراد نکند، دادگاه میتواند رسیدگی کند؟
بله؛ عدم ایراد خوانده بهمنزله توافق تلویحی طرفین بر عدول از شرط داوری است.
آیا ارائه رأی غیرقطعی داور در مرحله تجدیدنظر بهتنهایی به معنای بیصلاحیتی شورای حل اختلاف است؟
خیر.
در چه صورتی مرجع تجدیدنظر باید رأی شورای حل اختلاف را نقض کند؟
اگر احراز کند که خوانده در مرحله بدوی با استناد به موافقتنامه داوری ایراد کرده و شورا به آن توجه نکرده است.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
هرگاه خواهان با وجود موافقت نامه داوري اقدام به طرح دعوا در مرجع قضائي نمايد، عدم ايراد خوانده نسبت به صلاحيت مرجع قضائي به منزله توافق تلويحي طرفين مبني بر عدول از شرط داوري است و مرجع قضائي مي تواند به موضوع رسيدگي كند. بنابراين، در فرض سوال كه پس از رسيدگي و صدور حكم شوراي حل اختلاف و تجديد نظرخواهي از آن، در مرجع تجديدنظر، رأي غير قطعي داور ارائه شده است، صرف ارائه اين رأي به معناي عدم صلاحيت شوراي حل اختلاف نسبت به رسيدگي به موضوع نيست مگر آنكه ادعاي تجديدنظرخواه اين باشد كه در مرحله بدوي با استناد به موافقت نامه داوري به صلاحيت اين شورا ايراد كرده ولي شورا به آن توجه نكرده است كه در اين صورت اگر مرجع تجديد نظر ادعاي وي را احراز كند، بايد رأي صادره را نقض و قرار رد دعواي بدوي را صادر كند
نظریه مشورتی شماره 7/96/1644 مورخ 1396/07/19
موضوع استعلام به وضعیت رسیدگی به دعوی تجدیدنظر در دادگاه عمومی حقوقی پس از صدور حکم شورای حل اختلاف و ارائه رای غیرقطعی داور مربوط میشود. در این باره، سوالاتی مطرح شده است، از جمله اینکه آیا دادگاه باید رسیدگی به تجدیدنظر را متوقف کند یا به آن ادامه دهد و حکم شورای حل اختلاف را نقض کند. در پاسخ به این استعلام، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که اگر خوانده به صلاحیت مرجع قضایی ایرادی نداشته باشد، این به منزله توافق تلویحی طرفین بر عدول از شرط داوری است و مرجع قضایی میتواند به موضوع رسیدگی کند. همچنین، ارائه رای داور به معنای عدم صلاحیت شورای حل اختلاف نیست، مگر اینکه ت. ن. خ. در مرحله بدوی به صلاحیت شورای حل اختلاف ایراد کرده باشد و شورا به آن توجه نکرده باشد. در این حالت، اگر ادعای ت. ن. خ. احراز شود، مرجع تجدیدنظر باید رای صادره را نقض کرده و قرار رد دعوای بدوی را صادر کند.
تاریخ نظریه: 1396/07/19
شماره نظریه: 7/96/1644
شماره پرونده: 1223-1/127-95
شورای حل اختلاف حکم برمحکومیت خوانده صادر میکند محکومٌعلیه اقدام به تجدیدنظرخواهی نسبت به حکم مذکور در دادگاه عمومی حقوقی مینماید در جریان رسیدگی به دعوی تجدیدنظر مذکور در دادگاه عمومی حقوقی تصویر مصدقرأی داوری ارائه میگردد ارجاع امر به داوری مذکور توسط دادگاه صورت نگرفته است بلکه داور به موجب قرارداد داوری و بر اساس تقاضای احد از متعاقدین اقدام به داوری و صدور رأی داوری نموده است به موجب رأی داوری مذکور در خصوص اختلافات متعدد طرفین ازجمله اختلاف و دعوی صدرالذکر حکم صادر شده است ولکن مهلت اعتراض به رأی داوری انقضاء نیافته است در این فرض آیا دادگاه عمومی حقوقی
1- باید رسیدگی به دعوی تجدیدنظر را متوقف کند؟
2- و یا اینکه باید به دعوی تجدیدنظر رسیدگی و انشاء رأی اعم از حکم یا قرار نماید؟
3- یا اینکه به سبب صادر شدن حکم داوری حکم شورای حل اختلاف را نقض و قرار رد دعوی بدوی را صادر کند؟
4- و یا اینکه در قالب تصمیم نه در قالب قرار حکم شورای حل اختلاف را نقض و دعوی بدوی و تجدیدنظر را مختومه به داوری اعلام کند./
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
هرگاه خواهان با وجود موافقت نامه داوری اقدام به طرح دعوا در مرجع قضائی نماید، عدم ایراد خوانده نسبت به صلاحیت مرجع قضائی به منزله توافق تلویحی طرفین مبنی بر عدول از شرط داوری است و مرجع قضائی میتواند به موضوع رسیدگی کند. بنابراین، در فرض سوال که پس از رسیدگی و صدور حکم شورای حل اختلاف و تجدید نظرخواهی از آن، در مرجع تجدیدنظر، رأی غیر قطعی داور ارائه شده است، صرف ارائه این رأی به معنای عدم صلاحیت شورای حل اختلاف نسبت به رسیدگی به موضوع نیست مگر آنکه ادعای ت. ن. خ. این باشد که در مرحله بدوی با استناد به موافقت نامه داوری به صلاحیت این شورا ایراد کرده ولی شورا به آن توجه نکرده است که در این صورت اگر مرجع تجدیدنظر ادعای وی را احراز کند، باید رأی صادره را نقض و قرار رد دعوای بدوی را صادر کند.