نظر مشورتی 7/96/2601 مورخ 1396/10/30 اداره کل حقوقی قوه قضائیه درخصوص دعوای قابل طرح ازسوی دارنده چک پس از انقضاء مهلت های مقرر در مواد 318 و 319 قانون تجارت با اصلاحات و الحاقات ب
پرسش: آیا دارنده چک پس از انقضای مهلتهای قانون تجارت میتواند علیه صادرکننده اقامه دعوا کند؟
پاسخ: خیر، دعوا از شمول قانون تجارت خارج است و دارنده نمیتواند به طرفیت صادرکننده اقامه دعوا کند، بلکه باید بر اساس مقررات قانون مدنی علیه طرف قرارداد خود اقدام نماید.
به زبانِ ساده
این نظر درباره دارنده چکی است که پس از پایان مهلتهای مقرر در قانون تجارت اقدام به طرح دعوا میکند. به نظر اداره کل حقوقی، دعوا دیگر تابع قانون تجارت نیست و دارنده باید بر پایه رابطه حقوقی خود و مقررات قانون مدنی اقدام کند.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ دارنده چک و صادرکننده چک اشخاص مورد بحثاند و هویتشان مشخص نشده است.
چگونه: با سپریشدن مهلتهای مواد ۳۱۸ و ۳۱۹، دعوا از شمول قانون تجارت خارج میشود و باید بر پایه رابطه حقوقی موجود و مقررات مدنی پیگیری شود.
چرا مهم است: این نظر برای دارنده چکی مفید است که مهلتهای قانون تجارت را از دست داده و باید طرف درست دعوا را تشخیص دهد.
قوانینِ مرتبط: مواد ۳۱۸ و ۳۱۹ قانون تجارت؛ قانون مدنی.
مفاهیمِ حقوقی: دارنده چک، مهلت قانونی، دعوای ناشی از چک، رابطه حقوقی، صادرکننده چک، قانون مدنی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
دارنده چک پس از گذشت مهلتهای مواد ۳۱۸ و ۳۱۹ قانون تجارت بر چه اساسی میتواند دعوا کند؟
بر اساس مقررات قانون مدنی و به طرفیت کسی که با او رابطه حقوقی داشته است.
آیا دارنده در این فرض میتواند علیه صادرکننده چک دعوا کند؟
اگر با صادرکننده رابطه حقوقی نداشته باشد، نمیتواند علیه او اقامه دعوا کند.
کلیدواژهها: چک، قانون تجارت، قانون مدنی، دارنده چک، اقامه دعوا
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
ب. ت. ب. اينكه در فرض سؤال دارنده چك پس از انقضاء مهلت هاي مقرر در مواد 318 و 319 قانون تجارت اقدام به طرح دعوا كرده است لذا دعواي مذكور از شمول قانون تجارت خارج بوده و از آنجا كه دارنده مذكور، رابطه حقوقي با صادر كننده ندارد، نمي تواند به طرفيت وي اقامه دعوا كند و صرفاً مي تواند به طرفيت كسي كه رابطه حقوقي با وي داشته بر اساس مقررات قانون مدني اقدام نمايد.
نظریه مشورتی شماره 7/96/2601 مورخ 1396/10/30
موضوع استعلام مربوط به امکان استماع دعوی دارنده چکی است که در سال 1375 صادر شده و به دلیل عدم موجودی، گواهی عدم پرداخت برای آن صادر شده است. سوالات اصلی شامل موارد زیر است:
1) آیا دارنده چک که هیچ رابطه حقوقی با صادرکننده ندارد، میتواند علیه او دعوی اقامه کند؟
2) آیا امکان محکومیت صادرکننده به پرداخت خسارت تاخیر تادیه بر اساس تامین وجه چک در مهلت مقرر وجود دارد؟
3) آیا عدم طرح دعوی در مهلت یکساله باعث از دست رفتن وصف تجاری چک و تبدیل آن به سند عادی میشود؟ پاسخ اداره کل حقوقی قوه قضاییه به این استعلام این است که به دلیل انقضای مهلتهای مقرر در مواد 318 و 319 قانون تجارت، دعوی دارنده از شمول این قانون خارج است و دارنده نمیتواند علیه صادرکننده دعوی اقامه کند. همچنین، به دلیل عدم قابلیت استماع دعوی، پاسخ به سایر سوالات منتفی است.
تاریخ نظریه: 1396/10/30
شماره نظریه: 7/96/2601
شماره پرونده: 96-88-1274
ب. ت. ب. مرور زمان حاکم بر دعاوی مربوط به اسناد تجاری مذکور در مواد 318و 319 از قانون تجارت اولاً چنانچه چکی در سال 1375 صادر و در همان سال به لحاظ عدم فقدان موجودی منتهی به صدور گواهی عدم پرداخت گردیده باشد و از طرفی چک موصوف از طریق ظهرنویسی و به صورت حامل و یا قبض و اقباض صرف و بودن امضاء ظهرنویس به دارنده منتقل گردیده باشد و دارنده فاقد هر گونه رابطه حقوقی با صادرکننده باشد آیا دعوی دارنده علیه صادرکننده موصوف و با این دفاع که قادر به شناسایی ظهرنویس قبلی که با وی رابطه حقوقی دارد و وجه چک را به ضرر او استفاده بلاجهت کرده است نمیباشد قابلیت استماع قانونی دارد یا خیر؟ یا آنکه دعوی دارنده علیه صادرکننده ب. ت. ب. نظریه شماره 7257- 27/11/61 شورای محترم نگهبان در هر حال قابلیت استماع قانونی دارد یا خیر؟
ثانیاً چنانچه در فرض سوال دعوی دارنده علیه صادرکننده مسموع باشد اما صادرکننده به عنوان خوانده با حضور در جلسه دادگاه با این دفاع که در مهلت مقرر سال 1375 وجه چک را نزد بانک محال علیه تودیع نموده لکن دارنده یا ایادی قبلی وی در مهلت مقرر به آن بانک مراجعه ننمودهاند به فقدان مسئولیت خود در پرداخت خسارت تادیه از تاریخ چک سال 1375 استناد کند و استعلام انجام شده از بانک مزبور نیز موید تامین وجه آن چک در مهلت مقرر توسط صادرکننده و یا صاحب حساب باشد آیا محکومیت صادرکننده به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه آن چک از تاریخ چک سال 1375 لغایت اجرای کامل حکم وصول چک بر مبنای نرخ شاخص تورم بهای کالا وخدمات اعلامی از طرف بانک مرکزی توجیه قانونی دارد یا خیر؟
ثالثاً آیا ب. ت. ب. اینکه زمان طرح دعوی از سوی دارنده مربوط به سال 1396 حدود 21 سال بعد از تاریخ صدور چک و صدور گواهی عدم پرداخت م. ب. و دارنده به تکلیف مقرر قانونی خود مبنی برطرح دعوی ظرف مدت یک ساله عمل ننموده است آیا چک موصوف وصف تجاری خ. ر. ب. لحاظ عدم رعایت مواعد قانونی طرح دعوا از دست خواهد داد و به مثابه یک سند عادی تلقی میشود و در هر دو صورت مبنا و مبدا محاسبه خسارت تأخیر تأدیه آن چک از تاریخ چک به عنوان سند تجاری و یا از تاریخ تقدیم دادخواست در سال 1396 به عنوان تاریخ مطالبه رسمی دین با این فرض که چک موصوف یک سند عادی تلقی میگردد خواهد بود.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً: ب. ت. ب. اینکه در فرض سوال دارنده چک پس از انقضاء مهلتهای مقرر در مواد 318 و 319 قانون تجارت اقدام به طرح دعوا کرده است لذا دعوای مذکور از شمول قانون تجارت خارج بوده و از آنجا که دارنده مذکور، رابطه حقوقی با صادر کننده ندارد، نمیتواند به طرفیت وی اقامه دعوا کند و صرفاً میتواند به طرفیت کسی که رابطه حقوقی با وی داشته بر اساس مقررات قانون مدنی اقدام نماید.
ثانیاً و ثالثا:ً ب. ت. ب. پاسخ فوق، پاسخ به این سوال منتفی است.