پرسش: تکلیف دادسرا و دادگاه در خصوص لایحه اعتراضی خارج از مهلت به قرار منع تعقیب و شرایط اعتبار قرارهای نهایی چیست؟
پاسخ: دادسرا باید لایحه اعتراضی را اخذ و به دادگاه ارسال کند و دادگاه قرار رد آن را صادر نماید؛ همچنین قرار بازپرس پس از موافقت دادستان قطعی و مشمول قاعده فراغ میشود.
به زبانِ ساده
این نظر درباره اعتراض دیرهنگام به قرار منع تعقیب، نهاییشدن تصمیم بازپرس و اثر گذشت یا فوت شاکی است. اعتراض دیرهنگام باید به دادگاه فرستاده شود، اما دادگاه آن را رد میکند اگر خارج از مهلت بودنش را احراز کند. گذشت شاکی فقط در جرایم قابل گذشت میتواند موجب قرار موقوفی تعقیب شود و فوت شاکی بهتنهایی موجب این قرار یا قرار منع تعقیب نیست.
چه کسی: نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ استعلامکننده و طرفین پرونده مشخص نشدهاند. در متن از دادسرا، دادگاه، بازپرس، دادستان و شاکی خصوصی نام برده شده است.
چگونه: نظر، شیوه رسیدگی به اعتراض خارج از مهلت و زمان نهاییشدن قرار بازپرس را بیان میکند و سپس آثار گذشت و فوت شاکی را توضیح میدهد.
چرا مهم است: این نظر برای بازپرسها، دادستانها، دادگاهها و کسانی که به قرار منع تعقیب اعتراض میکنند کاربرد دارد.
مفاهیمِ حقوقی: قرار منع تعقیب، قرار موقوفی تعقیب، اعتراض خارج از مهلت، قرار نهایی، قاعده فراغ دادرس، جرم قابل گذشت، گذشت شاکی، فوت شاکی خصوصی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
اگر اعتراض به قرار منع تعقیب پس از مهلت قانونی برسد، دادسرا باید چه کند؟
باید اعتراض را بگیرد، به پرونده پیوست کند و به دادگاه صالح بفرستد؛ دادگاه در صورت احراز خارج از مهلت بودن، قرار رد اعتراض صادر میکند.
آیا نظر بازپرس درباره منع یا موقوفی تعقیب، پیش از موافقت دادستان قرار نهایی است؟
خیر؛ تا پیش از موافقت دادستان قرار نهایی نیست و قابل تغییر است.
آیا گذشت شاکی در هر موردی موجب صدور قرار موقوفی تعقیب میشود؟
خیر؛ گذشت در جرایم قابل گذشت موجب صدور این قرار است و باید اتهام، جرم قابل گذشت باشد.
آیا فوت شاکی خصوصی موجب صدور قرار منع یا موقوفی تعقیب است؟
خیر.
کلیدواژهها: قرار منع تعقیب، اعتراض خارج از مهلت، موافقت دادستان، قاعده فراغ دادرس، قرار موقوفي تعقيب، گذشت شاکی
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
1- چنانچه پس ازمهلت مقرّر قانوني به قرار منع تعقيب صادره ازسوي دادسرا لايحه اعتراضي تقديم شود، دادسرا مكلّف است آن را اخذ ولو اينكه خارج از مهلت باشد، ضميمه پرونده نموده و به دادگاه ذيصلاح ارسال دارد كه دادگاه نيز با ملاحظه پرونده و احراز خارج از مهلت بودن اعتراض، قرار ردّ آن را صادر و پرونده را به دادسراي مربوطه عودت دهد.
2- اظهار عقيده بازپرس مبني بر موقوفي يا منع تعقيب به تنهايي و مادامكه مورد موافقت دادستان واقع نشده است، قرار نهايي دادسرا محسوب نميشود و قابل عدول (تغيير) است اما پس از موافقت دادستان و اعاده پرونده نزد بازپرس، اين قرار نهايي شده و مشمول قاعده فراغ دادرس قرار ميگيرد و در نتيجه از اين زمان به بعد، از سوي بازپرس يا دادستان قابل عدول نيست.
3- قرار موقوفي تعقيب برخلاف قرار منع تعقيب، يك قرار شكلي است و اصولاً صدور قرار شكلي مقدم بر صدور قرار ماهوي است؛ ولي هرگاه رفتار ارتكابي، جرم نباشد، گذشت شاكي خصوصي از موارد صدور قرار موقوفي تعقيب نيست. زيرا برابر بند (ب) ماده 13 قانون آيين دادرسي كيفري 1392، گذشت شاكي يا مدعي خصوصي در جرايم قابل گذشت، از موارد صدور اين قرار است. بنابراين، انتساب يك جرم قابل گذشت به متهم، شرط صدور قرار موقوفي تعقيب پس از گذشت شاكي است. ضمناً فوت شاكي خصوصي از موارد صدور قرار موقوفي يا منع تعقيب نميباشد.
نظریه مشورتی شماره 7/96/2997 مورخ 1396/12/06
موضوع استعلامات مربوط به نحوه رسیدگی به قرارهای منع تعقیب و موقوفی تعقیب در دادسرا است. در پاسخ به پرسش اول، اداره کل حقوقی قوه قضاییه اعلام کرده است که اگر شاکی خارج از مهلت قانونی به قرار منع تعقیباعتراض کند، دادسرا موظف است اعتراض را دریافت کرده و به دادگاه ارسال کند. دادگاه میتواند قرار رد اعتراض را صادر کرده و پرونده را به دادسرا بازگرداند. در پاسخ به پرسش دوم، بیان شده است که قرار صادره از سوی بازپرس درباره موقوفی یا منع تعقیب، تا زمانی که مورد تایید دادستان قرار نگرفته، قابل تغییر است. اما پس از تایید دادستان، این قرار نهایی شده و امکان تغییر آن وجود ندارد. در پاسخ به پرسش سوم، تاکید شده است که قرار موقوفی تعقیب به دلیل عدم وجود وصف کیفری یا عدم وجود دلیل کافی، در صورتی که شاکی گذشت کرده باشد، صادر نمیشود. زیرا طبق بند (ب) ماده 13 قانون آیین دادرسی کیفری 1392، گذشت شاکی تنها در جرایم قابل گذشت موجب صدور قرار موقوفی تعقیب است و فوت شاکی نیز از موارد صدور این قرار محسوب نمیشود.
تاریخ نظریه: 1396/12/06
شماره نظریه: 7/96/2997
شماره پرونده: 69-861/1-174
1- چنانچه شاکی به قرار منع تعقیب صادره از دادسرا در خارج از مهلت قانونی اعتراض نماید در صورتی که ادعای عذر ننماید و مقام صادرکننده (دادیار- بازپرس) چه تکلیفی دارد ارسال پرونده به دادگاه دستور بایگانی کردن پرونده به لحاظ خارج مهلت رسیدگی به عذر ارسال به دادگاه در صورتی که شاکی ادعای عذر نماید موضوع ماده 178 ق.آ.د.ک و طبق نظریه های مطرح شده در نشست دادگاههای کیفری 2 کرمان.
2- آیا مقام محترم صادرکننده قرار موقوفی تعقیب در دادسرا میتواند نسبت به اصلاح قرار و صدور قرار منع تعقیب اقدام نماید؟
3- چنانچه موجبات صدور دو قرار موقوفی تعقیب و منع تعقیب مهیا شود مانند این که موضوع فاقد وصف کیفری باشد یا دلیل کافی به توجه اتهام وجود نداشته باشد و شاکی هم گذشت کرده یا فوت نموده باشد کدام قر ار باید صادر شود منع یا موقوفی تعقیب.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه: