نظر مشورتی 7/96/315 مورخ 1396/02/12 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص ماده 18 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و الحاقات و اصلاحات بعدی با اصلاحات و الحاقات بعدی
پرسش: آیا رأی قطعی کیفری مبنی بر فروش مال غیر، موجب بطلان مبایعهنامه تنظیمی بین فروشنده و خریدار اول میشود؟
پاسخ: برابر ماده ۱۸ قانون آیین دادرسی کیفری، هرگاه رأی قطعی کیفری در ماهیت امر حقوقی مؤثر باشد، برای دادگاه حقوقی لازمالاتباع است.
به زبانِ ساده
پرسش درباره زمینی است که الف آن را به ب فروخته و سپس بهعنوان مال غیر از ب شکایت کرده؛ بعدتر ب آن را به ج فروخته و ج برای اثبات مالکیت و گرفتن سند رسمی طرح دعوا کرده است. متن میگوید رأی قطعی کیفری در صورتی برای دادگاه حقوقی لازمالاتباع است که در ماهیت دعوای حقوقی اثر داشته باشد، اما پاسخ نهایی به پرسشهای معامله در متنِ ارائهشده کامل نیست.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ استعلامکننده در متن مشخص نیست. اشخاصِ مطرح در پرسش الف، ب و ج هستند.
چگونه: پرسش درباره اثر محکومیت قطعی کیفری بر معامله و دعوای بعدی ج مطرح شده است. پاسخِ موجود به ماده ۱۸ اشاره میکند و تشخیص اثر رأی کیفری را به مؤثر بودن آن در ماهیت امر حقوقی پیوند میدهد؛ ادامه پاسخ در متن نیامده است.
چرا مهم است: این متن برای وکلای پروندههایی مفید است که در آنها رأی کیفری و دعوای مالکیت یا تنظیم سند رسمی همزمان مطرحاند.
مفاهیمِ حقوقی: فروش مال غیر، مایعهنامه عادی، رأی قطعی کیفری، اثر رأی کیفری در دعوای حقوقی، اثبات مالکیت، الزام به تنظیم سند رسمی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا محکومیت قطعی کیفری به فروش مال غیر، بهتنهایی مایعهنامه الف و ب را باطل میکند؟
در متنِ موجود پاسخ نهایی بیان نشده است.
آیا رضایت بعدی ب میتواند معامله را صحیح کند؟
در متنِ موجود پاسخ نهایی بیان نشده است.
آیا دادگاه حقوقی میتواند مالکیت ج را احراز و اشخاص پیشین را به تنظیم سند رسمی محکوم کند؟
در متنِ موجود پاسخ نهایی بیان نشده است.
در چه صورتی رأی قطعی کیفری برای دادگاه حقوقی لازمالاتباع است؟
هرگاه رأی قطعی کیفری در ماهیت امر حقوقی مؤثر باشد.
کلیدواژهها: رأی قطعی کیفری، امر حقوقی، ماده ۱۸ قانون آیین دادرسی کیفری، لازمالاتباع، فروش مال غیر
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
شخص الف يك قطعه زمين كه عمليات ثبتي آن درجريان بوده و هنوز سند ماليكت صادر نشده است به شخص ب طي مبايعه نامه عادي مي¬فروشد و بعد از آن به لحاظ عدم سابقه ثبتي به نام فروشنده نسبت به زمين مورد معامله عليه شخص ب شكايت كيفري فروش مال غير مي¬نمايد و در دادگاه جزائي شخص الف محكوميت كيفري به اتهام فروش مال غير حاصل نموده است و پس از قطعيت دادنامه كيفري شخص ب متوجه مي¬شود كه زمين مورد معامله وجود خارجي داشته و علميات ثبتي آن به نام الف مي¬باشد لذا طي مبايعه نامه عادي زميني مورد معامله را به شخص ج فروخته است و شخص ج نيز دعواي الزام به تنظيم سند رسمي و اثبات مالكيت به طرفيت شخص الف وب مطرح نموده است آيا صدور دادنامه كيفري مبني بر فروش مال غير وقطعيت آن موجب بطلان مبايعه نامه تنظيمي بين الف وب شده است وآيا رضايت شخص ب پس ازقطعيت دادنامه كيفري مي¬تواند موجبي براي صحت معامله بوده باشد؟ اساساً دادگاه مي¬تواند درپرونده حقوقي مطرح شده حكم به اثبات مالكيت شخص ج ايادي سابق را به تنظيم سند رسمي به نام شخص ج محكوم بنمايد.
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
صرف نظر از ابهامي كه در سوال وجود دارد، برابر ماده 18 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 و الحاقات و اصلاحات بعدي هرگاه راي قطعي كيفري موثر در ماهيت امر حقوقي باشد، براي دادگاهي كه به امر حقوقي يا ضرر و زيان رسيدگي مي كند لازم الاتباع است، بنابراين، آنچه مهم است، اين است كه راي قطعي كيفري موثر در ماهيت امر حقوقي باشد و تشخيص داشتن يا نداشتن تاثير، امري قضايي است كه حسب مورد برعهده مرجع قضايي رسيدگي كننده است و از وظايف اين اداره كل خارج است.
نظریه مشورتی شماره 7/96/315 مورخ 1396/02/12
موضوع این استعلام به فروش یک قطعه زمین توسط شخص الف به شخص ب مربوط میشود که عملیات ثبتی آن در حال انجام بوده و سند مالکیت هنوز صادر نشده است. پس از فروش، شخص الف به دلیل نداشتن سابقه ثبتی، علیه شخص ب شکایت کیفریفروش مال غیر مطرح میکند و محکوم میشود. سپس شخص ب، با اطلاع از وجود واقعی زمین، آن را به شخص ج میفروشد. شخص ج نیز دعوای الزام به تنظیم سند رسمی و اثبات مالکیت را علیه شخص الف و ب مطرح میکند. در پاسخ به این استعلام، اداره کل حقوقی قوه قضاییه با استناد به ماده 18 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 اعلام میکند که رای قطعی کیفری در صورتی که بر ماهیت امر حقوقی تاثیرگذار باشد، برای دادگاه رسیدگیکننده به موضوع حقوقی لازمالاتباع است. بنابراین، تشخیص تاثیر رای کیفری بر موضوع حقوقی بر عهده مرجع قضایی رسیدگیکننده است و این اداره کل نمیتواند در این خصوص اظهار نظر کند.
تاریخ نظریه: 1396/02/12
شماره نظریه: 7/96/315
شماره پرونده: 1896-1/127-95
شخص الف یک قطعه زمین که عملیات ثبتی آن درجریان بوده و هنوز سند مالیکت صادر نشده است به شخص ب طی مبایعه نامه عادی میفروشد و بعد از آن به لحاظ عدم سابقه ثبتی به نام فروشنده نسبت به زمین مورد معامله علیه شخص ب شکایت کیفری فروش مال غیر مینماید و در دادگاه جزائی شخص الف محکومیت کیفری به اتهام فروش مال غیر حاصل نموده است و پس از قطعیت دادنامه کیفری شخص ب متوجه میشود که زمین مورد معامله وجود خارجی داشته و علمیات ثبتی آن به نام الف م. ب. لذا طی مبایعه نامه عادی زمینی مورد معامله را به شخص ج فروخته است و شخص ج نیز دعوای الزام به تنظیم سند رسمی و اثبات مالکیت به طرفیت شخص الف وب مطرح نموده است آیا صدور دادنامه کیفری مبنی بر فروش مال غیر وقطعیت آن موجب بطلان مبایعه نامه تنظیمی بین الف وب شده است وآیا رضایت شخص ب پس ازقطعیت دادنامه کیفری میتواند موجبی برای صحت معامله بوده باشد؟ اساساً دادگاه میتواند درپرونده حقوقی مطرح شده حکم به اثبات مالکیت شخص ج ایادی سابق را به تنظیم سند رسمی به نام شخص ج محکوم بنماید.