پرسش: آیا مقررات تکرار جرم در خصوص جرایم اطفال و نوجوانان قابل اعمال است؟
پاسخ: تکرار جرم در مورد اطفال قابل اعمال نیست، اما مجازاتهای تعزیر نوجوانان تحت شرایطی مشمول مقررات تکرار جرم میشود.
به زبانِ ساده
متن میان اطفال و نوجوانان و نیز میان مجازات تعزیری و اقدامات تأمینی و تربیتی تفاوت میگذارد. محکومیتهای کیفری اطفال و نوجوانان آثار کیفری ندارد؛ بااینحال، تکرار جرم درباره نوجوان ممکن است در شرایطی که محکومیت قبلی هنوز اجرا نشده و مرور زمان اجرای آن نرسیده باشد، مطرح شود.
چه کسی: نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ موضوع مربوط به اطفال و نوجوانانِ مرتکب جرم است.
چگونه: نظر با استناد به مواد ۹۵، ۱۳۷ و ۱۳۸ قانون مجازات اسلامی، اثر نداشتن محکومیت اطفال و نوجوانان و شرایط اجرای مقررات تکرار جرم را بررسی کرده است.
چرا مهم است: این نظر برای دادگاهها و وکلای پروندههای کیفری اطفال و نوجوانان در تشخیص امکان اعمال تکرار جرم کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مواد ۹۵، ۱۳۷ و ۱۳۸.
مفاهیمِ حقوقی: تکرار جرم، جرم اطفال، مجازات تعزیری نوجوانان، اقدامات تأمینی و تربیتی، آثار کیفری، اعاده حیثیت، مرور زمان اجرای مجازات
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا مقررات تکرار جرم درباره جرائم اطفال اعمال میشود؟
خیر، جرائم اطفال از شمول مقررات تکرار جرم خارج است.
آیا مجازات تعزیری نوجوان میتواند مشمول تکرار جرم شود؟
بله، اگر محکومیت قبلی اجرا نشده باشد و جرم جدید پیش از شمول مرور زمان اجرای مجازات ارتکاب یابد.
آیا اگر محکومیت نوجوان اجرا شده باشد، جرم بعدی میتواند تکرار جرم محسوب شود؟
خیر، طبق نظر، در این وضعیت اعمال مقررات تکرار جرم منتفی است.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
اولاً: مقنن در ماده 138 قانون مجازات اسلامي 1392 جرايم اطفال را از شمول مقررات تكرار جرم مستثني نموده است، لذا مقررات تكرار جرم در مورد اطفال قابل اعمال نيست؛ اما مجازات تعزيري نوجوانان، مشمول مقررات تكرار جرم است. بنابراين مجازاتهاي تعزيري نوجوانان (و نه اقدامات تأميني و تربيتي كه در مورد ايشان اعمال ميشود) ميتواند مشمول مقررات تكرار جرم باشد. با اين حال نظر به اينكه برابر ماده 95 قانون صدرالذكر، محكوميتهاي كيفري اطفال و نوجوانان فاقد آثار كيفري است و برابر ماده 137 همين قانون مقررات تكرار جرم در صورتي اعمال ميشود كه جرم جديد از تاريخ قطعيت حكم تا حصول اعاده حيثيت يا شمول مرور زمان اجراي مجازات، ارتكاب يافته باشد. بنابراين چون محكوميتهاي كيفري نوجوانان فاقد آثار كيفري است، موضوع اعاده حيثيت نيز در خصوص ايشان منتفي است و در نتيجه اعمال مقررات تكرار جرم در خصوص نوجوانان كه جرم جديد بعد از اجراي محكوميت نخست آنان بوده است، منتفي ميباشد. اما اگر محكوميت آنان اجرا نشده باشد و پيش از آنكه مشمول مرور زمان اجراي مجازات شده باشد، مرتكب جرم جديد شوند، مشمول مقررات تكرار جرم خواهند بود.
نظریه مشورتی شماره 7/97/2101 مورخ 1397/07/21
موضوع استعلام درباره شمول مقررات تکرار جرم برای جرایم اطفال و نوجوانان بر اساس ماده 138 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است. در این ماده، جرایم اطفال از شمول مقررات تکرار جرم مستثنی شدهاند و اطفال به عنوان پسران زیر 15 سال قمری و دختران زیر 9 سال قمری تعریف شدهاند. نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که مجازاتهای تعزیری نوجوانان تحت شمول مقررات تکرار جرم قرار میگیرند. اما ب. ت. ب. ماده 95 قانون مذکور که محکومیتهای کیفری اطفال و نوجوانان را فاقد آثار کیفری میداند، اعمال مقررات تکرار جرم در مواردی که جرم جدید پس از اجرای محکومیت نخست ارتکاب یابد، منتفی است. در صورتی که محکومیت اجرا نشده باشد و قبل از شمول مرور زمان، جرم جدیدی ارتکاب یابد، نوجوان مشمول مقررات تکرار جرم خواهد بود.
تاریخ نظریه: 1397/07/21
شماره نظریه: 7/97/2101
شماره پرونده: 96-186/1-2307
1- مطابق ماده 138 مجازات اسلامی مصوب 1392 مقررات مربوط به تکرار جرم در مورد جرایم اطفال اعمال نمیشود. اولا: منظور از اطفال در این ماده قانونی پسران کمتر از 15 سال قمری و دختران کمتر از 9 سال قمری است و یا عبارت اطفال در مفهوم عام خود استعمال شده و شامل کلیه اشخاص کمتر از 18 سال شمسی م. ب. ثانیا: عدم شمول قواعد تکرار جرم شامل تکرار جرم خاص مانند ماده 723 از قانون تعزیرات مصوب 1375 رانندگی بدون گواهینامه در مرتبه اول و دوم نیز خواهد شد به دیگر بیان اطفال در صورت ارتکاب بزه به عنوان مثال رانندگی بدون گواهینامه و تکرار آن مشمول خاص قانونی خواهند شد یا خیر؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً: مقنن در ماده 138 قانون مجازات اسلامی 1392 جرایم اطفال را از شمول مقررات تکرار جرم مستثنی نموده است، لذا مقررات تکرار جرم در مورد اطفال قابل اعمال نیست؛ اما مجازات تعزیری نوجوانان، مشمول مقررات تکرار جرم است. بنابراین مجازاتهای تعزیری نوجوانان (و نه اقدامات تأمینی و تربیتی که در مورد ایشان اعمال میشود) میتواند مشمول مقررات تکرار جرم باشد. با این حال ن. ب. ا. برابر ماده 95 قانون صدرالذکر، محکومیتهای کیفری اطفال و نوجوانان فاقد آثار کیفری است و برابر ماده 137 همین قانون مقررات تکرار جرم در صورتی اعمال میشود که جرم جدید از تاریخ قطعیت حکم تا حصول اعاده حیثیت یا شمول مرور زمان اجرای مجازات، ارتکاب یافته باشد. بنابراین چون محکومیتهای کیفری نوجوانان فاقد آثار کیفری است، موضوع اعاده حیثیت نیز در خصوص ایشان منتفی است و در نتیجه اعمال مقررات تکرار جرم در خصوص نوجوانان که جرم جدید بعد از اجرای محکومیت نخست آنان بوده است، منتفی م. ب.. اما اگر محکومیت آنان اجرا نشده باشد و پیش از آنکه مشمول مرور زمان اجرای مجازات شده باشد، مرتکب جرم جدید شوند، مشمول مقررات تکرار جرم خواهند بود.