پرسش: مسئولیت کیفری فوت شخصی که به دنبال تعقیب دیگری فرار کرده و با اتومبیل برخورد کرده بر عهده کیست؟
پاسخ: در صورت احراز رابطه علیت، راننده مباشر ضامن است مگر اینکه بیاختيار باشد که در این صورت تعقیبکننده به عنوان سبب ضامن خواهد بود.
به زبانِ ساده
موضوع، مسئولیت مرگ فردی است که برای نجات جان خود از تعقیب فرار میکند و در مسیر با خودرو برخورد میکند. نتیجه به نقش و تقصیر راننده، تعقیبکننده و خود متوفی و نیز احراز رابطه علیت بستگی دارد.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ وضعیت مطرحشده شامل فرد تعقیبکننده، فردِ در حال فرار، راننده و متوفی است.
چگونه: اداره حقوقی فرض برخورد خودرو با فردِ در حال فرار را بررسی کرده و مسئولیت را بر پایه احراز رابطه علیت و وجود یا نبود تقصیر تعیین کرده است.
چرا مهم است: این نظر برای دادگاهها، وکلا و طرفهای پروندههای حوادث منجر به فوت در تشخیص مسئولیت سبب و مباشر کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مواد ۴۹۲، ۴۹۹، ۵۰۱، ۵۲۶ و ۵۲۹
اگر راننده هنگام برخورد با فردِ در حال فرار مقصر باشد و رابطه علیت احراز شود، چه کسی ضامن است؟
راننده ضامن است.
اگر راننده بیاختیار بوده و تقصیری نداشته باشد، چه کسی ضامن است؟
تعقیبکننده بهعنوان سبب ضامن است.
اگر مرگ ناشی از تقصیر خود متوفی باشد، آیا سبب یا مباشر مسئول است؟
خیر؛ مسئولیتی متوجه سبب و مباشر نیست.
کلیدواژهها: رابطه علیت، سبب و مباشر، ضمانت اجرای کیفری، تقید و فرار
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
در فرضي كه كسي ديگري را تعقيب كند و آن شخص به منظور نجات جان خود فرار كند و حين فرار در اثر برخورد با اتومبيل به رانندگي ثالثفوت نمايد، با عنايت به مواد 492، 499، 501، 526 و 529 قانون مجازات اسلامي 1392، در صورتاحراز رابطه عليت ميان رفتار مباشر (راننده) با جنايت، راننده ضامن است؛ چرا كه تقصير وي موجب قطع رابطه سببيت ميان رفتار تعقيبكننده (سبب) و نتيجه حاصله (فوت) است؛ ليكن چنانچه مباشر در جنايت بياختيار بوده و تقصيري متوجه وي نباشد، تعقيبكننده به عنوان سبب ضامن خواهد بود. همچنين در صورتيكه وقوع جنايت ناشي از تقصير متوفي باشد، مسئوليتي متوجه سبب و مباشر نخواهد بود.
نظریه مشورتی شماره 7/97/2353 مورخ 1398/07/15
موضوع این استعلام بررسی مسئولیت کیفری در مورد مرگ فردی است که در حین فرار از تعقیب، بر اثر برخورد با خودروی شخص ثالث جان خود را از دست داده است. نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که با استناد به مواد 492، 499، 501، 526 و 529 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، اگر رابطه علیت بین رفتار راننده و مرگ فرد متوفی اثبات شود، راننده مسئول خواهد بود، زیرا تقصیر وی باعث قطع رابطه سببیت بین تعقیبکننده و مرگ شده است. در مقابل، اگر رفتار راننده بدون اختیار و بدون تقصیر باشد، تعقیبکننده به عنوان سبب مسئول خواهد بود. همچنین، اگر مرگ ناشی از تقصیر خود متوفی باشد، هیچگونه مسئولیتی بر عهده تعقیبکننده و راننده نخواهد بود.
تاریخ نظریه: 1398/07/15
شماره نظریه: 7/97/2353
شماره پرونده: 97-62/1-2353
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
شماره پرونده: 97-62/1-2353ح
شخصی فرد دیگر را تعقیب میکند و آن شخص نیز به منظور نجات جان خود فرار میکند و در هنگام فرار در اثر برخورد با خودروی متعلق به دیگری فوت میکند. آیا شخص تعقیبکننده در دو فرض تقصیر یا عدم تقصیر راننده خودرو در وقوع قتل صورت گرفته دارای تقصیر مسئوولیت کیفری و حقوقی است؟
بازگشت به استعلام شماره 9016/765/34001 مورخ 1397/08/21 به شماره ثبت وارده 2353 مورخ ، 1397/08/22 نظریه مشورتی کمیسیون قوانین کیفری این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد: در فرضی که کسی دیگری را تعقیب کند و آن شخص به منظور نجات جان خود فرار کند و حین فرار در اثر برخورد با اتومبیل به رانندگی ثالث فوت نماید، با عنایت به مواد 526 ، 501 ، 499 ، 492 و 529 قانون مجازات اسلامی ، 1392 در صورت احراز رابطه علیت میان رفتار مباشر )راننده( با جنایت، راننده ضامن است؛ چرا که تقصیر وی موجب قطع رابطه سببیت میان رفتار تعقیبکننده )سبب( و نتیجه حاصله )فوت( شده است؛ لیکن چنانچه مباشر در جنایت بیاختیار بوده و تقصیری متوجه وی نباشد، تعقیبکننده به عنوان سبب ضامن خواهد بود. همچنین در صورتیکه وقوع جنایت ناشی از تقصیر متوفی باشد، مسئولیتی متوجه سبب و مباشر نخواهد بود. دکتر … حیدری پور