پرسش: آیا طلاجات میتوانند به عنوان جهیزیه مطالبه شوند و آیا رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه خانواده است؟
پاسخ: طلاجات اگر طبق توافق یا عرف جهیزیه محسوب شوند، قابل مطالبه در دعوای استرداد جهیزیه هستند؛ اما رسیدگی به استرداد طلاجات در صلاحیت دادگاه خانواده نیست.
به زبانِ ساده
اختلاف درباره این بود که آیا طلاجاتی که در سیاهه جهیزیه نوشته شدهاند، جهیزیه محسوب میشوند و کجا باید برای پسگرفتن آنها طرح دعوا کرد. متن میگوید توافق زوجین یا عرف محل و نیز قصد و مالکیت واقعی باید بررسی شود؛ همچنین نظر مشورتی، استرداد طلاجات را در صلاحیت دادگاه خانواده نمیداند.
چه کسی: نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ پرسش درباره رابطه زوجه و زوج و مطالبه طلاجات مطرح شده است.
چگونه: پرسش درباره تعلق طلاجات به جهیزیه یا انتقال آن به زوج مطرح شد. اداره کل حقوقی تشخیص این موضوع را به دادگاه رسیدگیکننده واگذار کرد و درباره صلاحیت دادگاه خانواده نیز به ماده ۴ قانون حمایت خانواده استناد کرد.
چرا مهم است: این نظر برای زوجین و وکلای آنان در تشخیص مرجع صالح و اثبات تعلق طلاجات به جهیزیه یا انتقال آن مفید است.
قوانینِ مرتبط: ماده ۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱. متن ارائهشده در پایان ناقص است.
آیا طلاجات میتوانند موضوع دعوای استرداد جهیزیه باشند؟
بله؛ اگر بر پایه توافق زوجین یا عرف محل جزو جهیزیه قلمداد شده باشند.
چه مرجعی تشخیص میدهد طلاجات جهیزیه بوده یا به زوج واگذار شده است؟
دادگاه رسیدگیکننده با توجه به پرونده و قصد مشترک طرفین.
آیا دعوای مطالبه یا استرداد طلاجات در صلاحیت دادگاه خانواده است؟
در متن آمده است که موضوعاتی از قبیل استرداد طلاجات در صلاحیت دادگاه خانواده نیست.
آیا طلاجاتی که زوجه به زوج هبه یا صلح کرده، حتماً بهعنوان جهیزیه مسترد میشود؟
خیر؛ تشخیص مالکیت و قصد طرفین با دادگاه است.
کلیدواژهها: جهیزیه، طلاجات، استرداد جهیزیه، صلاحیت دادگاه خانواده، قانون حمایت خانواده
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
چنان چه زوجه در ليست سياهه جهيزيه طلاجات را نيز قيد كند، اولاًدر صورت تعلق طلاها به زوجه، آيا مي تواند در دعواي استرداد جهيزيه طلاجات را به عنوان جهيزيه مطالبه كند، آيا طلاجات جز جهيزيه محسوب مي شود؟ آيا دادگاه مي تواند رأي به استرداد طلاجات بدهد يا اين امر مستلزم دعواي مستقل است؟ چنان چه طلاجات توسط زوج به زوجه هبه شده باشد، آيا باز هم مي تواند در دعواي استرداد جهيزيه آن را مطالبه كند و بايد دادگاه نسبت به آن چه رأيي صادر نمايد؟
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
اولاً، هر مالي كه بر اساس توافق زوجين (كه غالباً با تنظيم سياهه صورت مي پذيرد) يا به موجب عرف محل داخل در جهيزيه قلمداد شود، هر چند از نوع زيو رآلات (طلاجات) باشد، مي تواند موضوع دعواي استرداد جهيزيه قرار گيرد و تشخيص اين كه طلاجات فرض سؤال در مالكيت زوجه بوده است و به عنوان جهيزيه تحويل زوج شده است و يا توسط زوجه به زوج تمليك شده و تحت عناويني همچون هبه و صلح قرار مي گيرد، با لحاظ مندرجات پرونده و احراز قصد مشترك طرفين برعهده دادگاه رسيدگي كننده است. ثانيا، مستند به ماده 4 قانون حمايت خانواده مصوب 1391، صلاحيت دادگاه خانواده صرفاً محدود به بندهاي هيجده گانه احصايي است و موضوعاتي از قبيل مطالبه شيربها يا استرداد طلاجات در صلاحيت دادگاه خانواده نيست؛ زيرا موارد هيجده گانه مزبور امري استثنايي است و افزايش صلاحيت دادگاه خانواده نيازمند نص است و از آنجايي كه در امور استثنايي بايد به قدر متيقن اكتفا نمود، لذا از تفسير موسع و افزايش دامنه صلاحيت اين دادگاه بايد خودداري كرد. با عنايت به مراتب فوق در صورتي كه به تشخيص دادگاه طلاجات فرض سؤال جهيزيه تلقي نشود، رسيدگي به دعواي استرداد آن از صلاحيت دادگاه خانواده خارج است.
نظریه مشورتی شماره 7/98/1430 مورخ 1398/11/28
موضوع این استعلام بررسی وضعیت قانونی طلاجات به عنوان بخشی از جهیزیه و امکان مطالبه آن در دعوای استرداد جهیزیه است. سوالات مطرح شده شامل این موارد است: آیا طلاجات که به زوجه تعلق دارد، میتواند در دعوای استرداد جهیزیه مطالبه شود و آیا دادگاه میتواند به استرداد آن حکم دهد یا این موضوع نیاز به دعوای مستقل دارد؟ همچنین، اگر طلاجات به عنوان هبه به زوجه داده شده باشد، آیا میتوان آن را در دعوای استرداد جهیزیه مطالبه کرد؟ در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان میکند که هر مالی که بر اساس توافق زوجین یا عرف به عنوان جهیزیه محسوب شود، میتواند موضوع دعوای استرداد قرار گیرد و تشخیصمالکیت طلاجات با دادگاه است. همچنین، بر اساس ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب 1391، صلاحیت دادگاه خانواده محدود به موارد مشخصی است و دعوای استرداد طلاجات در صلاحیت آن نیست. بنابراین، اگر طلاجات به عنوان جهیزیه تلقی نشود، رسیدگی به دعوای استرداد از صلاحیت دادگاه خانواده خارج است.
تاریخ نظریه: 1398/11/28
شماره نظریه: 7/98/1430
شماره پرونده: ح0341-67-89
اولاً، هر مالی که بر اساس توافق زوجین (که غالباً با تنظیم سیاهه صورت میپذیرد) یا به موجب عرف محل داخل در جهیزیه قلمداد شود، هر چند از نوع زیورآلات (طلاجات) باشد، میتواند موضوع دعوای استرداد جهیزیه قرار گیرد و تشخیص این که طلاجات فرض سوال در مالکیت زوجه بوده است و به عنوان جهیزیه تحویل زوج شده است و یا توسط زوجه به زوج تملیک شده و تحت عناوینی همچون هبه و صلح قرار میگیرد، با لحاظ مندرجات پرونده و احراز قصد مشترک طرفین برعهده دادگاه رسیدگیکننده است.
ثانیا، مستند به ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب 1391، صلاحیت دادگاه خانواده صرفاً محدود به بندهای هیجدهگانه احصایی است و موضوعاتی از قبیل مطالبه شیربها یا استرداد طلاجات در صلاحیت دادگاه خانواده نیست؛ زیرا موارد هیجدهگانه مزبور امری استثنایی است و افزایش صلاحیت دادگاه خانواده نیازمند نص است و از آنجاییکه در امور استثنایی باید به قدر متیقن اکتفا نمود، لذا از تفسیر موسع و افزایش دامنه صلاحیت این دادگاه باید خودداری کرد. با عنایت به مراتب فوق در صورتی که به تشخیص دادگاه طلاجات فرض سوال جهیزیه تلقی نشود، رسیدگی به دعوای استرداد آن از صلاحیت دادگاه خانواده خارج است.