نکتهٔ فقهی: اجیر مطلق (اجیر (فقه))

به کسی که خود را برای انجام کاری مانند بنّایی و خیّاطی اجاره می‌دهد، اجیر گفته می‌شود. از این رو، این عنوان، به اجارۀ اعمال اختصاص دارد و در باب اجاره از آن سخن رفته است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجیر به کسی گفته می‌شود که خود را برای انجام کاری اجاره می‌دهد و این عنوان به اجاره اعمال اختصاص دارد. شاخه: مدنی

تمام شرایطی که در اجاره اعیان مثل خانه و ماشین و زمین لازم است (مثل اینکه متعاقدین بالغ باشند – عاقل باشند – منغعت حلال و مقصوده باشد اجرت باید مختص باشد. زمان معلوم باشد)؛ همه اینها در اجاره اشخاص لازم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تمام شرایطی که در اجاره اعیان (مانند بالغ و عاقل بودن متعاقدین، حلال و مقصود بودن منفعت، مشخص بودن اجرت و زمان) لازم است، در اجاره اشخاص نیز ضروری است. شاخه: مدنی

کسی است که مستاجر وی را برای مدت معینی به کار گماشته است. تا خود اجیر مباشرتاً کار کند. اعم از اینکه مدت معین از حیث ابتدا و انتها، حقیقتاً معین و مشخص باشد یا در حکم معین باشد — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجیر خاص کسی است که مستأجر او را برای مدت معینی به کار گماشته تا خودش کار را انجام دهد، خواه مدت حقیقتاً معین باشد یا در حکم معین. شاخه: مدنی

اجیر نسبت به مال مستأجر که در دست او است، امین به شمار می‌رود. بدین جهت، در صورت بروز نقص یا تلف مال- جز در صورتی که کوتاهی کرده یا بنا بر قول مشهور، بر او شرط ضمان شده باشد- ضامن نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجیر نسبت به مالی که از مستأجر در دست اوست، امین محسوب می‌شود و در صورت نقص یا تلف مال، جز در موارد کوتاهی یا شرط ضمان، ضامن نیست. شاخه: مدنی

به‌کارگیری اجیر بدون تعیین اجرت کراهت دارد و در صورت به کارگیری، مستحق اجرة المثل است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به کارگیری اجیر بدون تعیین اجرت کراهت دارد و در این صورت، اجیر مستحق اجرة المثل است. شاخه: مدنی

‌به کسی که خود را برای انجام کاری مانند بنّایی و خیّاطی اجاره می‌دهد، اجیر گفته می‌شود. از این رو، این عنوان، به اجارۀ اعمال اختصاص دارد و در باب اجاره از آن سخن رفته است.

اجیر در لغت به معنی مزد گیر است. یعنی کسی که با گرفتن دستمزد برای دیگری کار می‌کند. و در اصطلاح فقهاء عبارتست از: «الانسان الذی یُؤجر نفسه أویوجرهُ غیره للاشفاع من عمله و علی هذا یختص الاجیر بإجارة الاَعمال » انسانی است که خودش را اجاره می‌دهد یا غیر از خودش او را اجاره می‌کند تا از عمل او نفع ببرد بنابراین عنوان أجیر اختصاص به اجاره ی اعمال دارد، نه اعیان . منبع: فرهنگ المنجد (عربی بفارسی) ج۱، ص۸ · فرهنگ عمید، ص۹۲ · الموسوعة الفقهیه المسیره ج۱، ص۲۷۳

اجیر در باب اجاره از آن جهت بحث می‌شود که تمام شرایطی که در اجاره اعیان مثل خانه و ماشین و زمین لازم است (مثل اینکه متعاقدین بالغ باشند – عاقل باشند – منغعت حلال و مقصوده باشد اجرت باید مختص باشد. زمان معلوم باشد)؛ همه اینها در اجاره اشخاص لازم است. مثلاً اگر کسی، شخصی را اجیر کند تا برایش در امر قاچاق شراب ، کار کند این اجاره باطل است و اجرت نیز حرام م. ب. یا اگر زمان مشخص نباشد. اینجا اجاره باطل است.

اجیر بر دو نوع است. ۳. ۱ - اجیر خاص کسی است که مستاجر وی را برای مدت معینی به کار گماشته است. تا خود اجیر مباشرتاً کار کند. اعم از اینکه مدت معین از حیث ابتدا و انتها، حقیقتاً معین و مشخص باشد یا در حکم معین باشد؛؛ نظیر آنکه اجیری را برای عمل معین اجیر می‌کند، که اول زمان کارش روز معیّن بوده و با او قرار می‌گذارد که کار را بدون سستی و تنبلی انجام دهد، تا تمام کند وچون عمل معین است و زمان انجام آن از دید عرف مشخص است با تعیین ابتدای آن در حکم تعیین حقیقی است. ۳.۱. ۱ - اجیر شدن اجیر خاص برای غیر مستاجر اگر اجیر خاص برای غیر کاری انجام دهد، که با حق مستاجر اول تنافی نداشته باشد. مثل خواندن صیغه عقد یا یاد دادن قرآن به دیگری در حال اشتغال: اینجا دو احتمال است. جایز نباشد، اگر چه عمل با حق مستاجر تنافی ندارد ولی زمان مال مستاجر است. و صرفاً منافع اجیر در این وقت باید صرف کار مستاجر گردد. پس حق ندارد بدون رضایت وی برای دیگری عملی انجام دهد. مجاز و مشروع باشد. قرائن و احوال دیگر شهادت می‌دهند که مستاجر از این گونه تصرفات و اعمال ناراضی نبوده و اجیر می‌تواند این کارها را انجام دهد. ۳. ۲ - اجیر مطلق اجیر معین از دو جهت ( مباشرت و زمان ) معین بود و اجیر مطلق می‌تواند از یکی یا هر دو جهت مطلق و رها باشد بنابراین اجیر مطلق آن است که جهت انجام عملی اجیر شده بدون اینکه در اجاره قید شده باشد، کار را خودش انجام دهد. ولی زمان مشخص شده است. مثل اینکه اجیر شده برای خیاط در روز جمعه . ولی زمان تحصیل متعلق اجاره ، بدون تعین م. ب.. مثلاً شخصی را اجیر می‌کند می‌گوید لباسم را بدوز فقط خودت ولی زمان را مشخص نمی‌کند در چند روز باید بدوزی. ۳.۲. ۱ - اجیر شدن دوباره اجیر مطلق اجیر می‌تواند برای دیگری کار انجام دهد. و اذن مستاجر اول لازم نیست، زیرا منفعتش در شخص معین یا زمان معین منحصر نیست. منبع: اللمعة الدمشقیه ص۱۴۱

اجیر نسبت به مال مستأجر که در دست او است، امین به شمار می‌رود. بدین جهت، در صورت بروز نقص یا تلف مال- جز در صورتی که کوتاهی کرده یا بنا بر قول مشهور، بر او شرط ضمان شده باشد- ضامن نیست. منبع: مهذّب الاحکام ج۱۹، ص۹۸

به‌کارگیری اجیر بدون تعیین اجرت کراهت دارد و در صورت به کارگیری، مستحق اجرة المثل است. منبع: العروة الوثقی ج۵، ص۱۱۷