نکتهٔ فقهی: ادراک نماز جمعه (ادراک (فقه))

ادراک وقت نماز به اندازۀ یک رکعت با شرایط آن، همانند ادراک تمام وقت نسبت به همۀ رکعات است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ادراک وقت نماز به اندازۀ یک رکعت با شرایط آن، همانند ادراک تمام وقت نسبت به همۀ رکعات است و موجب وجوب ادای نماز می‌شود. شاخه: مدنی

اگر از اول وقت به مقدار خواندن نماز و تحصیل مقدمات آن - مانند وضو و غسل و تیمّم و غیر این‌ها - بر اساس حال و وضع نمازگزار بگذرد، سپس یکی از عذرها مانند دیوانگی و حیض پیش آید، قضا بر او واجب است و اگر این مقدار وقت نگذشته قضا بر او واجب نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر از اول وقت به مقدار خواندن نماز و تحصیل مقدمات آن بگذرد و سپس عذری پیش آید، قضا بر نمازگزار واجب است؛ در غیر این صورت، قضا واجب نیست. شاخه: مدنی

و اگر عذر در آخر وقت برطرف شود چنانچه وقت باقی‌مانده گنجایش تحصیل طهارت و خواندن دو نماز را دارد، انجام هر دو نماز واجب است و اگر فقط گنجایش تحصیل طهارت و یک نماز را دارد باید نماز مختص آن وقت را بخواند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر عذر در آخر وقت برطرف شود و وقت باقی‌مانده گنجایش تحصیل طهارت و خواندن دو نماز را داشته باشد، انجام هر دو نماز واجب است؛ و اگر فقط گنجایش تحصیل طهارت و یک نماز را دارد، باید نماز مختص آن وقت را بخواند. شاخه: مدنی

به قول مشهور، رسیدن به امام جماعت و اقتدا کردن به او حتی در رکوع، ادراک یک رکعت محسوب می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): رسیدن به امام جماعت و اقتدا کردن به او حتی در رکوع، ادراک یک رکعت محسوب می‌شود. شاخه: مدنی

به قول مشهور، اگر مأموم پس از رکوع نخست رکعت اول یا رکعت دوم به نماز آیات برسد، نمی تواند در آن رکعت به امام اقتدا کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مأموم پس از رکوع نخست رکعت اول یا رکعت دوم به نماز آیات برسد، نمی‌تواند در آن رکعت به امام اقتدا کند. شاخه: مدنی

ملاک وجوب زکات فطره ادراک غروب شب عید فطر است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ملاک وجوب زکات فطره ادراک غروب شب عید فطر است. شاخه: مدنی

حج کسی که هیچ یک از دو وقوف را در هیچ یک از دو وقت درک نکند، باطل است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حج کسی که هیچ یک از دو وقوف (عرفات و مشعر الحرام) را در هیچ یک از دو وقت (اختیاری و اضطراری) درک نکند، باطل است. شاخه: مدنی

شرط حلیّت حیوانی که با سگ شکاری یا ابزاری مانند تفنگ شکار شده، این است که شکارچی به حیوان در حالی که زنده است، نرسد. در صورت رسیدن به حیوان در این حالت، حیوان تنها با تذکیه حلال می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شرط حلیت حیوانی که با سگ شکاری یا ابزاری مانند تفنگ شکار شده، این است که شکارچی به حیوان در حالی که زنده است، نرسد؛ در صورت رسیدن، حیوان تنها با تذکیه حلال می‌شود. شاخه: مدنی

هرگاه شخص در چند محل دور از هم، کشاورزی داشته باشد و محصول یک محل پیش از محصول محل دیگر برسد، همۀ ثمره‌ها به هم ضمیمه می‌شود و در باب زکات حکم یک محصول را دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه شخص در چند محل دور از هم، کشاورزی داشته باشد و محصول یک محل پیش از محصول محل دیگر برسد، همۀ ثمره‌ها به هم ضمیمه می‌شود و در باب زکات حکم یک محصول را دارد. شاخه: مدنی

ادراک در دو معنای رسیدن به چیزی و رسیدن چیزی به کار رفته است. از آن به مناسبت در باب‌های طهارت ، صلات ، زکات ، حج ، مزارعه و صید و ذباحه سخن رفته است.

ادراک به معنای نخست شامل موارد زیر است: ۱. ۱ - ادراک وقت جواز تیمّم به علت تنگی وقت ، مشروط به این است که اگر وضو بگیرد، حتی یک رکعت از نماز را نیز در وقت درک نکند. ادراک وقت نماز به اندازۀ یک رکعت با شرایط آن، همانند ادراک تمام وقت نسبت به همۀ رکعات است. از این رو، اگر کسی به اندازۀ خواندن پنج رکعت پیش از غروب شرعی یا پیش از پایان وقت نماز عشا ، وقت را درک کند، باید در صورت نخست، نماز ظهر و عصر و در صورت دوم، نماز مغرب و عشا را به نیّت ادا بخواند. البته اگر مقدمات نماز در همان اول وقت، حاصل باشد و از اول وقت به مقدار خواندن نماز بر اساس حال و تکلیفش - در همان موقع - بگذرد و سپس عذری پیدا شود قضا بر او واجب است. و اگر عذر در آخر وقت برطرف شود چنانچه وقت باقی‌مانده گنجایش تحصیل طهارت و خواندن دو نماز را دارد، انجام هر دو نماز واجب است و اگر فقط گنجایش تحصیل طهارت و یک نماز را دارد باید نماز مختص آن وقت را بخواند و همچنین است اگر (حتی) یک رکعت از نماز را با طهارت درک کند، بنابراین اگر وقت باقی‌مانده به مقدار تحصیل طهارت و ادراک ‌ یک رکعت باشد باید نماز دوم را بخواند و اگر به مقدار تحصیل طهارت و یک نماز و یک رکعت از نماز دیگر، وقت باقی باشد هر دو نماز واجب است. ۱. ۲ - ادراک رکوع به قول مشهور، رسیدن به امام جماعت و اقتدا کردن به او حتی در رکوع ، ادراک یک رکعت محسوب می‌شود. همچنین به قول مشهور، اگر کسی به رکوع رکعت دوم امام در نماز جمعه برسد، نماز جمعه را درک کرده است و باید رکعت دوم را خودش بخواند. به قول مشهور، اگر مأموم پس از رکوع نخست رکعت اول یا رکعت دوم به نماز آیات برسد، نمی تواند در آن رکعت به امام اقتدا کند و در صورت رسیدن پس از رکوع نخست رکعت اول، باید صبر کند تا امام وارد رکعت دوم شود و آن‌گاه اقتدا نماید. ۱. ۳ - ادراک فضیلت جماعت ادراک فضیلت نماز جماعت ، با درک حتی یک سجده از دو سجدۀ رکعت پایانی نماز یا ادراک تشهّد آن، تحقّق می‌یابد. شخص در این صورت باید نیّت کند و تکبیر بگوید و با امام به سجده برود و تشهّد و سلام بگوید. آن‌گاه نماز خود را در صورت درک تشهّد، بدون نیّت و تکبیر جدید بخواند و در صورت ادراک سجده، در احتیاج به نیّت و تکبیر جدید، اختلاف است. ۱. ۴ - ادراک غروب ملاک وجوب زکات فطره ادراک غروب شب عید فطر است. بنابراین، اگر کافر قبل از غروب شب عید فطر مسلمان شود، زکات فطره بر وی واجب می‌گردد. ۱. ۵ - ادراک وقوف وقوف در عرفات و مشعر الحرام ، از افعال واجب حج است که هر یک دارای دو وقت اختیاری و اضطراری است. حج کسی که هیچ یک از دو وقوف را در هیچ یک از دو وقت درک نکند، باطل است. و اگر بدون عذر و عمداً وقوف اضطراری را ترک کند، ظاهر این است که حجّش باطل است اگرچه به مشعر برسد. و اگر به جهت عذری، وقوف اختیاری و اضطراری عرفه را ترک نماید، رسیدن به وقوف اختیاری مشعرالحرام در صحت حجش کفایت می‌کند. در صورت رسیدن به حیوان در این حالت، حیوان تنها با تذکیه حلال می‌شود. منبع: جواهر الکلام ج۵، ص۹۲ · جواهر الکلام ج۳، ص۲۱۱-۲۱۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۴۷، کتاب الصلاة، فصل فی مقدمات الصلاة، المقدمة الولی، مسالة۱۵ · جواهر الکلام ج۱۴، ص۵۴ · جواهر الکلام ج۱۱، ص۱۴۷-۱۴۹ · جواهر الکلام ج۱۱، ص۴۴۵ · مستمسک العروة ج۷، ص۲۰۹-۲۱۳ · العروة الوثقی ج۲، ص۳۵۵ · جواهر الکلام ج۱۹، ص۸۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۶۶، کتاب الحج، القول فی الوقوف بعرفات، مسالة۶ · جواهر الکلام ج۳۶، ص۹

ادراک به معنای دوم با اضافه به ثمره به معنای رسیدن محصول به کار رفته است. ۲. ۱ - زکات کشاورزی در چند محل دور از هم هرگاه شخص در چند محل دور از هم، کشاورزی داشته باشد و محصول یک محل پیش از محصول محل دیگر برسد، همۀ ثمره‌ها به هم ضمیمه می‌شود و در باب زکات حکم یک محصول را دارد. از این رو، در صورتی که محصول زودتر رسیده، به اندازۀ نصاب نباشد، اخراج زکات هنگامی واجب می‌شود که بقیّه محصول برسد و نصاب کامل شود. ۲. ۲ - تعیین مدت در عقد مزارعه در عقد مزارعه ، تعیین مدّت باید به اندازه‌ای باشد که در آن زمان، محصول برسد. از این رو، مدّت کمی که محصول در آن نمی‌رسد، کافی نیست. منبع: جواهر الکلام ج۱۵، ص۲۴۳ · العروة الوثقی ج۲، ص۷۰۸

ادراک وقت نماز به اندازۀ یک رکعت با شرایط آن، همانند ادراک تمام وقت نسبت به همۀ رکعات است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ادراک وقت نماز به اندازۀ یک رکعت با شرایط آن، همانند ادراک تمام وقت نسبت به همۀ رکعات است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

اگر از اول وقت به مقدار خواندن نماز و تحصیل مقدمات آن - مانند وضو و غسل و تیمّم و غیر این‌ها - بر اساس حال و وضع نمازگزار بگذرد، سپس یکی از عذرها مانند دیوانگی و حیض پیش آید، قضا بر او واجب است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر از اول وقت به مقدار خواندن نماز و تحصیل مقدمات آن بگذرد و سپس یکی از عذرها پیش آید، قضا بر نمازگزار واجب است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۴۷، کتاب الصلاة، فصل فی مقدمات الصلاة، المقدمة الولی، مسالة۱۵

هرگاه شخص در چند محل دور از هم، کشاورزی داشته باشد و محصول یک محل پیش از محصول محل دیگر برسد، همۀ ثمره‌ها به هم ضمیمه می‌شود و در باب زکات حکم یک محصول را دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه شخص در چند محل دور از هم کشاورزی داشته باشد و محصول یک محل پیش از محصول محل دیگر برسد، همۀ ثمره‌ها به هم ضمیمه می‌شود و در باب زکات حکم یک محصول را دارد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)