نکتهٔ فقهی: ارث زن از مصالح و آلات بنا (دولاب)

دولاب ومانند آن از اشیایى که به زمین متّصل‌اند اگر با ادرار یا مایع نجس دیگر، نجس شوند، بنابر قول گروهى با آفتاب پاک مى‌گردند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دولاب و اشیای مشابه که به زمین متصل هستند، اگر با ادرار یا مایع نجس دیگری نجس شوند، بنابر قول گروهی با آفتاب پاک می‌شوند. شاخه: مدنی

زکات غلّات (گندم، جو، خرما وکشمش) در صورتى که با دولاب ومانند آن از ابزارهاى دستى یا ماشینى آبیارى گردد، یک بیستم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): زکات غلات (گندم، جو، خرما و کشمش) در صورتی که با دولاب و ابزارهای دستی یا ماشینی آبیاری شود، یک بیستم است. شاخه: مدنی

اگر عقد مساقات یا مزارعه از‌ جهت ابزار کار، مطلق باشد، تهّیه مثل دولاب بر عهده ی مالک زمین وباغ است.برخى گفته‌اند: ملاک در صورت اطلاق ، عرف محل است؛ بنابر این، اگر عرف ، تهیه ی دولاب را بر عهده ی مالک بداند، وى باید آن ورا فراهم کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر عقد مساقات یا مزارعه از جهت ابزار کار مطلق باشد، تهیه ابزاری مانند دولاب بر عهده مالک زمین و باغ است. برخی نیز عرف محل را ملاک می‌دانند. شاخه: مدنی

از شرایط صحّت اجاره ی حیوان براى چرخاندن دولاب، دیدن دولاب یا توصیف آن ونیز معلوم بودن عمق چاه وتعیین مقدار منفعت (استفاده از حیوان) از حیث زمان، مانند یک روز یا پر کردن برکه‌اى معیّن است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط صحت اجاره حیوان برای چرخاندن دولاب، دیدن دولاب یا توصیف آن، معلوم بودن عمق چاه و تعیین مقدار منفعت (استفاده از حیوان) از حیث زمان یا مقدار کار است. شاخه: مدنی

در تعلّق حقّ شفعه به مثل دولاب از منقولات ، اختلاف است ؛ الف) عدم تعلق به مشهور نسبت داده شده است. ب)بنابر این قول ، چنانچه دولاب با زمین فروخته شود، بنابر نظر برخى، حقّ شفعه به آن تعلّق مى‌گیرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در تعلق حق شفعه به منقولاتی مانند دولاب اختلاف نظر وجود دارد؛ مشهور عدم تعلق را بیان کرده‌اند. اما اگر دولاب همراه با زمین فروخته شود، بنابر نظر برخی، حق شفعه به آن تعلق می‌گیرد. شاخه: مدنی

دولاب چرخى است که جهت آبیاری کردن با آن از چاه ، آب مى‌ کشند.

از دولاب، به مناسبت در باب هاى طهارت ، زکات ، مساقات ، مزارعه ، اجاره ، شفعه و ارث ،سخن گفته‌اند.

۳. ۱ - دولاب و طهارت آن دولاب ومانند آن از اشیایى که به زمین متّصل‌اند اگر با ادرار یا مایع نجس دیگر، نجس شوند، بنابر قول گروهى با آفتاب پاک مى‌گردند. ۳. ۲ - دولاب و زکات غلّات زکات غلّات (گندم، جو، خرما وکشمش) در صورتى که با دولاب ومانند آن از ابزارهاى دستى یا ماشینى آبیارى گردد، یک بیستم است. ۳. ۳ - دولاب و مساقات ومزارعه اگر عقد مساقات یا مزارعه از‌ جهت ابزار کار، مطلق باشد، تهّیه مثل دولاب بر عهده ی مالک زمین وباغ است.برخى گفته‌اند: ملاک در صورت اطلاق ، عرف محل است؛ بنابر این، اگر عرف ، تهیه ی دولاب را بر عهده ی مالک بداند، وى باید آن ورا فراهم کند. ۳. ۴ - دولاب و اجاره حیوان از شرایط صحّت اجاره ی حیوان براى چرخاندن دولاب، دیدن دولاب یا توصیف آن ونیز معلوم بودن عمق چاه وتعیین مقدار منفعت (استفاده از حیوان) از حیث زمان، مانند یک روز یا پر کردن برکه‌اى معیّن است. ۳. ۵ - دولاب و حقّ شفعه در تعلّق حقّ شفعه به مثل دولاب از منقولات ، اختلاف است ؛ الف) عدم تعلق به مشهور نسبت داده شده است. ب)بنابر این قول ، چنانچه دولاب با زمین فروخته شود، بنابر نظر برخى، حقّ شفعه به آن تعلّق مى‌گیرد. ۳. ۶ - دولاب و ارث زن بنابر مشهور، زوجه از زمین ، ارث نمى‌ برد؛ لیکن از قیمت (ونه عین ) مصالح وآلات به کار رفته در ساختمان، مانند آجر وآهن ارث مى‌برد. آیا دولاب، آسیاب ومانند آنها، از آلات بنا به شمار مى‌روند تا زوجه از قیمت آنها ارث ببرد؟دواحتمال مطرح است. برخى، بر آلت بنا بودن مثل دولاب تصریح کرده‌اند. منبع: جواهر الکلام، ج ۶، ص ۲۶۲ · جواهر الکلام، ج ۱۵، ص ۲۳۶ · جواهر الکلام، ج ۲۷، ص ۴۶ تا ۴۷ · جواهر الکلام، ج ۲۷، ص ۲۸۵ · تلخیص المرام فی معرفة الاحکام علامه حلی، ص ۱۷۷ · جواهر الکلام، ج ۳۹، ص ۲۱۰ تا ۲۱۸