نکتهٔ فقهی: اسباب حلال شدن زن و مرد به هم (آیه ملک یمین)

از اطلاق واژه «ما» در جمله «أَوْ ما مَلَکتْ أَیمانُکمْ» منحصر نبودن ملک یمین در عددى خاص استفاده شده است. از این رو، مرد مى‌تواند هر تعداد کنیز را که بخواهد، اختیار کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مرد می‌تواند هر تعداد کنیز را که بخواهد اختیار کند و تعداد مشخصی برای آن وجود ندارد. شاخه: خانواده

از آیه دوم، جواز هر گونه لذت بردن جنسی از زوجه و کنیز - مگر موارد استثناء مانند نزدیکی در حال حیض که حرام است- استفاده شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگونه لذت بردن جنسی از زوجه و کنیز جایز است، مگر مواردی که استثنا شده‌اند (مانند نزدیکی در حال حیض). شاخه: خانواده

از عطف جمله «ما ملکت» بر «ازواجهم» با واژه «أو»، عدم امکان جمع میان ملکیت و زوجیت استفاده شده است. از این رو، یک زن نمى‌تواند هم کنیز مرد باشد و هم همسر او. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): یک زن نمی‌تواند هم کنیز مرد باشد و هم همسر او؛ این دو وضعیت قابل جمع نیستند. شاخه: خانواده

دیگر کاربردها: ملک (ابهام‌زدایی) . آیه «ملک یمین» به آیه ۳ سوره نساء و آیه ۶ سوره مؤمنون و آیه ۳۰ سوره معارج اطلاق می شود. آیه «... فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً أَوْ ما مَلَکتْ أَیمانُکمْ ...» و آیه «إِلَّا عَلى‌ أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَکتْ أَیمانُهُمْ» در باب نکاح مورد استناد قرار گرفته‌اند. منبع: نساء/سوره۴، آیه۳ · مؤمنون/سوره۲۳، آیه۶

۱. ۱ - اسباب حلال شدن زن و مرد به هم بنابر آیه نخست، تنها یکى از دو امر ملکیت - که در مورد کنیز است- و عقد ازدواج ، سبب حلال شدن زن و مرد به یکدیگر مى‌باشد. ۱. ۲ - کیفیت تقسیم شب‌ها بین زنان ۱.۲. ۱ - وجوب تقسیم شب‌ها در مسأله تقسیم شب ‌ها بین زنان ، در صورت تعدد زوجات ، یا بین مرد و زن در صورت یکى بودن زوجه ، این بحث مطرح است که آیا این کار از ابتدا بر مرد واجب است یا اگر مرد تصمیم گرفت شبى را نزد یکى از زن ‌ها بخوابد نسبت به زن یا زن‌هاى دیگر نیز تقسیم واجب مى‌شود. از جمله دلیل ‌هایى که بر قول دوم اقامه شده، آیه یاد شده است؛ زیرا در واجب نبودن تقسیم براى یک زن - همانند کنیز - ظهور دارد. ۱.۲. ۲ - عدم وجوب تقسیم شب‌ها با انضمام به اجماع مرکب که هر کس به عدم وجوب قسمت براى یکى قائل باشد، براى بیش از یکى نیز قائل است- بر واجب نبودن مطلق تقسیم براى یک زن یا بیشتر دلالت مى‌کند. ۱. ۳ - عدم انحصار ملک یمین در عدد‌خاص از اطلاق واژه «ما» در جمله «أَوْ ما مَلَکتْ أَیمانُکمْ» منحصر نبودن ملک یمین در عددى خاص استفاده شده است. از این رو، مرد مى‌تواند هر تعداد کنیز را که بخواهد، اختیار کند. ۱. ۴ - جواز هر نوع استمتاع مشروع از آیه دوم، جواز هر گونه لذت بردن جنسی از زوجه و کنیز - مگر موارد استثناء مانند نزدیکی در حال حیض که حرام است- استفاده شده است. ۱. ۵ - عدم جواز نزدیکی با کنیز حامله به قول مشهور- که نزدیکی با کنیز حامله خریدارى شده را جایز نمى‌دانند- آیه یاد شده با « آیه اولات الاحمال » تخصیص خورده است. البته در این که مدّت عدم جواز تا چهار ماه و ده روز ، از زمان حاملگی است و پس از آن تا پیش از زایمان کراهت دارد یا این که جایز نمى‌باشد، اختلاف است. قول نخست، به مشهور منسوب است. ۱. ۶ - جمع میان ملکیت و زوجیت از عطف جمله «ما ملکت» بر «ازواجهم» با واژه «أو»، عدم امکان جمع میان ملکیت و زوجیت استفاده شده است. از این رو، یک زن نمى‌تواند هم کنیز مرد باشد و هم همسر او. منبع: جواهر الکلام ج۳۰، ص۲۰۴ · جواهر الکلام ج۳۱، ص۱۵۲ · کنز العرفان ج۲، ص۱۴۳ · الحدائق الناضرة ج۱۹، ص۴۴۳-۴۴۸ · الحدائق الناضرة ج۲۳، ص۱۹۹